Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Халықаралық сотта талқыланатын мәселелер
Topics arguable at the ICJ
Халықаралық соттың екі түрдегі қарауына түсетін мәселелер бар: мемлекеттер арасындағы даулы істер, онда сот өзінің шешіміне келісетін немесе бұрын келісім берген мемлекеттер үшін міндетті үкім шығарады; және консультативтік пікірлер, олар халықаралық құқық мәселелері бойынша негізделген, бірақ міндетті емес, жауаптар береді, әдетте Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының сұрауы бойынша. Консультативтік пікірлер мемлекеттер арасындағы нақты дауларға қатысты болуы міндетті емес, бірақ көбінесе олар осылай болады.
The International Court of Justice has jurisdiction in two types of cases: contentious cases between states in which the court produces binding rulings between states that agree, or have previously agreed, to submit to the ruling of the court; and advisory opinions, which provide reasoned, but non binding, rulings on properly submitted questions of international law, usually at the request of the United Nations General Assembly. Advisory opinions do not have to concern particular controversies between states, though they often do.
Даулы істер
Негізгі қағида – Сот тек келісім негізінде ғана құзыретті. Соттың міндетті құзыреті жоқ. Соттың құзыреті көбінесе маңызды мәселе болып табылады, өйткені оны жауапкер даулайды. Алдын ала шағымдар кезеңінде жауапкер (i) құзыреттілікті және/немесе (ii) істің қаралуға қабылданбауын даулай алады. 36-бапта Соттың құзыреттілігіне негіз болатын төрт негіз көрсетілген. Халықаралық соттағы даулы істерге тек мемлекеттер ғана қатыса алады. Жеке тұлғалар, корпорациялар, федеративтік мемлекеттердің бөліктері, ҮЕҰ, БҰҰ органдары және өзін-өзі анықтау ұйымдары істерге тікелей қатысудан мүшекес. Бірақ Сот халықаралық қоғамдық ұйымдардан ақпарат ала алады. Бұл мемлекеттік емес мүдделердің бір мемлекет екінші мемлекетке қарсы іс қозғаған жағдайда іс жүргізу нысаны болуына кедергі келтірмейді. Мысалы, мемлекет «дипломатиялық қорғау» негізінде өз азаматы немесе корпорациясы үшін іс қозғауы мүмкін.
The key principle is that the Court only has jurisdiction on the basis of consent. The court has no true compulsory jurisdiction. Jurisdiction is often a key question for the Court, because it is challenged by the respondent. At the Preliminary Objections phase, a respondent may challenge (i) jurisdiction and/or (ii) admissibility of the case. Article 36 outlines four bases on which the Court's jurisdiction may be founded. Only states may be parties in contentious cases before the ICJ. Individuals, corporations, parts of a federal state, NGOs, UN organs and self determination groups are excluded from direct participation in cases, although the Court may receive information from public international organisations. This does not preclude non state interests from being the subject of proceedings if one state brings the case against another. For example, a state may, in case of "diplomatic protection", bring a case on behalf of one of its nationals or corporations.
Арнайы келісім
Біріншісі, 36-баптың 1-тармағы тараптарға істерді Сотқа жүктеуге мүмкіндік береді («арнайы келісім» немесе компромисс негізінде құрылған сот құзыреті). Бұл әдіс нақты келісімге негізделген және, мүмкін, Соттың құзыретінің ең тиімді түрі болып табылады. Оның тиімділігінің себебі – дауға қатысушы тараптардың Сот дауды шешсін деген ниеті болады, сондықтан олар Сот шешіміне мойынсынуға бейім. Тараптар әдетте даудың мәнін және Соттан шешім қабылдауды қалайтын құқықтық мәселелерді анықтайды.
First, 36(1) provides that parties may refer cases to the Court (jurisdiction founded on "special agreement" or compromis). This method is based on explicit consent and is, perhaps, the most effective basis for the Court's jurisdiction. It is effective because the parties concerned have a desire for the Court to resolve the dispute, and are thus more likely to comply with the Court's judgment. Parties will usually define the nature of the dispute between them and the legal questions on which they wish the Court to rule.
Компромистік шарт
Екінші жағынан, 36(1)-бап сонымен қатар "қолданыстағы шарттар мен конвенцияларда нақты көзделген мәселелер" бойынша Соттың құзыретін береді. Көптеген шарттарда дауды Халықаралық сот арқылы шешуді көздейтін келісімшарттар болады. Мысалы, Есірткі және психотроптық заттардың заңсыз айналымына қарсы Біріккен Ұлттар Ұйымының конвенциясының 36(2)-бабы медиация және дауды шешудің басқа да тәсілдерін қарастырады, бірақ сондай-ақ "[егер мұндай дауды шеше алмаса, дауға қатысушы мемлекеттердің біреуінің өтініші бойынша ол шешім қабылдау үшін Халықаралық сотқа жіберіледі]" деп белгілейді. Келісімшарттарға негізделген істер, арнайы келісімге негізделген істерге қарағанда тиімдірек болмайды, себебі мемлекеттің мәселені Сот қарауына қызығушылығы болмауы мүмкін және ол сот шешімін орындаудан бас тартуы мүмкін. 1970 жылдардан бері мұндай келісімшарттардың қолданылуы азайды. Көптеген қазіргі заманғы шарттар өз дауды шешу жүйесін белгілейді, көбінесе төрелік нысандарына негізделген. 1987 жылы Михаил Горбачевтың бастамасымен Қауіпсіздік Кеңесінің барлық тұрақты мүшелері Халықаралық соттың міндетті юрисдикциясын кеңейту бойынша келіссөздер бастады. Осы келіссөздердің мазмұны бүгінгі күнге дейін белгісіз, және ешқандай келісімге қол жеткізілген жоқ. Ричард Б. Бильдер, "Күш қолдануға қатысты сот процедуралары", Лори Дамрош және Дэвид Шеффердің "Жаңа халықаралық тәртіптегі заң және күш" (1991) кітабының 28-тарауы.
Second, 36(1) also gives the Court jurisdiction over "matters specifically provided for in treaties and conventions in force". Many treaties will contain a compromissory clause, providing for dispute resolution by the ICJ. For instance, Article 36(2) of the United Nations Convention Against Illicit Traffic in Narcotic Drugs and Psychotropic Substances provides for mediation and other dispute resolution options, but also states that "[a]ny such dispute which cannot be settled shall be referred, at the request of any one of the States Parties to the dispute, to the International Court of Justice for decision". Cases founded on compromissary clauses have not been as effective as cases founded on special agreement, since a state may have no interest in having the matter examined by the Court and may refuse to comply with a judgment. Since the 1970s the use of such compromissory clauses has declined. Many modern treaties set out their own dispute resolution regime, often based on forms of arbitration. In 1987, upon the initiative of Mikhail Gorbachev, all of the permanent members of the Security Council began negotiations for expanding the compulsory jurisdiction of the ICJ. The content of these negotiations is to date unknown, and no agreements were reached. See Richard B. Bilder, "Judicial Procedures Relating to the Use of Force," ch. 28 in Lori Damrosch & David Scheffer, Law and Force in the New International Order (1991).
Факультативтік шартты мәлімдемелер
Үшіншіден, 36-баптың 2-тармағы мемлекеттерге Соттың құзыреттілігін міндетті түрде қабылдау туралы мәлімдеме жасауға мүмкіндік береді («міндетті емес баптар бойынша мәлімдемелер»). Барлық ел Халықаралық Соттың міндетті юрисдикциясын қабылдамайды. Мысалы, Австралия Халықаралық Соттың міндетті юрисдикциясын «шектеулермен» қабылдаса, Бразилия тікелей Халықаралық Соттың міндетті юрисдикциясын қабылдаған жоқ. Дегенмен, Бразилия Богота шартына қатысушы болып, міндетті юрисдикцияны қабылдады. Сонымен қатар, ерікті міндетті юрисдикция механизмінің идеясы бразилиялық делегат Рауль Фернандеске тиесілі болды. Алғаш рет 1922 жылы Ұлттар Лигасының жанындағы Халықаралық Соттың Тұрақты Соты (Халықаралық Соттың алдыңғысы) үшін қабылданған бұл жүйе 1945 жылы Халықаралық Сот үшін қайта қабылданды. Соттың президентінің айтуынша, «"Фернандес бабы" халықаралық құқық үшін тек тарихи қадам ғана емес, сонымен қатар қазіргі таңда 62 мемлекет үшін Соттың юрисдикциясының негіздерінің бірін құрайды».
Thirdly, Article 36(2) allows states to make declarations accepting the Court's jurisdiction as compulsory ("optional clause declarations"). Not all countries accept the compulsory jurisdiction of the International Court of Justice, ICJ. For example, Australia accepts compulsory ICJ jurisdiction "with reservations" whereas Brazil has not accepted compulsory ICJ jurisdiction, directly. However, Brazil has accepted the compulsory jurisdiction by becoming a Party to the Pact of Bogota. It was, moreover, to a Brazilian delegate, Raul Fernandes, that the concept of the optional compulsory jurisdiction mechanism was owed. First adopted in 1922 for the Permanent Court of International Justice (the predecessor of the International Court of Justice under the League of Nations), this system was readopted in 1945 for the International Court of Justice. "The 'Fernandes clause' has thus had the merit, not only of having represented a historic step forward for international law, but also of constituting today, for 62 States, one of the bases of the Court's jurisdiction", according to its president.
PCIJ-ден кейінгі орын
Соңында, 36(5)-бап Халықаралық Тұрақты Соттың уставы бойынша жасалған мәлімдемелер негізінде сотқа қабылдану құқығын қарастырады. Халықаралық Соттың уставының 37-бабы да PCIJ-ге юрисдикция берген шарттағы кез келген келісімшарт арқылы юрисдикцияны беруді көздейді.
Finally, 36(5) provides for jurisdiction on the basis of declarations made under the Permanent Court of International Justice's statute. Article 37 of the ICJ's statute similarly transfers jurisdiction under any compromissory clause in a treaty that gave jurisdiction to the PCIJ.
Forum Prorogatum ілімі
Forum prorogatum доктринасы іс бойынша ХҚТ-ның құзыретіне қатысты жауап беруші мемлекеттің келісімін қарастырады. Корфу ісіне жүгініңіз.
The doctrine of forum prorogatum entails the consent of the respondent state with regards to the ICJ having jurisdiction over the case. Refer to the Corfu Case.
Консультативтік пікірлер
Кеңес беру пікірі – БҰҰ-ның белгілі бір органдары мен мекемелеріне ғана қолжетімді сот функциясы. Өтініш алғаннан кейін, Сот қай мемлекеттер мен ұйымдар пайдалы ақпарат ұсына алатынын анықтайды және оларға жазбаша немесе ауызша түсіндірмелер беру мүмкіндігін береді. Соттың кеңес беру рәсімі, өзге жағдайларда даулы мәселелерге қатысты рәсімдерге ұқсас, ал қолданылатын құқық көздері бірдей болады. Қағида бойынша, Соттың кеңес беру пікірлері консультативтік сипатта болады және әдетте нақты дауларды шешуге бағытталған сот шешімдеріне әкелмейді. Дегенмен, кейбір құжаттар немесе ережелерде кеңес беру пікірінің белгілі бір мекемелер немесе мемлекеттер үшін міндетті екендігі алдын ала көзделген болуы мүмкін. Соттың кеңес беру пікірлері заңның беделді және кеңінен құрметтелген түсіндірмелері болып табылады, бірақ олар авторитетті емес және Сот Статуты бойынша міндетті емес. Кеңес беру пікірлерінің мысалдары Халықаралық сот істерінің тізіміндегі "Кеңес беру пікірлері" бөлімінде кездеседі.
An advisory opinion is a function of the court open only to specified United Nations bodies and agencies. On receiving a request, the Court decides which States and organizations might provide useful information and gives them an opportunity to present written or oral statements. The Court's advisory opinion procedure is otherwise modelled on that for contentious cases, and the sources of applicable law are the same. In principle the Court's advisory opinions are consultative in character and as such do not generally result in judgments that aim to resolve specific controversies. Certain instruments or regulations can, however, provide in advance that the advisory opinion shall be specifically binding on particular agencies or states. The advisory opinions of the court are influential and widely respected interpretations of the law, but they are not authoritative, and they are inherently non binding under the Statute of the Court. Examples of advisory opinions can be found in the section advisory opinions in the List of International Court of Justice cases article.