Кіріспе

Физикалық эксперимент

Кванттық механикада кванттық өшіргіш эксперименті – кванттық механиканың бірнеше маңызды аспектілерін, соның ішінде кванттық байланыс және толықтыру принципін көрсететін интерферометрлік эксперимент. Кванттық өшіргіш эксперименті – Томас Янгтың классикалық екі саңылау экспериментінің түрі. Ол фотонның екі саңылаудың қайсысы арқылы өткенін анықтауға тырысқанда, фотон өзімен-өзі араласа алмайтынын көрсетеді. Егер фотондар ағыны осылайша белгіленсе, Янг экспериментіне тән интерференциялық сурет пайда болмайды. Эксперимент сондай-ақ, қандай саңылау арқылы өткенін көрсету үшін "белгіленген" фотонның кейіннен "белгісіз" етілуіне мүмкіндік беретін жағдайларды жасайды. "Белгісіз" фотон қайтадан өзімен-өзі араласады, осылайша Янг экспериментіне тән суреттерді қалпына келтіреді.

Тұжырымдама

Бұл тәжірибе екі негізгі бөлімнен тұратын аппаратты қамтиды. Екі өрілген фотон тудырылғаннан кейін, олардың әрқайсысы аппараттың өз бөліміне бағытталады. Аспаптың қос саңылау бөлігінде зерттелген фотонның өрілген серігінің жолын анықтауға жасалған кез келген әрекет екінші фотонға әсер етеді, және керісінше. Эксперименттік аппараттың қос саңылау бөлігіндегі фотондардың өрілген серіктерін манипуляциялаудың артықшылығы – тәжірибешілер аппараттың сол бөлігінде ештеңені өзгертпей-ақ соңғысының интерференциялық суретін жоя алады немесе қалпына келтіре алады. Тәжірибешілер осы үшін өрілген фотонды басқарады, олар оны оның серігі фотон шығару құрылғысы мен анықтау экраны арасындағы саңылаулар мен басқа да элементтер арқылы өткенге дейін немесе кейін жасай алады. Егер эксперименттің қос саңылау бөлігі интерференциялық құбылыстардың пайда болуын болдырмау үшін орнатылған болса (себебі нақты «қай жол» туралы ақпарат бар), кванттық жоюшы осы ақпаратты тиімді жою үшін қолданылуы мүмкін. Осылайша, тәжірибеші эксперименттік аппараттың қос саңылау бөлігін өзгертпей, интерференцияны қалпына келтіреді. Кешіктірілген таңдау эксперименттерінде кванттық эффектілер болашақ әрекеттердің өткен оқиғаларға ықпал етуін имитациялай алады. Алайда, өлшеу әрекеттерінің уақыт реті маңызды емес.

Процедура

Алдымен фотон арнайы сызықтық емес оптикалық құрылғы арқылы жіберіледі: бета-барий бораты (BBO) кристаллы. Бұл кристалл бір фотонды төмен жиілікті екі түйіскен фотонға айналдырады, бұл процесс спонтанды параметрлік төмендету конверсиясы (SPDC) деп аталады. Бұл түйіскен фотондар бөлек жолмен қозғалады. Бір фотон тікелей поляризацияны анықтайтын детекторға, ал екінші фотон қос ойықты маска арқылы екінші поляризацияны анықтайтын детекторға жіберіледі. Екі детектор да тек түйіскен фотон жұптары ғана есептелетінін қамтамасыз ететін сәйкестік тізбегімен (coincidence circuit) қосылған. Степперлі қозғалтқыш екінші детекторды мақсатты аймақты сканерлеу үшін жылжытады, нәтижесінде қарқындылық картасы жасалады. Бұл конфигурация таныс интерференциялық үлгіні тудырады. Келесі қадамда, қос ойықты маскадағы әр ойықтың алдына дөңгелек поляризатор орнатылады, ол бір ойықтан өтетін жарықта оңай дөңгелек поляризацияны, ал екінші ойықтан өтетін жарықта сол жақ дөңгелек поляризацияны тудырады (1-суретті қараңыз). (Қай ойық қай поляризацияға сәйкес келеді, ол бірінші детектордың анықтаған поляризациясына байланысты.) Бұл поляризация екінші детекторда өлшенеді, осылайша фотондарды «маркировкалап», интерференциялық үлгіні жояды (Френель-Араго заңдарын қараңыз). Соңында, түйіскен жұптың бірінші фотонының жолына сызықтық поляризатор енгізіледі, бұл фотонға диагональдық поляризацияны береді (2-суретті қараңыз). Түйісу екінші фотонның, қос ойықты маскадан өтетін фотонның, қосымша диагональдық поляризацияға ие болуын қамтамасыз етеді. Бұл дөңгелек поляризаторлардың әсерін өзгертеді: әрқайсысы оңай және сол жақ дөңгелек поляризацияланған жарықтың араласуын тудырады. Осылайша екінші детектор қандай жолмен өткенін анықтай алмайды және интерференциялық жолақтар қалпына келтіріледі. Айналмалы поляризаторлы қос ойықты классикалық толқын ретінде қарастыру арқылы да түсіндіруге болады. Дегенмен, бұл тәжірибеде классикалық механикамен үйлесімсіз түйіскен фотондар қолданылады.

Басқа қолданбалар

Кванттық өшіру технологиясы жаңартқыш микроскоптардың ажыратымдылығын арттыру үшін пайдаланылуы мүмкін.

Жалпы қате түсінік

Бұл эксперимент туралы жиі кездесетін түсініксіздік – оны екі детектор арасында деректерді лезде тарату үшін пайдалану мүмкіндігі. Дегенмен, қарапайым себеп-салдар қағидасы байқалған нәтижелерге «берілген» ақпаратты күштеп енгізуге кедергі келтіреді. Осы экспериментальді құрылымда кездейсоқтық детектордың қызметін түсіну маңызды. Жоғарғы тармақтағы сызықты поляризаторы, іс жүзінде, өрілген фотондардың жартысын сүзіп тастайды, ал кездейсоқтық детекторы арқылы төменгі тармақтағы сәйкес фотондарды да сүзіп тастайды. Кездейсоқтық детекторы екі сенсордан алынған деректерді салыстыру арқылы ғана жұмыс істей алады, бұл құрылымды лезде байланыс үшін қолдануды мүмкінсіз етеді. Басқаша айтқанда, BBO кристаллы арқылы өтетін жарықтың үзінді бөлігі ғана өрілген жұптарға бөлінеді. Кристал арқылы өтетін фотондардың басым көпшілігі бөлінбейді және оларды соңғы деректер жинағынан қажетсіз шу ретінде жою қажет. Детекторлар фотонның өрілген жұптың бөлігі болғанын анықтай алмайтындықтан, бұл шешім уақытты қарастыру және екінші детектордағы «жұбымен» бір уақытта тіркелмеген фотондарды сүзу арқылы қабылданады. Сондықтан, егер өрілген фотондардың жұбы пайда болса, бірақ екеуінің бірі поляризатормен тоқтатылып, жоғалса, қалған фотон көптеген өрілмеген фотондардың бірі сияқты деректер жинағынан сүзіліп шығарылады. Осы тұрғыдан қарағанда, жоғарғы тармақты өзгерту төменгі тармақтағы өлшемдерге әсер етуі таңқаларлық емес, себебі екі өлшем салыстырылады және деректерді сүзу үшін қолданылады. Назар аударыңыз, осы экспериментальді құрылымның соңғы күйінде төменгі тармақтағы өлшемдер әрқашан шикі деректерде бұлыңғыр үлгіні көрсетеді. Интерференциялық үлгіні көру тек деректерді кездейсоқтық детекторымен сүзу арқылы және тек өрілген жұптың жартысын құрайтын фотондарға назар аудару арқылы ғана мүмкін.