Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қазіргі Батыс Сахарадағы бұрынғы саяси партия – Сахаралық Ұлттық Одақ партиясы (حزب الاتحاد الوطني الصحراوي; lang es, PUNS). Бұл партия Франколық Испанияның бүлікшіл Испандық Сахара колониясында (қазіргі Батыс Сахара) жергілікті халықтың қолдауын жинау мақсатымен құрылған, қысқа ғұмырлы саяси ұйым болды.
Former political party in present day Western Sahara
The Sahrawi National Union Party (حزب الاتحاد الوطني الصحراوي; lang es, PUNS) was a short lived political party set up by Francoist Spain to rally indigenous support in its rebellious Spanish Sahara colony (presently Western Sahara).
PUNS-ті құру
PUNS 1974 жылдың соңында Революциялық прогрессивті партия (Partido Revolucionario Progresivo) ретінде құрылды, бірақ көп ұзамай атауын өзгертті. Оның құрамына негізінен 1950 жылдары ұқсас мақсаттармен құрылған тайпалық саяси ұйым – Джиманың мүшелері кірді. Оның туы 1946-1975 жылдардағы Ифни-Сахара теңіз провинциясының испан туының негізінде жасалған. PUNS өз кезеңінде Франко Испаниясының аумағындағы жалғыз заңды партия болды, басқасы – биліктегі Испан фалангасы ғана. PUNS-қа Мадридтегі Кортеске (Парламентке) делегаттарды жіберуге рұқсат берілді. Оның шешім қабылдауға қатысу құқығы болған жоқ, ол көбінесе Батыс Сахарадағы әскери губернаторлардың құралы ретінде пайдаланылды. Оның жетекшілері мен негізін қалаушылары Хеллихенна Оулд Эррашид және Дуэ Сиддена Науча испан билігімен тығыз байланыста жұмыс істеді.
The PUNS was created in late 1974 as the Revolutionary Progressive Party (Partido Revolucionario Progresivo), but soon changed its name. It was composed mainly of members of the Djema'a, a tribalist political body set up for similar purposes in the 1950s. Its flag is based on the Spanish flag for the Ifni Sahara maritime province (1946 1975). PUNS was during its time the only legal party within the territory of Francoist Spain, except the ruling Falange Española. PUNS was allowed to send delegates to the Cortes (Parliament) in Madrid. It had no decision making powers, and was more an instrument of the military governors in Western Sahara. Its leaders and creators, Khellihenna Ould Errachid and Dueh Sidna Naucha, worked in close collaboration with Spanish authorities.
Саяси бейіні
Партияның саяси бағдарламасы Испанияны қолдады және испан саясатының қарқынды дамуына қарай өзгеретін болды. Құрылған алғашқы айларында партияның саяси қызметі негізінен сол кезде елдің көп бөлігін басып алған Полисарио майданының ұлттық партизандық қозғалысын айыптаудан тұрды. ПУНС сондай-ақ, Испания құрамында автономия берілгеннен кейін, Мадрид үкіметімен жақсы қарым-қатынас орнаған жағдайда ғана тәуелсіздікті ұзақ мерзімді мақсат ретінде жақтады. 1975 жылы Батыс Сахара мәселесі бойынша Халықаралық соттың консультативтік қорытындысынан кейін Марокконың басып кіру қаупі күшейгенде, отаршылдық билік ПУНС-ке тәуелсіздік талаптарын күшейтуге және Марокконың мүдделеріне қарсы белсенді күрес жүргізуге рұқсат берді, тіпті басып кіруге қарсы қарулы күреспен қорқытты. Пікірлер арасындағы келіспеушілік тез азайды, ПУНС қатарындағы мүшелер Полисариоға жақындады. 1975 жылдың мамыр айында ПУНС басшылары Полисарионың бас хатшысы Эль Уалимен кездесті, ол партияны фашизм мен отаршылдықтың "құрылығы" деп жиі айыптаған болатын. Көптеген мүшелер Айн Бен Тилі және Гельта Земмур конференцияларына қатысты, бірақ партияның емес, Джима немесе олардың тайпалық топтарының өкілдері ретінде. 1975 жылдың ортасында ПУНС Испанияның бақылауынан шығып, саяси маңыздылығын жоғалтқан сияқты көрінді, себебі Испания Батыс Сахарадан бас тартуға келісіп, онда адал саяси партияға мұқтаждығы болмай қалды. Бұған қоса, Полисарио күмәнсіздік танытты және партияның ішкі құрылымын сақтай отырып, ортақ саяси майдан құру туралы ПУНС басшыларының ұсынысын қабылдамады. Эль Уали керісінше, ПУНС-ті таратуды және оның жақтастарының Полисарио майданына қатардағы мүшелер ретінде қосылуын талап етті.
The party's political program was supportive of Spain, and changed according to the rapid evolution of Spanish policy. In first months of its existence, its political activity mainly consisted of statements denouncing the Polisario Front, a nationalist guerrilla which had by then taken over most of the countryside. PUNS also advocated independence as a distant goal to be preceded by autonomy within Spain, and conditional on good relations with the government in Madrid. As the prospect of Moroccan invasion began to seem ever likelier after the 1975 International Court of Justice Advisory Opinion on Western Sahara on Western Sahara, the colonial authorities allowed the PUNS to increase its demands for independence and campaign intensely against Moroccan ambitions, even threatening armed struggle against an invasion. As the difference of opinion rapidly shrank, the rank and file PUNS membership gravitated towards the Polisario, and as early as May 1975, the leaders of PUNS met with POLISARIO's Secretary General, El Ouali, who consistently condemned the party as a "puppet" of fascism and colonialism. Many members were also present at the Ain Ben Tili and Guelta Zemmur conferences, although not as representatives of the party, but rather of the Djema'a or their tribal groupings. In mid 1975, PUNS seemed to simultaneously be slipping out of Spanish control and losing its political relevance, since Spain had agreed in principle to relinquish control of the Western Sahara and consequently no longer had a need for a loyalist political party there. In addition to this, Polisario remained distrustful, and did not accept the demand of PUNS leaders to form a common political front while preserving the party's internal structure. El Ouali instead insisted that the PUNS dissolve itself and that its supporters could join the Polisario Front as regular members.
1975 жылғы құлдырау
1975 жылғы 6 шілдеде Эль-Аайун қаласында ПУНС және Полисарио мүшелері арасындағы алғашқы қақтығыстар болды, бірнеше адам жарақаттанды. Бір күн бұрын Полисарио мүшелері Смарадағы ПУНС кеңсесін өртеп жіберді. Қазан айында ПУНС 1975 жылғы БҰҰ сапарлық миссиясының мүшелеріне телеграмма жіберіп, Эрашидтің ПУНС Бас хатшысы ретінде бейнеленгенін протесттеді, себебі ол 14 мамырда партиядан адалдықтан шыққаны үшін қуылған болатын. 1975 жылғы 14 қараша күні партияның соңғы Бас хатшысы Дуэ Сидина Науча бастаған қалған мүшелері ПУНС-ты таратып, ұйымдастырылған тұлғаларға Полисарио майданына қосылу мүмкіндігін берді. Мадрид келісімінен кейін Марокко мен Мавритания 1975 жылғы қарашада басып кірген кезде, Испания ПУНС-ты тастап кетті, ал партияның қалған аз бөлігі дереу құлады. Оның мүшелері шашырап кетті: көптегені Алжирдегі Тиндуфқа босқындар ағынымен бірге кетіп, Полисариоға қосылды. Аз ғана саны, соның ішінде бірнеше көрнекті басшылар Мароккоға барып, бұрынғы ұлтшыл науқанына сын көзбен қарап, Батыс Сахараға қатысты король Хасан II-нің талаптарын қолдады. Атап айтқанда, ПУНС жетекшісі Келлихенна Оулд Эрашид бүгінге дейін (2012 жыл) Марокко монархиясының Батыс Сахараға қатысты талаптарының негізгі сахаралық беті болып табылады. Дуэ Сидина Науча 1975 жылы Испанияға кетті. 1987 жылы ол БҰҰ техникалық сапарлық миссиясы кезінде Азат етілген аумақтарда күтпеген жерден қайта пайда болды. Ол Polisario мүшесі болмаса да, ол сахаралық екенін және Polisario майданын сахаралықтардың заңды өкілі ретінде қолдайтынын мәлімдеді. Науча «Жасыл наурыздан кейін біздің 20 000 (ПУНС) жауынгеріміз POLISARIO-ға қосылды: соғыста бірігіп күресу қажет» деп қосты. Қазір ол Канар аралдарында тұрады. Өте аз ғана белсенділер Мавританияға барып, 1978 жылы құлағанға дейін Оулд Дадда үкіметінің аумаққа қатысты талаптарын қолдады.
On July 6, 1975, the first clashes between PUNS and Polisario membership took place in El Aaiun, with several wounded. The night before, the PUNS offices in Smara were burned by POLISARIO members. In October, PUNS sent telegrams to the 1975 UN visiting mission members protesting the portray given in their report of Errachid as PUNS Secretary General, as he had been expelled of the party on May 14 for his treason. In the night of November 14, 1975, the remaining members of the party, headed by last Secretary General Dueh Sidina Naucha, dissolved the PUNS, giving the affiliates the chance to join the Polisario Front. As Morocco and Mauritania invaded in November 1975, after the Madrid Accords, Spain abandoned PUNS, and what little remained of the party instantly collapsed. Its membership dispersed: many were swept away in the refugee exodus to Tindouf, Algeria, where they joined the Polisario. A small number, including some prominent leaders, instead went to Morocco, where they denounced their own earlier nationalist campaign and lent their support to the claims of King Hassan II to Western Sahara — notably, PUNS leader Khellihenna Ould Errachid, who still today (2012) acts as the Moroccan monarchy's main Sahrawi face to its claims to Western Sahara. Dueh Sidina Naucha went to Spain in 1975. In 1987 he surprisingly reappeared in the Liberated Territories during a UN technical visiting mission. He declared that even though not a Polisario member, he is a Sahrawi, so he support the Polisario Front as the legitimate representative of the Sahrawi people. Naucha added that after the Green March "our 20,000 (PUNS) militants integrated the POLISARIO: in war it is needed to fight united". He now lives in the Canary Islands. A very small number of activists went to Mauritania, supporting the Ould Daddah government's claims on the territory until its collapse in 1978.