Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кипрдегі рома халқы
Romani people in Cyprus
Гурбети (парсы тілінде Kurbet немесе Kurbat немесе غربتی) – Кипр мен Солтүстік Кипрде, Түркияда, Қырымда, Албанияда, Сербияда және бұрынғы Югославияда тұратын рома халқының бір тобы. Олардың көпшілігі Шығыс православиелік және басым көпшілігі мұсылман ромалары. Гурбетилер Маквадағы рома халқының шамамен үштен екі бөлігін құрайды, олардың көптегені ауыл шаруашылығымен айналысады.
Gurbeti (also Kurbet or Kurbat or غربتی in Persian) are a sub group of the Romani people living in Cyprus and North Cyprus, Turkey, Crimea, Albania, Serbia and the former Yugoslavia whose members are Eastern Orthodox and predominantly Muslim Roma. The Gurbeti make up approximately two thirds of the population of Roma in Macva, many of whom work in agriculture.
Кипрдегі мұсылмандық гурбетилер
Кипрдің 1960 жылғы Конституциясында олар түрік кипрлік қауымдастығының бір бөлігі ретінде қарастырылды. Кез келген уақытта Гурбетилер бүкіл Кипрде тұрған. 1975 жылдан кейін, үшінші Вена келісімімен, олар Кипр түрктерінің көпшілігімен бірге Солтүстік Кипрге көшіп кетті. Ұлыбритания мен Түркияға да көшіп бару орын алды. Олар өздерін этникалық тұрғыдан түрік деп есептейді және Курбет тілі мен Кипр түрік тілінде сөйлейді. 17 ғасырда олардың бір бөлігі Осман Румелиясына көшіп кеткен. Кипр Республикасында олардың көпшілігі Лимассолдағы Агиос Антониос аймағында, сондай-ақ Пафостағы Макунта, Ставроконну және Полис Хрисоху ауылдарында тұрады.
In the 1960 Constitution of Cyprus they were considered as part of the Turkish Cypriot community. Once the Gurbeti lived all over Cyprus. After 1975, with the Third Vienna Agreement they migrated, along with the majority of the Turkish Cypriots to Northern Cyprus. Immigration to the United Kingdom and Turkey has also taken place. They describe themselves as Turkish in terms of ethnicity and speak Kurbet language and Cypriot Turkish. In the 17th century, some migrated to Ottoman Rumelia. In the Republic of Cyprus most live in the area of Agios Antonios in Limassol, and in the villages of Makounta, Stavrokonnou and Polis Chrysochou in Paphos.
Балқандағы Гурбети
Вук Стефанович Караджичтің серб тіліндегі сөздігінде "Гурбет" сөзі "көшпелі жұмысшы ромдар" дегенді білдіреді. Бұл сөз түрікше "gurbet" сөзінен шыққан, ол "көшіп кету" деген мағынаны білдіреді. 17 ғасырда Османдық Кипрден келген көшпелі ромдардың Гурбет аталары туралы алғашқы деректер кездеседі. Балқан аймағының басқа бөліктерінде, мысалы Болгария, Албания, Солтүстік Македония, Сербия және Грецияда, Гурбеттерді Печалбарство деп атайды.
In Vuk Stefanović Karadžić's Serbian dictionary, the word Gurbet means "Gypsy foreign workers". The word is derived from Turkish gurbet, meaning "emigrate". The first mentions of nomadic Roma attributed as Gurbeti ancestors, from Ottoman Cyprus, is from the 17th century. In other parts at the Balkans like in Bulgaria, Albania, North Macedonia, Serbia and Greece, the Gurbet are called Pečalbarstvo.
Анатолия
16 ғасырдағы Османдық дереккөздерде Гурбеттен шыққан, Дулкадироғлу (Қаһраммараш) аймағында қоныстанған түрікмен руы туралы мәлімет бар.
Ottoman sources from 16th century mentioned from Gurbet a Turkoman Clan clan who lived in Dulkadiroğlu, Kahramanmaraş.
Мәдениет
Балқандағы гурбетилер кальдераштармен және Осман дәуірінен бері түрік мәдениетін қабылдаған басқа хораксандармен де кейбір мәдени ерекшеліктерді ортақтасады. Гурбетилердің көпшілігі мәдени мұсылмандар, ал қалғандары Сербия православие шіркеуіне жатады және ішінара қоғамға ассимиляцияланған. Олар Солтүстік Кипрде курбет және кипрлік түрік тілдерінде, ал Балқанда влах романи, албан, серб және румелиялық түрік тілдерінде сөйлейді.
The Gurbeti in the Balkans share some cultural features with the Kalderaš, but also with other Xoraxane, who adopted Turkish culture since the Ottoman time. The majority of Gurbeti are Cultural Muslims while others belong to the Serbian Orthodox Church , and partly assimilated into society. They speak Kurbet language and Cypriot Turkish in Northern Cyprus, and Vlax Romani language, Albanian language, Serbian language and Rumelian Turkish at the Balkans.
Диаспора
Гурбети диаспорасы бар, мысалы, Австрия мен Германияда; бұл жақында көшіп келгендер, көбінесе Gastarbeiter біліктілігі жоқ жұмысшылар, және содан бері Австрия мен Германия қоғамына енікті. Гурбети ер адамдарының кейбіреуі австриялық және неміс әйелдеріне үйленді. Жергілікті халық оларды рома емес, тек югославиялықтар деп қарады. Косовода Гурбети тілінде серб немесе албан тілінің ықпалы күшті. Джамбази (акробатика және жылқы саудасы) – көшпелі мұсылман рома тобы, Курбет тілінің бір тармағында сөйлейді. Хорватия тіліндегі рома сөздерінің көп бөлігі Гурбетиден келген болуы мүмкін, олар негізінен Босния мен Герцеговинадан қоныс аударған. Раде Ухлик Лұқа ішіндегі жазбаларды босниялық Гурбети тіліне «O keriben pal e Devleskre bičhade» деп аударды. Бұл 1938 жылы Белградта Британдық және шетелдік Киелі кітап қоғамы тарапынан жарияланды.
There is a Gurbeti diaspora, such as in Austria and Germany; these were recent migrants, mostly Gastarbeiter unskilled workers, and have since integrated into Austrian and German society. Some of the Gurbeti men married Austrian and German women. The Host population did not see them as Roma, only as Yugoslavian. In Kosovo, the Gurbeti speech have either a dominant Serbian substratum, or Albanian substratum. The Džambazi (Acrobatics and Horse trading) nomadic Muslim Romani group, speak a sub dialect of Kurbet. The origin of the Romani loan words in Croatian are most likely from Gurbeti, who settled predominantly from Bosnia and Herzegovina. Rade Uhlik translated the Gospel of Luke into Bosnian Gurbeti as O keriben pal e Devleskre bičhade. This was published by the British and Foreign Bible Society in 1938, and published in Belgrade.
Генетикалық
Ертедегі рома халқының шығу тегі Үндістан субконтинентіне дейін барып жеткенімен, Османдық түріктерден гендер ағыны болды және Балқан рома топтарында Y гаплогруппалары J және E3b жиілігі жоғарылады. Грек дәрігері А. Г. Паспати өзінің кітабында түріктердің жиі рома әйелдеріне үйленгенін айтқан. Гректер мен славяндардың ДНК-сы да Балқан рома халқына әсер еткен. Сондай-ақ, Кавказ халықтарының генетикасы рома халқының генетикалық құрамына әсер етті.
While the Early Romani people traces back to the Indian Subcontinent, also Gene flow from the Ottoman Turks spilled over and established a higher frequency of the Y haplogroups J and E3b in Balkan Roma Groups. The Greek Doctor A. G. Paspati made the statemant in his Book, that Turks married often Roma Woman. Greeks and Slavs DNA also influenced the Balkan Roma people. Also, the genetics of Peoples of the Caucasus influenced the Genetic impact of Roma people.