Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лиао императоры Шидзонг (919 жылдың 29 қаңтары – 951 жылдың 7 қазаны), жеке есімі Ую, қытайландырылған есімі Елю Руан, Хитан басшылығымен құрылған Лиао әулетінің үшінші императоры. Ол Ляо әулетінің негізін қалаушы Абаоджидің (Император Тайдзу) үлкен ұлы Елю Бейдің ұлы болды. Ол әкесінің орнына 947 жылы, әйелі қайтыс болғаннан кейін императорлық таққа отырды.
Emperor Shizong of Liao (29 January 919 – 7 October 951), personal name Wuyu, sinicised name Yelü Ruan, was the third emperor of the Khitan led Liao dynasty of China. He was the son of Yelü Bei, the eldest son of Abaoji (Emperor Taizu), the founder of the Liao dynasty. He ascended to the imperial throne in 947 after the death of his uncle, Emperor Taizong, who raised him in his father's absence.
Көтерілу
947 жылы император Тайцзун Қытайдағы жорықта қайтыс болды. Елю Руан онымен бірге болды, бұл оған әскери жетекшілердің қолдауын тез алуға мүмкіндік берді. Елордаға қайтып келген кезде, оның әжесі, император шеше Ингтиан, үшінші ұлы Елю Лихуды таққа отырғызуға тырысып, немересін тоқтату үшін әскер жіберді. Ол Елю Руанды ұлын қолдау мақсатында сынаған. Бірақ, Хитан ақсүйектері Елю Лихудың таққа лайық емес екенін білгендіктен, император Тайцзун билікке келгендегідей оны бұл жолы қолдамады. Лиао сарайының Елю Руанның талабына берген күшті қолдауы хитандықтар арасында азаматтық соғыстың тууына кедерес жасады.
Emperor Taizong was on campaign in China when he died in 947. Yelü Ruan accompanied him on this campaign, allowing him to quickly gain the support of the military leaders. While returning to the capital, his grandmother, Empress Dowager Yingtian, had plotted to have her third son, Yelü Lihu, ascend to the throne, and sent an army to intercept her grandson. She had denounced Yelü Ruan in her campaign to support her son. However, the Khitan nobles, knowing that Yelü Lihu was entirely unfit for the throne, refused to support her this time as they did previously with the ascension of Emperor Taizong. The strong support the Liao imperial court gave to Yelü Ruan's claim prevented a civil war among the Khitans.
Билік
Император Шидзонг жомарттығымен де, жауынгерлік қабілетімен де әйгілі болды. Алайда, бұл жомарттық анасы мен інісі (Елю Лихуға) көрсетілмеді, екеуі де Император Шидзонг тарапынан елордадан алыс жерге қуылды. Олар екеуі де көп ұзамай қайтыс болды, Елю Лиху көтеріліс кезінде, ал Императрица Евгения Йингтиан қарттықтан көз жұмды. Император Шидзонг 951 жылы оңтүстіктен келген қытай әскерлерінің шабуылына қарсы тұру үшін әскерге шықты. Бірақ, император болғаннан кейін небәрі төрт жыл өткен соң, оны патшалық таққа таласу мақсатымен әулет ішіндегі көтерілісшіл немере інісі өлтірді. Өкіметтік кезеңінде Император Шидзонг Ляо мемлекетін феодалдық қоғамға айналдырып, билікті орталық үкіметте шоғырландырған бірнеше реформа жүргізді. Дегенмен, Император Шидзонг ішімдікке құмар және аң аулауды ұнатқан. 951 жылдың қыркүйек айының бір түнінде Император Тайцзунның туысы Елю Чаге (耶律察割) көтеріліс жасап, 33 жасында Император Шидзонгты және Императрица Чжэньді өлтірді, ол таққа отырғаннан кейін үш жыл ғана биледі.
Emperor Shizong was known both for his generosity as well as for his martial prowess. This generosity was not extended to either his grandmother or his uncle (Yelü Lihu) both of whom were sent far from the capital by Emperor Shizong. Both died soon afterward, Yelü Lihu in rebellion and Empress Dowager Yingtian of old age. Emperor Shizong took to the field in 951 in a successful effort to resist Chinese advances from the south. However, a mere four years after his ascension as emperor, he was killed by a rebellious nephew who was part of an effort within the imperial clan to usurp the throne. During his reign, Emperor Shizong adopted several reforms that propelled the Liao dynasty into a feudal society and consolidated power into a central government. However, Emperor Shizong was also a drunkard and liked to hunt. On a night in September 951, Emperor Taizong's cousin Yelü Chage (耶律察割) mutinied and killed Emperor Shizong and Empress Zhen in a coup, at the age of 33 years old and had reigned for only three years.