Сербия ақыны және дін қызметкері Йован Сундечич

Кіріспе

Серб ақыны және дін қызметкері Йован Сундечич (серб кириллицасы: Јован Сундечић; 24 маусым 1825 – 19 шілде 1900) – серб ақыны, Серб православие шіркеуінің дін қызметкері және Черногория князі Никола I-нің хатшысы. Ол Черногорияның қазіргі әнұраны «Ubavoj nam Crnoj Gori» («Біздің әдемі Черногориямыз») сөзін жазуымен ең көп танымал.

Өмірбаян

Сундечич Осман империясының Босния аймағы Ливно қаласына жақын Голинжево ауылында (қазіргі Босния мен Герцеговина) дүниеге келген. Оның отбасы Жұпадағы Никшич маңындағы Шундич руынан шыққан. Задардағы православие семинариясын (1843-1848) бітіріп, діни қызметкер болғаннан кейін, ол Австрияның жағалауындағы Истриядағы Серб колониясы Перожге шіркеудің діни қызметкері және мұғалімі болып тағайындалды. Задар семинариясында профессор болып жұмыс істегеннен кейін ол «пастор-ақын» және саяси және ұлттық белсенді ретінде танымал болды, сондықтан ол Черногорияға көшуді шешті. 1864 жылы Николай I оны өзінің жеке хатшысы етіп тағайындады. Бұл лауазымда Йован 1874 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін жұмыс істеді, бірақ ол қайтыс болғанға дейін құрметті хатшы болып қалды. 1865 жылы Йован Сундечич Черногориядағы екінші басылым – «Орлић» жылнамасын құрды. Ол сонымен қатар 1871-1873 жылдары жарық көрген герцог Сима Поповичтің бірінші Черногория апталығының редакторы және иесі, сондай-ақ 1871 жылдан бастап алғашқы Черногория әдеби журналының иесі болды. Сундечич, Милан Костич және Васа Пелагич 1872 жылы ақпанда Цетиньеде «Черногория жауынгері» әдеби бірлестігін құруға ықпал етті. Қауымдастық Черногорияның серб жастарын тәрбиелеуде үлкен жетістікке жетті. Ол кезде ол жаңадан құрылған Сербтердің азаттық және бірігу қауымдастығының құрылтайшы мүшелерінің бірі болды. Сундечичтің «Не даймо се!» (Біз берілмеуіміз керек!), Хорлық қоғамдар одағының съезіне арналған лирикалық өлең, бірден үлкен құлшыныспен қарсы алынды. Чех композиторы Войтех Хлавачтың (1849-1911) әнін шығарған бұл өлең жастарды өз мақсаттары үшін күресуге тиімді шақырды және Вршацтың хорлық қоғамының әнұраны ретінде қабылданды. Рим папасы Лев XIII мен Черногорияның ханзадасы Николай I 1886 жылы 18 тамызда Римде «Святая Столица мен Черногория үкіметінің арасындағы келісімді» – католик және Бар архиепископының мәртебесі туралы конкордатқа қол қойды. Қол қоюшылар – Святой Престол үшін кардинал Луиджи Якобини (1832-1887 жж.) және Черногория үшін Николаның хатшысы Йован Сундечич болды, оны Рим папасы Лев XIII Ұлы Григорий орденінің Ұлы крестімен марапаттады. 1892-1894 жылдары Йован «Просвета» журналының редакторы болып жұмыс істеді. Ол Черногорияның білім беруіне 1869 жылы Семинарияның жаңаруын және оны толықтай ұйымдастыру арқылы үлкен үлес қосты, кейіннен ол Семинария мұғалімдер мектебіне айналды. Николай Йованды көптеген тапсырмаларға жіберген. Өзінің еңбектері үшін ол Черногорияның ең жоғары медалі – Принц Данило I орденінің 1-ші дәрежесімен марапатталды. Ол зейнеткерлікке шығып, Черногория княздығының Котор қаласында қоныстанды, ол 1900 жылы 6 шілдеде қайтыс болды. 1865 жылы өзінің Цетиньедегі орнында Орлик Йован өзінің поэмасын жариялады, ол князь Николаға арналған, «Черногория ұлттық әнұраны», жаңадан пайда болған Черногория патшалығының әнұраны үшін ұсыныс. 1870 жылы Лучинданда алғаш рет әннің мәтінімен бірге жұрт алдында айтылды. Ол Сетинье оқу залында, Петр II Петрович Ньегоштің Котордан келген Серб Вокальдық Қоғамының бірлігінде айтылды. Ойынды оркестрдің жетекшісі Чехия қоғамының хормейстері Антун Шульц жүргізді. Келесі күні, 1870 жылы 18 қазанда, өлең жаңа атауымен – «Біздің әдемі Черногориямызға» Никола I-ге тапсырылды, ол оны Югославияның бірігуімен Черногорияның мемлекеттілігі жойылғанға дейін мемлекеттік әнұран ретінде қолданды. Черногория композиторы Йован Джуров Иванишевич музыканы 1887 жылы Прагада жарияланған әндерінде жақсырақ бейімдеді. Сол кезде білім министрлігінің бұйрығымен бұл әнді жалғыз мемлекеттік әнұран деп жариялады. 1878 жылы Берлиндегі конгресс кезінде тәуелсіз Черногория князін мойындағаннан кейін «Біздің әдемі Черногориямызға» Цетиньедегі стандартты хаттамалық әнге айналды. 1878 жылы Йован Сундечич Рагусаның Льюко Зор, Медо және оның ағасы Нико Пучич, Вьекослав Претнер, Пэро Будмани, Антун Пашко Казали, Иван Август Казначич және Вук Врчевичпен бірге сербтік про, Дубровникте орналасқан «Словян» басылымын құрды. Сундечич 1890 жылы Сараевода «Напредак» (Өркендеу) деп аталатын апталық журнал шығарған Дубровниктен келген серб Антоние Стражичичпен тығыз байланыста болды. Австрия билігі Задардағы биліктен Стражичич туралы мәлімет алды, ол онда біраз уақыт тұрды. Берілген деректерге сәйкес, Стражичич Сербияның ескі католик дініне жататын серб болды (staro katolička veroispovest), оның саяси және мәдени мүдделері сербтік партиямен, жақсырақ танысқан серб католик шеңберімен, Медо Пучич басқаратын партиямен үйлеседі.

Sundečić was born in the village of Golinjevo, near Livno, Bosnia Eyalet, Ottoman Empire, (modern day Bosnia and Herzegovina). His family is of the Šundić brotherhood from Župa near Nikšić in Old Herzegovina. After finishing the Orthodox Seminary in Zadar (1843 1848), Dalmatia province of the Austrian Empire and becoming a priest, he was assigned parish priest and teacher to the Serb colony of Peroj in Istria, Austrian Littoral. After working as a professor at the Zadar Seminary, he became famous as a "priest poet" and political and national activist, because of which he decided to move to Montenegro. Prince Nicholas I named him his personal secretary in 1864, a post on which Jovan worked until his retirement in 1874, though he remained honorary secretary until his death. In 1865 Jovan Sundečić founded the Orlić (Орлић) yearly, the second publication in Montenegro. He was also the editor and owner of the first Montenegrin weekly, The Montenegrin (Црногорац) of Duke Sima Popović, which was published from 1871 to 1873, as well as the owner of the first Montenegrin literary magazine The Montenegriness (Црногорка) from 1871. Sundečić, Milan Kostić, and Vasa Pelagić were instrumental in establishing "The Montenegrin Warrior," a literary association, in Cetinje in February 1872. The association had great success in educating the Serb youth of Montenegro. At the time he was one of the founding members of the newly established Association for Serb Liberation and Unification. Sundečić's Ne dajmo se! (Let's not surrender! ), a lyric poem, for the Congress of the Union of Choral Societies, was welcomed instantly with great enthusiasm. That poem, turned into a song by Czech composer Vojtĕch Hlaváč (1849 1911), very effectively urged the youth to fight for their aims, and was also adopted as an anthem of the Choral Society of Vršac. Pope Leo XIII and Prince Nicholas I of Montenegro concluded "Ugovor između Svete Stolice i Crnogoske Vlade u položaju katoličkih i arhiepiskopa barskog. Ugovor su potpisali kardinal Lodoviko Jakobini, sa strane Svete Stolice i državni tajnik Jovan Sundečić, sa crnogorske strane"— a Concordat in Rome on 18 August 1886. The signatories were Cardinal Luigi Jacobini (1832 1887) for the Holy See, and Nikola's secretary Jovan Sundečić for Montenegro, who was awarded the Grand Cross of the Order of St Gregory the Great by Pope Leo XIII. From 1892 to 1894 Jovan also worked as editor of Education (Просвјета). He contributed greatly to education in Montenegro by drafting the Statute and completely organizing the renewed Cetinje Seminary in 1869, which was subsequently transformed into the Seminary Teachers' School. An active diplomat, Nicholas sent Jovan on numerous missions. For his works, he was awarded 1st rank of the Order of Prince Danilo I, the highest Montenegrin medal. He retired and settled in Kotor, Principality of Montenegro, where he died on 6 July 1900. In 1865 at his Cetinje based Orlic Jovan published his poem dedicated to Prince Nikola, the "Montenegrin National anthem", a proposition for an anthem of the newly arising Montenegrin realm. In 1870 on Lučindan it was for the first time publicly sang accompanied with lyrics. It was sung in the rooms of the Cetinje Reading Room the Serb Vocal Society Unity from Kotor of Petar II Petrović Njegoš. The bandmaster was the choirmaster of the Czech Society Antun Shultz. The next day, on 18 October 1870, the poem was under its new name To Our Beautiful Montenegro handed over to Nikola I, who used it as the state anthem of Montenegro until its statehood was extinguished with the unification of Yugoslavia. The Montenegrin composer Jovan Đurov Ivanišević adapted the music better in 1887 in his published songs in Prague. It was then, by the order of the Ministry of Education, proclaimed as the only state anthem. After the recognition of an independent Princedom of Montenegro at the 1878 Congress of Berlin, "To Our Beautiful Montenegro" became a standard protocol song in Cetinje. In 1878 Jovan Sundečić together with the Ragusans Luko Zore, Medo and his brother Niko Pucić, Vjekoslav Pretner, Pero Budmani, Antun Paško Kazali, Ivan August Kaznačić and Vuk Vrčević founded the pro Serbian, Dubrovnik based publication, "Slovinac". Sundečić kept in close touch with Antonije Stražičić, a Serb from Dubrovnik, who launched a weekly journal called "Napredak" (Progress) in Sarajevo in 1890. The Austrian authorities requested information about Stražičić from authorities in Zadar where he lived for a while. According to the furnished data Stražičić was a Serb belonging to the Old Catholic faith (staro katolička veroispovest) whose political and cultural interests were aligned with the Serbian party, better known as the Serb Catholic circle, headed by Medo Pucić.