Кіріспе

Де Хавиллэнд DH.84 Dragon – де Хавиллэнд компаниясы жобалаған және құрастырған, сәтті шағын коммерциялық ұшақ.

Дизайн және құрылыс

1932 жылы наурыз айында алғаш рет ұшқан бір қозғалтқышты де Хавиленд Фокс Мотттың коммерциялық сәттілігінен кейін, бұл ұшақтың алғашқы коммерциялық операторы Хиллманс Эйрвейс екі қозғалтқышты, үлкен нұсқасын жасауды сұрады. Бұл қарапайым, жеңіл конструкциялы ұшақ, фанерадан жасалған қорап тәрізді фюзеляжы бар, ал қозғалтқышы және қанаттарының сыртқы бөліктері бұрынғы бір қозғалтқышты ұшаққа ұқсас болды. Бастапқыда DH.84 "Dragon Moth" деп аталды, бірақ "Dragon" деп сатылды. Прототипі 1932 жылғы 12 қарашада Stag Lane әуежайында алғаш ұшты. Ол және одан кейінгі төрт ұшақ Хиллманс компаниясына тапсырылды, олар 1933 жылғы сәуір айында коммерциялық қызмет көрсетуді бастады. Ол Лондон-Париж бағытында сағатына 13 галлон (49 литр) отынмен, әрқайсысы 45 фунт (20 кг) багажбен алты жолаушыны тасымалдай алатын. Қозғалтқыштардан тыс қанат панельдерін сақтау үшін бүктеуге болады.

Операциялық қызмет

"Дракон" ұшағы қысқа қашықтыққа арналған, аз сыйымдылықты ұшақ ретінде өте тартымды болып шықты және көп ұзамай дүние жүзінде пайдалануға берілді. 1933 жылдың соңында 63-ші ұшақтан бастап Dragon 2 өндіріле бастады, оның құрамында жеке терезелер мен астыңғы бөлігі жақсартылған шасси тіректері болды. Бұл өзгерістер көбінесе сыртқы болғанымен, ұшақтың жылдамдығы шамамен 8 км/сағ-қа артты, 250 фунт (113 кг) көбірек жүк тасымалдауға мүмкіндік берді және 137 км-ге ұшу қашықтығын ұлғайтты. DH.84 ұшағының британдық өндірісі 115-ші ұшақпен аяқталды, оның орнына құрастыру желісінде күштірек және әдемі DH.89 de Havilland Dragon Rapide орналастырылды. Дегенмен, өндіріс тоқтатылғаннан кейін, жобалар мен сақталған құралдар мен қалыптар Ұлыбританиядан жіберілді және RAAF үшін үлкен көлемде өндіріс тапсырылды (барлығы сексен жеті дана) Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Банкстаунда, Австралияда, Австралия Корольдік әуе күштері үшін навигациялық оқушы ұшағы ретінде, Rapide-ге қарағанда артықшылық берілді, себебі оның кіші қозғалтқыштары де Хавилланд Tiger Moth өндірісі үшін жергілікті жерде жасалған, нәтижесінде барлығы 202 дана өндірілді. 1933 жылы Уэльс принці үшін Royal Flight компаниясына төрт орындық Dragon жеткізілді. Ол 1935 жылы сатылды. Кейіннен ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австралия Корольдік әуе күштерінің қызметіне енгізілді. Әйгілі ағылшын авиаторы Эми Джонсон және оның күйеуі, шотландық авиатор Джим Моллисон үшін әлемдік қашықтық рекордын жасау мақсатымен "Seafarer" атты арнайы ұшақ құрастырылды. Оның қону шассисі күшейтілген, кабинасында қосымша жанармай бактерілері болды. Олар Нью-Йорк қаласынан Бағдатқа (Ирак) ұшуды жоспарлаған, бірақ 1933 жылдың 8 маусымында Оңтүстік Лондондағы Кройдон әуежайынан АҚШ-қа жасаған алғашқы трансатлантикалық рейсі кезінде қону шассисі құлап кетті. Жөндеуден кейін "Seafarer" Оңтүстік Уэльстегі Пендин-Сэндстен ұшып, 39 сағаттан кейін АҚШ-тың Коннектикут штатындағы Бриджпорт қаласына жетті. Алайда, қону кезінде ұшақ аударылып, зақымдалды. "Seafarer" ұшағынан қозғалтқыштар мен жанармай бактерілері алынып, "Seafarer II" деп аталған басқа бір Dragon ұшағында пайдаланылды. Канаданың Онтарио штатындағы Васага жағалауынан Бағдатқа (Ирак) ұшуға үш рет әрекеттенгеннен кейін, әрекет тоқтатылып, ұшақ сатылды. 1934 жылдың 8 тамызында жаңа иелері Джеймс Айлинг пен Леонард Рид "Trail of the Caribou" деп аталған Dragon ұшағымен Wasaga Beach-тен қашықтық рекордын жасау үшін тағы бір әрекет жасады. Мақсатты жері Бағдат болғанымен, қозғалтқыш проблемалары әрекетті тоқтатуға мәжбүр етті және "Trail of the Caribou" 30 сағат 55 минуттан кейін Лондонның батысындағы Хестон әуежайына (Миддлсекс, Англия) қонды, бұл Канада мен Ұлыбритания арасындағы алғашқы тоқтамайтын ұшуды жасады. Ирландиялық Aer Lingus әуе компаниясының алғашқы рейсін DH.84 Dragon ұшағы орындады, тіркеу нөмірі EI ABI және "Iolar" деп аталды, ирланд тілінде "Бүркіт" деген мағынаны білдіреді. 1986 жылы әуе компанияның 50 жылдығына орай, жаңа Dragon ұшағы сатып алынып, қалпына келтірілді, EI ABI ретінде қайта тіркелді және "Iolar" ретінде қайта боялды. Соғыстан кейін, DH.84 ұшақтары коммерциялық қызметке енгізілді, бірақ бүгінде тек үш ұшақ ғана әлі де ұшып жүр.

Апаттар мен оқиғалар

26 қыркүйек 1933 жыл – Ұшақтарды пайдалану компаниясының ZS AEF ұшағы Оңтүстік Африканың Йоханнесбург қаласына жақын Барагванат әуежайында апатқа ұшырады. Ұшқыш – Бірінші дүниежүзілік соғыста көзге түскен Уильям Кеннеди Кокран Патрик, ал жалғыз жолаушы – сэр Майкл Оппенгеймер, 2-ші баронет; екеуі де қаза тапты. 8 қаңтар 1935 жыл – Highland Airways Limited компаниясының G ACGK ұшағы Шотландияның Инвернесс қаласындағы Лонгман әуежайынан ұшып шыққаннан кейін Beauly Firth шығанағына құлады. Ұшқыш және екі жолаушы да қаза тапты. 21 ақпан 1935 жыл – екі американдық қарындас, Джейн және Элизабет Дю Бойс, Hillman's Airways компаниясының G ACEV ұшағынан, Эссекс, Stapleford Aerodrome әуежайынан Париж бағытында ұшып кетті. Олар – жалғыз жолаушылар, ал ұшқыш – экипаждың жалғыз мүшесі. Екі әйел ұшақтағы барлық орынды сатып алған, бірақ ұшып көтерілу алдында серіктестері сол күні саяхаттай алмайтынын мәлімдеді. Олардың денелері Апминстердегі қараусыз жерден табылды, бірақ ұшқыш бұл оқиға туралы тек кейін, Англия арнасынан өткеннен кейін білді. Әйелдер – Неапольдегі американдық консулдың қыздары, олар қоғамда танымал болған және олардың өлімі туралы кеңінен хабарланды. Баспасөз олардың бірлескен өзіне-өзі қол жұмсауын, олармен романдық қарым-қатынаста болған екі R.A.F. ұшқышының жақындағы өлімімен байланыстырды. Екі ұшқыш та алты күн бұрын Италияның Мессина қаласының жанында Short Singapore ұшағының апатынан қаза тапқан. 1 шілде 1935 жыл – Railway Air Services компаниясының G ADED ұшағы Рональдсвей әуежайынан ұшып шығып, апатқа ұшырады, борттағы жеті адамның барлығы да жарақат алды. Ұшақ Рональдсвейден Рингвей әуежайына, Манчестер, Ланкаширге, Squires Gate әуежайы, Блэкпул және Спик әуежайы, Ливерпуль арқылы жоспарлы жолаушылар рейсін жүзеге асырды; ол кейінгі өртте жойылды. 22 шілде 1935 жыл – Jersey Airways компаниясының G ACMP ұшағы, Бристольден Кардиффке ішкі рейсті жүргізіп, бортында ұшқыш және екі жолаушымен, Кардифф әуежайына жақындағанда апатқа ұшырады. Ұшақ айналып, Уэльс жағалауынан екі шақырымдай қашықтықта, Кардифф қаласының жанындағы Румниге құлады, үш адам да қаза тапты. 26 наурыз 1936 жыл – Commercial Air Hire компаниясының G ACAP ұшағы Линдхерст, Гэмпшир, Англия маңында апатқа ұшырап, бортындағы бес адамның барлығы да қаза тапты. Ұшақ Кройдон әуежайынан ұшып келген және Саутгемптон маңында әскери мақсаттағы жұмыстарды жүргізіп жатқан. Commercial Air Hire компаниясының келісімшарты бойынша, түнде ұшып, іздеушілерге ұшақтарды табуға жаттығу жасауға көмектесетін. 7 мамыр 1937 жыл – North Queensland Airways компаниясының VH UZG ұшағы Кэрнс әуежайының жанында ағаштарға соғылып, бір жолаушы кейін жарақаттан қайтыс болды. Ұшқыш және тағы үш жолаушы да ауыр жарақат алды. 29 тамыз 1938 жыл – North Queensland Airways компаниясының VH UXK Cairns ұшағы Квинсленд штатының Иннисфейл қаласында апатқа ұшырап, ұшқыш пен төрт жолаушы қаза тапты. 21 қыркүйек 1951 жыл – Жаңа Оңтүстік Уэльстің Бонди қаласынан Фредерик Джордж Барлоги атты ұшқыш, өзінің Qantas DH 84 Dragon ұшағы Жаңа Гвинеяның орталық таулы аймағындағы Аронаның оңтүстік-шығысындағы таулы жерге құлаған кезде қаза тапты. 13 желтоқсан 1951 жыл – Qantas Dragon ұшағы Жаңа Гвинеяның орталық таулы аймағындағы Хаген тауының жанында таулы аймақта апатқа ұшырап, ұшқыш пен екі жолаушы қаза тапты. Бұл – төрт ай ішінде Qantas компаниясының үшінші апаты және осы күнге дейінгі соңғы қайғылы оқиға. 1 қазан 2012 жыл – 2012 Riama апаты. Riama деп аталатын 1934 жылғы жеке меншік де Гавильэнд DH.84 Dragon 2 тіркелімі VH UXG (суретте) Монто, Квинсленд, Австралияға жақын жердегі әуе шоуынан Кабольтураға қайтып келе жатып, нашар ауа райы салдарынан жоғалып кетті. Квинсленд полициясы апат орнын Борумба бөгетінің жанында тапты. Ұшақтағы алты адамның барлығы да қаза тапты және ұшақ таудың жотасына соғылып қирады. Ұшқыш пен иесі күтпеген қалың бұлтқа ұшып, қауіпсіздік туралы хабарлама жіберді. Ұшақтың негізгі аспаптары жылдамдық көрсеткіші мен биіктік өлшегіші болды.

Нұсқалар

Dragon 1: Екі қозғалтқышты орта салмақты көлік екі қанатты ұшақ. Dragon 2: Жақсартылған нұсқасы. Жалғасы бар кабина терезелерімен және екі аэродинамикалық түйреуішпен жабдықталған. DH.84M Dragon: Әскери көлік нұсқасы. DH.84M екі пулеметпен қаруландырылған, және 16 дана 20 фунттық (9 кг) бомба тасымалдауға қабілетті болды. Дания, Ирак және Португалияға экспортталды.