Антониу Каштанейра Невес: Заң философиясы және ісбасшарлық көзқарас

Кіріспе

Антонио Кастанхейра Невес (8 қараша 1929, Табуа) – португалдық құқық философы және Коимбра университетінің құқық факультетінің эмерит профессоры. Кастанхейра Невес пікірінше, заңды тек құқықтық проблемалар (шамамен, құқықтық істер) арқылы түсінуге болады, оларды құқықтық жүйе ішінде шешу қажет (әдептік байланысты да қамтиды). Оның сөзіне сәйкес, заң – бұрыннан берілген немесе алдын ала болған нәрсе емес, құқықтық проблемаларды шешудің өзі. Құқықтық проблемалар – шешуші бастама. Оның позитивизмге, табиғи құқыққа және құқықтық силлогизмнің әртүрлі теорияларына қарсылығы оны интерпретивизмнің алғашқы және ең табысты жақтастарының біріне айналдырды. Дегенмен, Кастанхейра Невес әрдайым заңның – заңгерлердің міндеті – негізінен түсіндіру немесе герменевтика емес, практикалық, яғни іс-қимылға бағыт беру екенін айтады. Оның пікірінше, құқықтық түсіндіру құқықтық ойлаудың қажетті емес, ал қосымша ғана элементі. Керісінше, заң әрқашан нақты, тарихи тұрғыдан орналасқан, нормативтік және практикалық құқықтық проблемалардан туындайды. Кез келген құқықтық шешімнің мақсаты – белгілі бір тарихи (және әлеуметтік) жағдайда белгілі бір адамның қандай (заңды) іс-әрекет жасау керектігін анықтау, және осының өзі оның ерекше белгісі. Сот шешімі – өзі де бір іс-әрекет. Түсіндіру әрқашан қажет емес, ал қажет болған жағдайда ол көмекші рөл атқарады. Кастанхейра Невестің құқық философиясының негізгі қағидалары оның 1967 жылғы «Философиялық және әдістемелік тұрғыдан факт және құқық мәселелерінің айырмашылығы» атты еңбегінде айқынды көрсетілген. Кастанхейра Невес өзінің және Дворкиннің тезистерінің арасындағы ұқсастықтар мен маңызды айырмашылықтарды 2003 жылғы кітабының соңғы бөлімінде қарастырады. Кастанхейра Невес сондай-ақ заңның жалпы нормаларда (ережелер, қағидалар және т.б.) – заң шығарушылар белгілегендей, емес, тек жекелеген істерді шешуде ғана бар екенін мәлімдейді. Осы тезисті ол «юриспруденциализм» деп атайды. Заң – элемент емес, синтез, жарамдылықтың алғышарты емес, орындалған жарамдылық, приус емес, а posterius, берілген емес, шешім, ол басында емес, соңында болады. (Castanheira Neves, 1967, 586-бет). Бұл тұрғыда одан бұрын Виевег сияқты авторлар мен сындық құқық зерттеулері сияқты ой мектептері болған, бірақ ол олардан ерекшеленеді, себебі ол заңның нормативтік мәселе ретінде маңызды екенін, тек сипаттамалық емес, дәлелдейді. Оның ұстанымы осы мәселеде Дж. Дэнсидің кейінгі моральдық ерекшелігімен теңдес. Кастанхейра Невес Гадамердің барлық түсіндіру – қолдану деген тұжырымымен келіседі (Дворкин де осы пікірде).

António Castanheira Neves (born 8 November 1929 in Tábua) is a Portuguese legal philosopher and a professor emeritus at the law faculty of the University of Coimbra. According to Castanheira Neves, law can only be understood through legal problems (roughly, legal cases), which have to be solved within the legal system (including a necessary connection to morality). Law, he claims, is not something given or previous, but the solution to legal problems. Legal problems are the decisive starting point. His opposition to positivism, to natural law and to the several theories of legal syllogism would make him one of the first and most accomplished advocates of interpretivism. Castanheira Neves, however, has always claimed that law — the task of lawyers — is not essentially interpretive or hermeneutical, but practical, i. e., action guiding. He maintains that legal interpretation is not a necessary feature of legal reasoning. On the contrary, law always arises from legal problems, which are concrete, historically situated, normative, and practical. Every legal decision aims to settle what someone (legally) ought to do in a particular case in a particular historical (and social) situation, and that is its defining feature. A legal decision is also itself an action. Interpretation is not always needed and, when it is, it is auxiliary. The central tenets of Castanheira Neves' philosophy of law were made clear in his 1967 massive book on the philosophical and methodological distinction between matter of fact and matter of law. Castanheira Neves addresses the similarities and significant differences between his and Dworkin's theses in the last part of his 2003 book. Castanheira Neves also claims that there is no law in general norms (rules, principles, etc.) as laid down by legislators, but only in solving particular cases. To this thesis, he calls "jurisprudentialism". Law is not an element, but a synthesis, not a premise for validity, but fulfilled validity, not a prius, but a posterius, not a given, but a solution, it is not in the beginning, but in the end. (Castanheira Neves, 1967, p. 586)

In this, he was preceded by authors like Viehweg and schools of thought like critical legal studies, but he differed from these authors as he claimed it to be essential to law as a normative matter, and not only descriptively. His position is therefore equivalent, in this subject, to J. Dancy's later moral particularism. Castanheira Neves would come to agree with Gadamer's dictum that all interpretation is application (as Dworkin did).