Кіріспе

Оңтүстік Американың Парагвайға қарсы әскери одағы, осы терминнің басқа қолданыстары

Үштік одақ шарты – Бразилия империясы, Аргентина және Уругвайды Парагвайға қарсы біріктірген шарт. 1865 жылы Парагвай соғысы басталғаннан кейін қол қойылған, оның баптары (және хаттамасы) одақтастардың соғыс барысында және одан кейін атқаратын әрекеттерін анықтады. Соғыс Парагвайдың жартылай құрылысына әкеп соқты. Парагвай 1870 жылы жеңілгеннен кейін, дәстүрлі қарсыластар Бразилия мен Аргентина, шартқа байланысты туындаған даулар мен түсініспеушіліктер салдарынан алты жыл бойы өзара соғысқа жақын болды.

Өмірбаян

Бразилия мен Аргентина дәстүрлі жаулар болғанымен, олар 1865 жылы Уругваймен бірігіп Парагвайға қарсы күш біріктірді. Соғыстың себептері сан алуан және қазіргі заманғы жазушылар оны қызу пікірталасқа салып, тіпті Португалия мен Испания арасындағы Тордесильяс шартынан (1494) бастау алған аумақтық дауларға дейін жетеді. "Шындығында, Парагвай соғысы – испан және португалдың аймақ үшін екі ғасырлық қақтығысының соңғы беті болды". Бірақ осы мақала үшін геосаяси жағдайды және шарттың тікелей алғышарттарын қысқаша баяндау жеткілікті болар.

Қажетті байланыс артериялары туралы даулар

XIX ғасырдың ортасында Оңтүстік Американың кең аумақтары дамылмаған, теміржолдар аз және қысқа болды, ал асфальтталған жолдар дерлік жоқ еді; сондықтан, кеме жүзе алатын өзендер "өмірлік артериялар" болып табылды. Ерекше маңызға ие болғандары – Парана және Парагвай өзендері. Парана-Парагвай жүйесін пайдаланып, үлкен кемелер Буэнос-Айрестен өзен ағысымен 3010 шақырымға дейін, Бразилияның Мату-Гросу провинциясына дейін жүзіп өте алатын. Бұл өзендер Парагвайдың, Бразилияның және кейбір Аргентина провинцияларының саудасы үшін өте маңызды болды. Хуан Мануэль де Росас басқарған Буэнос-Айрес провинциясы, Парагвайға қысым көрсету үшін өзен қозғалысын шектеді, ал Карлос Антонио Лопес басқарған Парагвай да Бразилияға қысым көрсету үшін солай істеді, деп жазды Д.С. Чендлер. 1855 жылы Парагвай, көршілеріне қатысты түсінікті қорқыныш пен сенімсіздікпен, Хьюмаитаның мықты бекінісін салуға кірісті. Парагвай өзенінің сағасына жақын орналасқан және Оңтүстік Американың Гибралтары деп белгілі болған бұл бекініс елге кіретін қақпа болды. Алайда, бұл Парагвай үкіметінің өзін қауіпсіз сезінуіне (кейін қате екені анықталды) және Бразилиямен шиеленіс тудыруы мүмкін. Парагвай армиясының подполковнигі Джордж Томпсон түсіндіргендей:

Аумақтық даулар

Сонымен қатар, зор аумақтар даулы болды. Бұл аумақтарды түпкілікті тұрғындардан басқа ешкім тиімді түрде иеленбеді, сондықтан олардың нақты халықаралық шекаралары болған жоқ. Бразилия мен Парагвай арасында отарлық дәуірден бері келіп жатқан шекаралық дау болды, сондай-ақ Парагвай мен Аргентина арасында Гран-Чако және Мисионес аймағында кең аумақтар даулы болды. Оларды шешуге қатысты айқын және қабылданған қағидалар да, халықаралық арбитраждың орнықты тәжірибесі де болған жоқ. Халықаралық құқық бойынша, соғыста жеңіске жетіп, аумақты басып алу – мойындалған тәсіл саналды.

Парагвай әскерінің күшейуі

1854 және 1864 жылдар аралығында, Карлос Антонио Лопестің ұлы Франсиско Солано Лопестің жетекшілігімен, Парагвай сыртқы әлемнің (әсіресе Бразилия, Аргентина, АҚШ және Ұлыбритания империясы) өзіне немқұрайлы қарап, құрметсіздік танытып отыр деп санап, әскери күштерін арттырды. Парагвай шамамен 200 шетелдік маман, олардың көп бөлігі британдықтар, шақырып алып, темір қорыту зауытын, қару-жарақ арсеналын, кеме жасау шебін, телеграф және темір жол желісін салды. Бұл жаңарту әскери мақсатта жүзеге асырылды. Сонымен қатар, Ұлыбританиядан Парагвай медицина студенттерін даярлайтын әскери медициналық корпустың мамандарын шақырды. Осылайша Парагвай маңызды аймақтық күшке айналды. Бірақ Джон Хойт Уильямстың айтуынша, "елдің 'заманауи' түрленуі мен күшейіп дамуының жоғары қарқыны Лопеске жаңа мүмкіндіктерін көрсетуге және халықаралық істерде кеңейтілген, белсенді рөлге ұмтылуға түрткі болды". Лопес 1862 жылдың қыркүйегінде әкесінің қайтысынан кейін Парагвайдың билеушісі болды.

Интригалар

1862 жылы Бразилияға дәстүрлі түрде жау болған Уругвайдың Бланко партиясы, енді оның қатал жаулары Буэнос-Айресте де билікті басып алғандықтан, өзін одақтастардан қатты кемшілік сезінді. Парагвайды Буэнос-Айреске қарсы агрессивті түрде қайыру үшін құпия дипломатиялық науқан басталды. Бұл науқан 1864 жылға дейін жалғасты, онда Буэнос-Айрес Парагвай мен Уругвайға да қастандық жоспарлап отырғаны айтылды, олар соғыс одағын құрып, Аргентина провинцияларын бөліп алып, Мартин Гарсия аралын жаулап алуы керек еді. Парагвайдың Франсиско Солано Лопесі Бланколарға сенбесе де, Уругваймен одаққа қол қоймады, бірақ оның күшін арттырды. Парагвайда әйелдер әрқашан күн көріс үшін егін өсіргендіктен, 16-дан 50 жасқа дейінгі барлық еңбекке қабілетті ер адамдар әскери қызметке дайын болды және 1864 жылдың наурыз айында олар "күшті" әскери жаттығудан өтті. 1864 жылдың қыркүйегіне қарай Лопестің шамамен 48 000 – 150 000 адамнан тұратын әскері соғысқа толықтай дайын болды, бұл аймақтағы кез келген басқа елден көп. Томас Л. Уигам былай деп жазды: "Парагвай – әскери дайындығымен және толық қазынасымен мақтана алатын аймақтағы жалғыз ел еді".

Парагвай Бразилияның екі провинциясына басып кіреді

Алайда, оқиғалар дамыған сайын Лопес бұл күшті Аргентинаға емес, Бразилияға бағытталды. Уругвай шекарасының ар жағында бразилиялық азаматтыққа таластанушылар көп болды, және Бразилия осы адамдар Уругвайдың үстемдік құратын Бланко партиясының ықпалымен зәбірленуде деп шағымданатын – бұл ұзақ жылдар бойы сақталып келген ашу-наразылық еді. 1864 жылғы сәуірде саяси қозғалыс Бразилияның наразылығын күшейтті. 1864 жылдың мамырында Бразилия Уругвайға, өтеу талап ету үшін, әскери флотпен бірге дипломатиялық миссия жіберді; бразилиялық әскерлер шекараға жиналды. 1864 жылдың 30 тамызында Парагвай Бразилияны Уругвайда әскери әрекеттер жасаудан бас тартуға шақырды, бірақ бұл ескертуге құлақ асылмады: Уругвай соғысы басталды. 1864 жылдың қарашасында Парагвай Бразилияның «Marquês de Olinda» үкіметтік кемесіне оқ атқылап, оны Мату-Гросуға жол жүрген кезде, Парагвай өзенімен жоғары қарай басып алды. Кемеде әскери жабдықтар тасымалданған екен. Парагвай армиясы Бразилияның Мату-Гросу провинциясына шабуыл жасады. Кейін олар Рио-Гранде-ду-Сулға да шабуыл жасады.

Парагвай Аргентинаның провинциясына басып кіреді

Парагвайға жету қиын болғандықтан, ол Бразилияның қарсы шабуылына ұзақ уақыт бойы қарсы тұра алатын еді, бірақ қазір Бразилияға бұрын жетіспеген нәрсені беру үшін бір қадам жасады: шабуыл жасауға ыңғайлы алдыңғы база. Ол Аргентинаға басып кіру арқылы орындалды. 1865 жылдың 14 қаңтарында Парагвай үкіметі Аргентинадан Корриентес провинциясы арқылы Бразилияға шабуыл жасауға рұқсат сұрады, бірақ рұқсат берілмеді. 13 сәуірде парагвай кемелері Аргентинаның Корриентес портында тұрған екі аргентиналық әскери кемесіне шабуыл жасап, басып алды, содан кейін парагвайлықтар провинцияның өзіне шабуыл жасады.

Қорытынды

Парагвай енді Бразилияның халық саны әлдеқайда көп империясына, Аргентинаға (одан да көп халық) соғыс жариялаған еді, сондай-ақ Уругвайдың Колорадо тобына қауіп төндірді, ол осы кезде билікке ие болған. Бұл үш ел Парагвайды дамымаған, жаңа пайда болған мемлекет деп есептеп, қатты ашуланды. Олардың сыртқы істер министрлері Буэнос-Айресте бас қосып, Үштік одақ шартын жасастырды.

Келіссөздер

1865 жылғы наурыз айында Бразилияда үкімет алмасуына байланысты Либералдық партияның мүшесі Франсиско Отавиано де Алмейда Роза Ривер-Плата аймағына арнайы миссиямен жіберілді. Парагвай Бразилиямен соғысқан, бірақ әлі Аргентинаға шабуыл жасамаған еді. Оның тапсырмаларының бірі – бразилиялық Венансио Флорестің үкіметін Уругвайда нығайту, Уругвайдың Парагвайға қарсы соғыста қалай ынтымақтаса алатынын анықтау және Аргентина үкіметінің кез келген кедергі тудыруына жол бермеу болды. Парагвайдың Аргентина аумағына жасаған шабуылы (13 сәуір) Бразилия мен Аргентина арасындағы одақты жеделдетті, сондықтан 40 жастағы Отавиано Рио-де-Жанейродан нақты нұсқауларсыз, сол астанамен телеграф байланысы болмағандықтан, оның шарттарын сол жерде келісуге мәжбүр болды. Оның жалпы тапсырмалары бойынша Парагвай соғыстың шығындарын өтеуге тиіс, Хьюмаита бекіністері кеме қатынасының еркіндігін қамтамасыз ету үшін жойылған болуы керек, сондай-ақ Парагваймен 1853 жылғы бразилиялық ұсыныстарға сәйкес шекара шарты жасалуы керек еді. Аргентина мен Бразилия дәстүрлі жаулар болғандықтан, Бразилия Аргентинаның Ривер-Плата бассейніндегі ниеттеріне сенбеді. Отавиано Аргентина үкіметі Бразилиядан міндеттемелерді қабылдамай көмек алуды көздеп отыр деп ойлады, содан кейін жанжал аяқталғаннан кейін Парагвай аумағын Аргентина басқаратын бұрынғы Ривер-Плата вице-патшалығының мұрагеріне қосып алуға болады. Сондықтан Отавиано Үштік одақ шарты Парагвайдың тәуелсіздігін кепілдеуі керек деп талап етті. Бұл Аргентинаға ұнамады, ол Мисьонес және Чако аумақтарына қатысты талаптарын Боливия шекарасына дейін толығымен қанағаттандыруды талап етті. Шарт 1865 жылғы 1 мамырда қол қойылды.

Бразилия үкіметінің реакциясы

Бразилия үкіметі Отавианоның келіссөздерін, әсіресе Аргентинаға жасаған жеңілдіктерін білгенде наразылық білдірді, ал шарттар консервативті оппозиция тарапынан қатаң сынға алынды. Бразилиядағы басым пікір, Парагвайды жеңу үшін Аргентинамен одақ құрудың қажеті жоқ, тек Аргентинаның араласпауы керек еді. Бразилия императоры Педро II осы келісімді Мемлекеттік кеңестің Сыртқы істер бөліміне жіберді, ол келісімнің Бразилия үшін бірнеше жағынан тиімсіз екенін, Аргентинаға болашақта Парагвайды аннексиялауға мүмкіндік беретінін және қажет болған жағдайда Бразилия теңіз күштері үшін Парагвайды блокадалауды қиындататынын мәлімдеді. Отавианоның шарттары қатты сынға алынды, бірақ ол 1865 жылғы жағдайдың өте қиын болғанын, егер Аргентина осы мүмкіндікті пайдаланғанда, "біз оларға екі, тіпті үш есе көп беруге дайын едік" деді. Сыртқы істер бөлімі келісімді қайтадан келісуге қазір тым кеш болғандықтан, оның айтқандарына қарамастан, Аргентина Пилкомайо өзенінен жоғары "бір құлаш жерді" де алмайтындығын мәлімдеді. Пилкомайо Гран-Чако арқылы Парагвай өзенінің оң жағалауына құяды (суретті қараңыз), бірақ Аргентинаның Чакоға деген талабы одан әлдеқайда солтүстікке дейін созылды. Шындығында, XVI бапқа сәйкес, ол Боливия шекарасына жақын Бахия Неграға дейінгі аумақты алуға тиіс еді. Үштік одақ соғысынан кейін Бразилия ұзақ және күрделі процесте Аргентинаның Пилкомайодан солтүстікке аумақ алуына жол бермеуге ұмтылды, және осы өзен әлі күнге дейін Аргентинаның Формоса провинциясы мен Парагвайдың Президент Хейс департаменті арасындағы халықаралық шекара болып табылады.

Мұнда келтірілген дереккөз

Келісім құпия болған, бірақ де Кастро оның көшірмесін Монтевидеодағы британдық министр Уильям Гарроу Летсомға тапсырды, ол 27 маусымда уругвайлық нұсқаның аудармасын британдық сыртқы істер министрі лорд Расселге жіберді. Британ үкіметі оны басып шығарып, Парламенттің екі палатасына ұсынды, оның мәтіні осы мақалада келтірілген. Бұл ағылшын тіліндегі көптеген ғылыми зерттеулерде пайдаланылатын нұсқа болып табылады.

Басқа тілдерде

Бразилиялық нұсқасы 1902 жылы Шнайдерде жарияланды және оны жүктеуге болады. Аргентиналық нұсқасы 1884 жылғы Registro Nacional қайта басылымында жарияланды, оны жүктеуге болады. Кемшіліктері бар нұсқалар интернетте таралып жүр. Неміс тіліндегі нұсқасы 1872 жылы Шнайдерде жарияланды және оны жүктеуге болады. Дегенмен, ол португал немесе испан тілдерінен тікелей аударма емес, ағылшын (британдық парламенттік) мәтіннің аудармасы.

IX бап

Соғыс шын мәнінде Лопес режиміне қарсы болды деген тақырыпта, бұл мақалада одақтастар Парагвайдың тәуелсіздігіне бес жылға кепілдік беруді көздеді. 19 ғасырғы халықаралық тәжірибеде, қандай да бір елдің тәуелсіздігіне кепілдік берген мемлекет, егер оған қауіп төнген жағдайда, күш қолданып қорғауға міндеттенді. Бразилия мен Аргентина арасындағы дәстүрлі бәсекелестік пен күдіктілікті ескере отырып, бұл егер біреуі Парагвайға қауіп төндірсе, екіншісі Парагвайға көмекке келеді дегенді білдірді. 9-бапқа қарсылықтың себебі – кепілдік мерзімі тек 5 жылды құрады, бұл соғыс өзі 5 жылға созылғандықтан, іс жүзінде мәнсіз болды. Дегенмен, 1865 жылы одақтастар мұны білмеді. Сонымен қатар, тағы бір түсіндірме бойынша, бес жыл мерзімі соғыс аяқталғаннан кейін басталады. Бұл түсіндірме "жоғарыдағы бапқа сәйкес" деген сөздермен нығайтылады. Аталған бапта (8-бап) "Парагвай халқы өз үкіметін сайлауға және оған қажет деп санаған институттарды беруге құқылы" делінген, бірақ бұл Лопес құлатылғанға дейін, яғни соғыс аяқталғанға дейін мүмкін болмас еді.

ХІV бап

Бұл мақалада Парагвай соғыс үшін өтемақы төлейтіні көзделген, бірақ бұл шарттар тым қатал деп сынға ұшырады. Алайда, соғыс аяқталғаннан кейін Парагвай өтемақы төлеуге мүлдем жарамсыз болды, нәтижесінде өтемақылар толығымен жойылды және ештеңе төленбеді. Парагвай сәтті түрде егер өтемақы төлеуге міндетті болса, онда одақтастардың мәлімдемесіне қайшы, соғыс Парагвай мемлекетіне емес, бұрынғы президент және соғыстың қозғаушысы Лопеске қарсы болғанын көрсететінін дәлелдеді.

XVI бап

Осы бап бойынша одақтастар соғыстағы жеңісінен туындайтын шекараларды келісіп белгіледі. Кейінірек Хейс төрелігіне (Пилкомайо өзенінің солтүстігіндегі Чаконы Парагвайға берген) және Парагвай мен Боливия арасындағы аумақтық дауға (кейінірек болған Чако соғысымен шешілген) байланысты, қазіргі шекаралар сақталған. Мату-Гросудың төменгі бөлігі Бразилияға тиесілі. Формоза, Чако және Мисионес провинциялары Аргентинаға қарасты. Назарда ұстаңыз, осы баптың екінші тармағына сәйкес Аргентина Парагвай өзенінің оң жағалауындағы аумақты (яғни Гран-Чакода) Баия-Неграға дейін алуға міндетті болған. Бұл Пилкомайо өзеніндегі қазіргі шекарадан солтүстікке қарай шамамен 600 км қашықтықта жатыр. Осы баптың екінші бөлімінде түсіндірілген себептерге байланысты, келісімге қол қойылғаннан бастап Бразилия Аргентинаның осы аумаққа талап етуіне кедергі келтіруге тырысып, мақсатына жетті. Толық мәліметтер үшін Уорреннің кітабының 10-тарауын қараңыз.

XVIII бап

Келісім негізгі мақсаты орындалғанға дейін құпия сақталуы керек еді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін құпия келісімдерге деген қызығушылық азайды және қазір олардың ақылға қолайсыз екені есептеледі, бірақ тоғызыншы ғасырда олар жиі кездесетін. Росариодағы британдық консул Томас Хатчинсон "негізгі мақсаттың" Хьюмаита бекінісін қиратуға қатысты деп ойлады, дегенмен бұл туралы хаттамада ғана айтылған.

Хаттама

Хаттама сол күні қол қойылған шартқа қосымша ретінде жасалды, көрінетіндей, кейіннен ойластырылған. 1-бапта Хьюмаита бекінісінің бұзылуы міндетті екені және "шарттың адал орындалуына кедергі келтіруі мүмкін, осыған ұқсас басқа бекіністердің салынуына рұқсат етілмейді" деп нақты айтылған. Хаттама сонымен қатар Парагвайдың қарусыздануын және әскери трофейлер мен олжаны бөлісуді талап етті.

"Сырлы шарт" деп айтылған

Парагвай соғысы туралы кейбір жазбалар, Келісімнің белгілі бір ерекше тармақтары құпия болған, ал басқалары болмаған деген ой тудыруы мүмкін. Мысалы: Бразилия, Аргентина және Уругвай үш елді Солано Лопесті құлату үшін соғысқа міндеттендірген Үштік Одақ шартына қол қойды. Шарты жарияланғанда, Одақтастар Парагвайдың тәуелсіздігін сақтайтыны айтылды. Сонымен қатар, Келісімде соғыстан кейін Парагвайдың шекарасында фундаментальды өзгерістерді көздеген құпия тармақтар болды. "Парагвай өзінің қазіргі аумағының төрттен біріне дейін қысқартылады." Дегенмен, Келісімнің 18-бабына сәйкес, оның барлық тармақтары бірдей құпия сақталды. Олардың ешқайсысы жарияланбады, ал барлығы осы мақалада келтірілген. Дегенмен, Келісімнің кейбір шарттары сол кезде айқын немесе болжауға оңай болды (мысалы, Лопеске қарсы біріккен күштердің болуы), ал басқалары (мысалы, Аргентинаның аумақтық талаптарының қаншалықты толық орындалатыны) оңай болмады. Барлық тармақтар жұртшылықтың қарауына жабық болғандықтан, осыдан шатасу туды және әңгімелер тарады.

Жарияланым

Томпсонның айтуынша, негізгі ережелер тез арада Буэнос-Айрес баспасөзіне таратылды. Профессор Томас Л. Уигамның айтуынша, егжей-тегжейлі мәтін келесідей жарияланды. Монтевидеодағы британдық іскерлік өкілі Уильям Гарроу Летсом Уругвай сыртқы істер министрі Карлос де Кастродан одақтастар Парагвайды "Оңтүстік Америкалық Польша сияқты" бөлуді жоспарлап отыр ма деп тікелей сұрады. Де Кастро оны тыныштандыру үшін келісімнің толық көшірмесін оған сенімді түрде берді. Алайда Летсом қанағаттанбады және оның аумағының бір бөлігін тартып алу жалпы аннексиядан жақсырақ бола ма деп ойлады. Ол бір данасын Лорд Расселге жіберуге шешім қабылдады. Британ үкіметі ұзақ уақыттан бері Уругвайда және, демек, Плата аймағындағы кез келген аумақтық жеңілдіктерге қарсы болды: Келісім мәтіні аймақтағы қалыптасқан дипломатия қағидаларын бұзуға ұқсады. Британ үкіметі Летсомның құпиялылық сақтау туралы уәделерін ескермеуге шешім қабылдады және келісімнің толық мәтінін жариялауға асықты. Келісім 1866 жылдың наурыз айында жарияланды және Лондон газеттерінде сыналып, жаңғырыс тудырды. Бірнеше аптадан кейін бұл жаңалық Оңтүстік Америкаға жетіп, үлкен жағымсыз әсер тудырды. Боливия мен Перу келісімге наразылық білдірді, ал Чили де солай жасауы мүмкін болды. Екінші жағынан, келісім парагвайлық апталықта жарияланғанда, көптеген адамдар Лопестің одақтастармен соғысқа шығуы дұрыс екеніне және "Парагвай өмірлік күреске мәжбүр болды" деген сенімге келді. Томпсон атап көрсеткендей, "бұл мені Парагвай үшін күресуге одан да ынталандырды, себебі мен Протокол шарттары бойынша, ол күресуі керек немесе сіңірілуі керек деп ойладым".

Достастар

Парагвай әскерлерін одақтас аумақтан шығаруға шамамен бір жыл уақыт кетті. 1866 жылдың сәуір айында одақтастар Парагвайға шабуыл жасады. Соңында, төрт жылдық соғыстан кейін – олардың көп бөлігі Хумаита бекінісінде тоқтап қалды – Лопестің үкіметін құлатты, ол шайқаста қаза тапты. Протокол талап еткендей, олар бекіністі толығымен қиратты. Соғыс Парагвай үшін апатқа ұшырады, сақтықпен есептегенде, халықтың төрттен бірінен жартысына дейін қаза болды. XIV баптағы өтемақы туралы шарттарға қарамастан, Парагвайдың банкроттығы соғыс шығындарын қайтарып алу мүмкін еместігін көрсетті, сондықтан талаптар ақырында тоқтатылды.

Аргентина мен Бразилия арасындағы қақтығыс

Аргентина мен Бразилия 1870 және 1876 жылдар аралығында келісімдер бойынша даулар мен түсініспеушіліктер салдарынан соғысқа жақын келді. Соғыс аяқталғаннан кейін Парагвайда одақтастардың қолдауымен уақытша үкімет құрылды. Парагвайды одақтас әскерлер, басымдықпен бразилиялықтар, оккупациялап алды. Сонымен қатар, Бразилия әскерлері Парагвай өзенінің сағасына жақын орналасқан Исла-дель-Керрито аралын басып алды. Бұл арал Аргентинаның иелігі деп есептелгенімен, соғыс кезінде Бразилияның негізгі теңіз базасы ретінде пайдаланылған. Жеке бейбітшілік шарты жасауға тыйым салған VI бапқа қарамастан, 1872 жылы Бразилия Аргентина мен Уругвайға ешқандай хабарлама бермей, Парагваймен жеке келісімге келу үшін Асунсьонға Котегипе баронын жіберді. Аргентина наразылық білдірді және сыртқы істер министрі Карлос Техедор Бразилияны Парагваймен жеке келіссөздер жүргізуге тырысқаны үшін айыптаған қатаң хат жолдады. Буэнос-Айрес баспасөздері Бразилияның сенімсіздігінің ауқымын қате түсініп, арттырып көрсетті және Бразилиямен соғысқа түсу – жалғыз жауап екенін мәлімдеді. (Дегенмен, Бразилия мен Парагвай 1872 жылы төрт келісімге қол қойды, бірақ олардың ешқайсысы Аргентинаның құқықтарына әсер етпеді; олар экстрадиция, сауда және консулдық жеңілдіктермен айналысты). Соның салдарынан Аргентина Пилкомайо өзенінің солтүстігіндегі Орталық Чакодағы Вилла Оксидентал поселенісін басып алды. Орталық Чако – Парагвай мен Аргентина таласқан аймақ, бірақ Үштік Одақ шартының XVI бабына сәйкес Аргентинаға берілген. Аргентина бұрынғы президенті Бартоломе Митрені Бразилиямен қарым-қатынасты жақсартуға көмектесу үшін жіберді, және 1873 жылдың соңына қарай шиеленіс басылды. Алайда, Аргентина көп ұзамай Мартин Гарсия аралын нығайтты. Бұл арал географиялық ерекшелікке ие, себебі келісім бойынша ол бүгінде Уругвайдың аумақтық суларында толығымен орналасқан Аргентина аумағының эксклавы болып табылады. Алайда, сол кезде ол Аргентина мен Уругвай (Бразилияның қолдауымен) арасында ұзақ жылдар бойы дау тудырған мәселе болды. Оның Уругвай жағалауында, Парана және Уругвай өзендерінің сағаларына жақын орналасқандығы Плата өзені бассейнінің еркін теңіз жүзуіне қауіп төндіретінін білдірді, бұл Оңтүстік Америка құрлығының төрттен бір бөлігін құрайды. Соның салдарынан Бразилия Плата өзеніндегі әскери-теңіз күштерін нығайтты. Аргентина соғыс жабдықтарын сатып алып, соғыс кемелерін алуға кірісті. Рио-де-Жанейродағы американдық министр Аргентинаның Парагвай президенті Сальвадор Жовелланосты құлатуға жасаған сәтсіз әрекеттің артында тұрғанын ойлады, оны аргентиналықтар Бразилияның марионеткасы деп есептеді. 1874 жылдың сәуір айында альянстың кіші серіктесі Уругвай Бразилияның қолдауымен Парагваймен достық шартына қол қойды. Аргентина Уругваймен дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп жіберді. Американдық министр Аргентина мен Бразилия арасында соғыс болған жағдайда Уругвай Бразилия жағына шығады, ал Буэнос-Айрестегі үкіметке қарсы үлкен оппозиция болған және дербес басқарылған Аргентинаның Корриентес және Энтре-Риос провинциялары бөлініп кетеді деп ойлады. Ол Бразилияның ықпалымен "Уругвай, Энтре-Риос, Корриентес және Парагвайдан құралған жаңа өзен республикасы" құрылуы мүмкін екеніне күмәнданбады. 1875 жылы Аргентина Мартин Гарсия аралын қайтадан нығайта бастады, бұл АҚШ-тың шартты бұзу деп қарастырды, еркін кеме қатынасына қауіп төндірді: "Жағдай екі жаңа аргентиналық темір кеменің пайда болуымен уасытты, бұл бразилиялықтардың алаңдауын және қызығушылығын арттырды". 1875 жылы Бразилия императоры Педро II Аргентинамен соғыстың алдын алу үшін мәселені Техедордың өзімен талқылауға шешім қабылдады. Әр нәрсе жақсы бағытта дамып жатқандай көрінді, бірақ Техедор кенеттен Бразилиядан кетіп қалды. Техедор Парагвай елшісі Хайме Соса Рио-де-Жанейрода болған кезде Аргентинаның Парагваймен жеке келісімге келуі үшін келіссөздер жүргізген болуы мүмкін. Олар Вилла Оксидентал аумағын Аргентинаға беруді көздейтін Техедор-Соса келісіміне қол қойды. Парагвай үкіметі келісімді дереу қабылдамады. Техедор мен Соса осындай нәтижеге күткен болуы мүмкін, бірақ Техедор Бразилияға қарсы тұру үшін келісімге қол қойды. Ақырында Бразилия мен Аргентина өздерінің келіспеушіліктерін шешті, өйткені "екі ел де өткен тәжірибеден тіпті сәтті соғыстың да ұлттық қаржылық апатқа әкелетінін түсінді". 1876 жылдың желтоқсанында олар Исла-дель-Керрито аралын Аргентинаға беруді, Пилкомайо өзенінің оңтүстігіндегі Чаконы Аргентинаға, солтүстік Чаконы Парагвайға беруді және Орталық Чаконы Аргентина мен Парагвай арасындағы төрелікке жіберуді көздейтін келісімге қол қойды.

Бразилия

1872 жылғы 9 қаңтарда Парагвай мен Бразилия келісімге қол қойды, онда Парагвай Бразилияға қарыз ретінде бразилиялықтар мен қалаларға келтірілген барлық зиянды 6% үстемемен және жылдық 1% амортизациямен мойындады. Парагвай Парана және Уругвай өзендерін қоса, барлық су жолдарын бразилиялық сауда мен теңіз жүрісі үшін ашты. Бразилия сондай-ақ бейбітшілікті сақтау және келісімнің орындалуын қамтамасыз ету үшін Парагвайды өз императорлық армиясымен басып алу құқығын өзінде сақтап қалды. Парагвай мен Бразилия арасындағы шекара үш келісімшарт арқылы белгіленді. 1872 жылғы 9 қаңтардағы келісімде шекара Парана өзенінің Игуасу сағасынан бастап Парананың Жеті сарқырамасына немесе Гуайра сарқырамасына дейін; Гуайра сарқырамасынан Мбаракайу тауларының ең биік нүктесі арқылы және кейін Амамбайдан Апа өзенінің бастауына дейін, содан кейін өзен арнасымен Парагвай өзенінің шығыс жағалауындағы сағасына дейін жүргізілді. 1872 жылғы 16 қаңтарда барлық дезертирлер, тұтқындар және соғыс қылмыскерлерін босату туралы келісімге қол қойылды. Екі күннен кейін Достық, Сауда және Теңіз жүрісі туралы жаңа келісімге қол қойылды. 1874 жылғы 7 қаңтардағы хаттама бойынша Эстрелла ағысы Апа өзенінің бастауы деп есептелді. Соңғы және түпкілікті келісім 1927 жылғы 21 мамырда Рио-де-Жанейрода қол қойылды. Бұл келісім алғашқы келісімге толықтыру ретінде, екі ел арасындағы шекараның Апа өзенінің Парагвай өзеніне құятын жерінен бастап Баия-Неграға дейінгі Парагвай өзенінің сағасына дейін белгіленгенін анықтады.

Уругвай

Парагвай мен Уругвай арасында 1873 жылдың 13 желтоқсанында Бейбітшілік, сауда және теңіз шаралары туралы шартқа қол қойылды. Бразилиямен жасалған шарт сияқты, Парагвай уругвайлық науқанның шығындарын, зияндарын және салдарына келген ұбылысын мойындады. Екі үкімет те барлық соғыс тұтқындарын қайтаруға және өзендерде сауданы жаңадан ашуға міндеттелді.

Аргентина

1876 жылғы 3 ақпанда Парагвай мен Аргентина арасында шартқа қол қойылды. Онда Парагвай Аргентинаның мемлекеттік және жеке меншігіне келтірілген соғыс шығындарының, зиянның және залалдың барлығын мойындады, бірақ олар ешқашан төленбеді (жоғарыда қараңыз). Парагвай, Парана және Уругвай өзендері кеме жүру және транзит үшін қайта ашылды. Аргентинаның Парагвайдағы Чако аймағындағы аумақтық даулар былай шешілді. Басты Пилкомайо өзенінің оңтүстік бөлігі Аргентинаға берілді. Верде өзенінің солтүстік бөлігі (23° 10' Оңтүстік ендігі) Парагвайға берілді. Орталық бөлігі төрелікке жіберілді. Екі елдің де таңдаған төрешісі АҚШ президенті Рутерфорд Б. Хейс болды, ол 1878 жылы Орталық Чаконы Парагвайға берді. Аргентина әскері 1879 жылғы мамыр айында шығып кетті. Парагвай ризашылығын білдіре отырып, департаментті "Президент Хейс" деп, ал астананы "Вилла Хейс" деп атады.

Боливия

1864–1870 жылдардағы соғыс Чакодағы шекаралық дауларды толық шешті, бірақ Парагвай мен Боливия арасындағы даулар одан әрі ушыға түсті. 1931 жылы Боливияның мұнайға деген қажеттілігі оның әскерін даулы аймаққа басып кіруге итермеледі, нәтижесінде Чако соғысы басталды. Бірақ, соғысуға тұрарлық мұнай табылмады. Парагвай мен Боливия шекаралары 2009 жылғы 28 сәуірдегі шартқа дейін толық шешілмеді.