Кіріспе
Қаржылық өзек (FiCore немесе Fi Core деп те аталады) – бұл кәсіподаққа қатысуға қарсы тұратын жұмысшыларға, олардың кәсіподақ шарттарының артықшылықтарынан пайдалануға мүмкіндік беретін, бірақ оларды кәсіподаққа мүше болуға міндеттемейтін заңдық ереже. "Қаржылық өзек" термині алғаш рет 1963 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының "Ұлттық еңбек қатынастары жөніндегі кеңес v. General Motors" ісінде қолданылды. Сот шешімінде, жұмысшыларды кәсіподақ "мүшесі" болуға мәжбүрлеуге болмайды, бірақ олар кәсіподақтың ұжымдық келіссөздеріне қатысу үшін өз үлесін төлеуге міндетті. Сот осы ұжымдық келіссөздерге байланысты шығындарды кәсіподақтың қаржылық ядросы деп атады. Кәсіподақ мекемесінде немесе саласында жұмыс істейтін барлық жұмысшылардың, тіпті кәсіподаққа мүше болуға қарсы болғандардың да, ұжымдық келіссөздердің нәтижесінде жалақысының, еңбек жағдайларының, қауіпсіздігінің және қорғалуының жақсаруынан пайда көретінін анықтағандықтан, сот барлық жұмысшылар ұжымдық келіссөздерге қатысу шығындарын төлеуге міндетті деп шешті. Кәсіподақ мүшелері ұжымдық келіссөздерге "жарна" төлесе, Қаржылық өзек мәртебесін таңдаған жұмысшылар сот "жарна" деп атаған тең соманы төлейді. Қаржылық өзек мәртебесін таңдаған жұмысшы кәсіподақ мүшесі емес, кәсіподақ сайлауында қатыса алмайды және дауыс бере алмайды, сондай-ақ заң бойынша "жарна төлейтін мүше емес" немесе "агенттік жарнасы төлейтін" деп аталады. Жұмыста олар көбінесе Financial Core немесе Ficore жұмысшылары деп аталады. Кәсіподақ жаргонында Ficore жұмысшыларын "скрабтар" деп атайды, себебі олар кәсіподақ мүшелігінің ережелерінен тыс жұмыс істейді және әріптестерімен ынтымақтасудан бас тартады. Қаржылық өзек туралы шешім General Motors (GM) компаниясының Автомобиль жұмыскерлерінің біріккен одағымен (UAW) болған даудан туындағанмен, бұл Жоғарғы Сот шешімі АҚШ-тағы барлық кәсіподақтарға қатысты. GM UAW-ті әлсіретуге тырысқанмен, соттың ұжымдық келіссөздердің барлық жұмысшылар үшін жақсы еңбек жағдайларын қамтамасыз еткені туралы шешімі кәсіподақтар үшін жеңіс болды. Соттың Қаржылық өзек мәртебесін белгілеуі көп жағдайда кәсіподақтарға шектеулі әсер етті. Бірақ кино, теледидар және теледидарлық жарнама индустриясындағы шарттары бар ойын-сауық кәсіподақтарында бұл мәселе кері әсер еткен жағдайлар болды. Ficore мәртебесі жарна төлейтін мүше еместерге, кәсіподақ шарттары бойынша ғана жұмыс істеуді талап ететін ойын-сауық кәсіподақтарының ережелерін айналып өтуге мүмкіндік береді. Ficore жұмысшылары кәсіподақ ережелері мен талаптарына бағынбайтындықтан, олар кәсіподақ емес жұмыс берушілерден кәсіподақ шарттарынан тыс жұмыс қабылдай алады. TOC
Шығу тегі
Жоғарғы соттың 1963 жылғы «Қаржылық ядро» шешімі, 1930 жылдардағы Еңбек қозғалысында жұмысшылар құқықтарының өркендеуінен бастап, еңбек одақтарын әлсірету және тіпті таратуға бағытталған корпоративтік шақырулардың бірі болды. Атап айтқанда, бұл іс General Motors Corporation (GM) компаниясының Индиана штатындағы United Auto Workers (UAW) біріккен кәсіподағын мойындаудан бас тартуынан туындады және олармен келіссөздер жүргізуден жалтарды. GM, UAW біріккен кәсіподағы жұмысшыларды GM-ге жұмысқа орналасу шарты ретінде UAW-ға қосылуға мәжбүрлеу арқылы еңбек заңын бұзады деп мәлімдеді, сондықтан оны мойындамайды. GM-нің бұл пікірі, Индиана штатының ішіндегі бірнеше штаттардың, жұмысқа орналасу құқығына қатысты жаңа заңдарынан кейін туындады, онда жұмысшыларды кәсіподаққа қосылуға және кәсіподақ төлемақысын төлеуге мәжбүрлеуге болмайды. Заңгерлер бұл әрекетті кәсіподақтарды және ұжымдық келіссөздерді шектеу, тіпті жою мақсатымен жасалған әрекет деп қарады. GM-нің UAW-ты әлсіретуге жасаған тынысы көбінесе сәтсіз аяқталды. Соттың «Фикоре» ережесінен бас тартуына қарамастан, 2020 жылдың желтоқсанына дейін UAW-ға қатысы бар жұмысшылардың барлық 0,24% ғана «Фикоре» статусын таңдады. «Фикоре» төлейтін жарналар, кәсіподақ мүшесінің бастапқы жарнасы мен тұрақты төлемақысына тең, бірақ кәсіподаққа қарсы ұстанымды сақтау үшін, бұл төлемдер «мүшелік жарналарына» қарағанда «агенттік төлемақысы» деп аталады. Келесі жылдары, Жоғарғы соттағы кәсіподақтарға қатысты даулар кейбір жағдайларда мүшелік жарналарымен салыстырғанда агенттік төлемақысын аздап төмендетті. «Қаржылық ядро» агенттік төлемақысы, мүше емес жұмысшының кәсіподақ операцияларын, соның ішінде жұмысшылардың мүдделерін қорғайтын және еңбек жағдайларын жақсартатын келісімшарт келіссөздерін жүргізуге кеткен нақты шығындарының үлесін құрайды. «Фикоре» өздерінің кәсіподақ мүшелігінен және төлқұжатынан бас тартады, өзін кәсіподақ мүшесі деп жариялай алмайды, кәсіподақ лауазымына сайлана алмайды және дауыс бере алмайды, келісімшарттарға қатысты дауыс бере алмайды және кәсіподақ белгілеген ережелерге бағынбайды.
Бек құқықтары, одақтың саяси және ұйымдастырушылық қызметі үшін алымдарды төмендету
1963 жылғы Жоғарғы Сот шешімінен бері корпорациялар кәсіподақтарды әлсірету және тарату жұмыстарын жалғастырып келеді, ал Қаржылық өзекті мәселе төңірегіндегі даулар сотта қаралуда. 1988 жылы Жоғарғы Сот «Америка Коммуникация Жұмыскерлері мен Бек» ісінде қаржылық өзекті мәселені қайта қарады. Бұл жолы сұрақ мынадай болды: Фикоре мәртебесі бар және кәсіподаққа мүше емес жұмыскер, егер ақының бір бөлігі ұжымдық келіссөздерден тыс мақсаттарға жұмсалса, толық кәсіподақ төлемақысына тең ақы төлеуге міндетті ме: келісімшарттарды келісу, келісімшартты басқару, наразылықтарды реттеу және т.б. Сот 5:3 дауыспен, судья Уильям Бреннан көпшіліктің атынан жазған шешімде, қаржылық өзекті міндеттеме «ұжымдық келіссөздерге, келісімшартты басқаруға және наразылықтарды реттеуге тікелей қатысы жоқ кәсіподақ қызметін қолдау міндеттемесін» қамтымайды деп шешті. Бұл қосымша шектеу арқасында жұмыскерлер «өкілдік қызметі жоқ» іс-шараларға кәсіподақ шығындарына төлеуден бас тарта алады. Көптеген кәсіподақтарда «Бекке қарсыласы» деп аталатын жұмыскер, Бек құқықтарымен ұсынылатын жеңілдіктерден пайдалану үшін алдымен қаржылық өзекті мәртебесін растауы керек. Бұл шешім 1968 жылы Демократиялық партиядан президенттікке үміткер Хьюберт Хамфриді қолдаған «Америка Коммуникация Жұмыскерлеріне» наразылық білдірген FiCore жұмыскері Гарри Бек шағымынан туындады. Бек және оған қосылған бірнеше FiCore жұмыскерлері агенттік төлемақысының Демократты қолдауға жұмсалған бөлігін қайтаруды талап етті, өйткені Хамфри қару-жарақ бақылауын жақтады. Бек құқықтарына сәйкес, FiCore жұмыскері кәсіподақтың саяси кандидаттарды қолдауы, саяси бағдарламалар, саяси лоббилеу және кәсіподақты ұйымдастыруға жұмсалған қаражат сияқты өкілдік қызметі жоқ іс-шараларға төлеуге міндетті емес. Одақтардың демократиялық кандидаттар мен бағдарламаларды қолдау тарихы ондаған жылдарды құрайтындықтан, 1988 жылғы шешім көбінесе республикалық көзқарасты ұстанатын корпоративтік мүдделер үшін шағын жеңіс ретінде қарастырылды. Аталған өкілдік қызметі жоқ іс-шаралар үшін төлемақыдағы жеңілдіктер көбінесе шамалы болады, себебі кәсіподақтар өз бюджетінің 1-4% ғана саяси қызметке және ұйымдастыруға жұмсайды. Соңғы кезде агенттік төлемақысы «Әділ үлестік төлемақысы» ретінде сотқа берілді.
Қатыспау
FiCore мәртебесін алу процесі жұмыскердің ең алдымен белгілі бір кәсіподаққа қосылу шегіне жетуін, барлық кіру жарналарын төлеп, сол кәсіподаққа мүше болуын, содан кейін кәсіподаққа өзінің кәсіподақ төлқұжатын қайтарып, қаржылық негізгі мәртебеге ие болу ниетін білдіруін қажет етеді. FiCore жұмыскерлері кәсіподақтан шығуды және келіссөздер үстеліндегі ынтымақтың күшін әлсіретуді таңдағандықтан, кәсіподақ мүшелері FiCore-ге қатысты теріс сленгтік атауларды жиі қолданады. FiCore үшін тарихи тұрғысынан ең көп қолданылатын сленгтік атау – "штрайкбрекер". FiCore жұмыскерлері кәсіподақ мүшелерімен бірге жұмыс істейтін қызметкерлерді және оларды қолдайтын, сондай-ақ оларды қорғайтын кәсіподақты қолдаудың орнына басшылық пен корпоративтік мүдделерді қолдайтын ретінде қарастырылады. Қаржылық негіздің анықтамасы және оның жұмыс орнына тигізетін әсері туралы пікірталас әлі де жалғасуда. Ұлттық Еңбек Қатынастары Заңына (8(a)(3) тармағы) сәйкес, жұмыс беруші мен еңбек ұйымы жұмысқа орналасуды кәсіподаққа мүше болу шартымен байланыстыруға келісе алады. 1963 жылғы сот шешімі жұмысқа қабылдау шарттары ретінде мүшелікке байланысты ауыртпалықтарды кіру жарналарын және айлық жарналарды төлеумен шектеді. Соттың айтуынша, "Мүшелік еңбек шарты ретінде оның қаржылық негізіне дейін қысқартылады". Қысқасы, SAG AFTRA мүшесі әлемнің кез келген жерінде әрдайым кәсіподақ келісім-шарты бойынша жұмыс істеуі керек. Кәсіподақ тарапынан кәсіподаққа қарсы немесе "штрайкбрекер" ретінде қаралатын FiCore, осы міндеттемеге орай алмауды таңдайды. Кез келген ойын-сауық кәсіподағы жұмыскердің кәсіподақ ережелерін бұза отырып, кәсіподақ емес жобада жұмыс істеуі "картасыз жұмыс істеу" деп аталады. Кәсіподақтар картасыз жұмыс істеген мүшелеріне қатысты тәртіптік шаралар қолданады. Алайда, FiCore мәртебесін алған жұмыскерлер кәсіподақтың тәртіптік шараларына жатпайды және кәсіподақ емес өндірістерде жұмыс істеуіне тыйым салынбайды. Кейбір өндіріс компаниялары мен брендтердің кәсіподақтарды ыдыратуға күш салғанына қарамастан, таланттар гильдиясының мүшелерінің өте аз бөлігі ғана FiCore мәртебесін алу үшін кәсіподақтан шығуды таңдайды. Соңғы қол жетімді мәліметтерге сәйкес, SAG AFTRA мүшелерінің (2021 жылғы 30 сәуірдегі мәлімет бойынша) FiCore мәртебесін таңдағандардың үлесі 1.6%, DGA мүшелерінің (2020 жылғы 31 желтоқсандағы мәлімет бойынша) FiCore мәртебесін таңдағандардың үлесі 1.29%, WGA East мүшелерінің (2021 жылғы 31 наурыздағы мәлімет бойынша) 0.2% және WGA West мүшелерінің (2021 жылғы 31 наурыздағы мәлімет бойынша) 0.15% құрайды.
SAG-AFTRA және қаржылық негіз
Соңғы жылдары кейбір жарнама агенттіктері мен теледидарлық жарнамалар шығаратын брендтер кәсіби актерлер одағы SAG AFTRA-мен қақтығысқа түсіп, одақтың келісімшарттарында қарастырылғаннан төмен жалақы төлеуге тырысуда. Лос-Анджелестегі жарнамаларда актерлерді іздейтін кәсіби агенттер SAG AFTRA-ның 1999 жылы 90% құраған одақтық үлесінің 2020 жылы одақтық келісімшарттар бойынша өндірілген жарнамалардың 50%, тіпті 30%-ына дейін төмендегенін мәлімдеді. Бұл көрсеткіштер бағаланған, себебі SAG AFTRA жарнамалық өндіріс туралы деректерді жарияламайды, ал одақтан тыс өндіріс туралы мәліметтер жинақталмайды. Жарнама берушілер мен жарнама агенттіктерінің мақсаты – орындаушыларға одақтың ең төменгі жалақысынан аз төлеп, одақтан тыс жарнамаларды шығару арқылы шығындарды азайту. SAG AFTRA келісімшарты күндік ең төменгі жалақыны, қайта пайдалану ставкалары мен өзара келісім комитеті (JPC) арқылы қорғау мен әлеуметтік жәрдемдерді белгілейді. JPC жарнама берушілер мен жарнама агенттіктерін білдіреді және олардың атынан SAG AFTRA-мен ұжымдық келіссөздер жүргізеді. Одақтан тыс жарнамалық өндірістер JPC-нің SAG AFTRA-мен жасаған келісімдерінен тыс жүзеге асырылады. Кейбір платформаларда одақтан тыс түсірілімдер үшін актерлерге ешқандай төлем жасалмайды, оларға орнына "танымалдық" ұсынылады. Одақтан тыс жарнамалар актерлерге олардың жеке құқықтарынан бас тарту үшін бір реттік төлем жасауы мүмкін. Жеке тұлғаның құқықтары адамға өзінің атын, келбетін, бейнесін және имиджін коммерциялық мақсатта пайдалануды бақылау құқығын береді. SAG AFTRA мүшелері одақтың құзыратындағы жобаларда одақтан тыс жұмыс істемейтініне уәде береді. Бұл ереуіл шебін кесіп өтушілер "одақтың құлдырауы" немесе "құрттар" деп аталады. Одақтан тыс жобаларда жұмыс істегісі келетін актерлер FiCore мәртебесін алып, одақтың салдарынан құтылуы мүмкін. Бұл опция актерлерге SAG AFTRA міндеттемелерінен, ережелерінен, нұсқауларынан және тәртібінен, соның ішінде одақтың актерлерінің одақтан тыс жұмыстардан бас тарту туралы уәдесінен қашуға мүмкіндік береді. Одақтан тыс жолға түсудің көптеген актерлер үшін кемшіліктері бар. Одақтан тыс теледидарлық жарнамалар одақтық жарнамада көрсетілгендей ұзақ мерзімді төлем емес, бір реттік төлемді ұсынады. Әр штат жеке тұлғаның атын, келбетін және бейнесін оның меншігі ретінде танитын жеке құқықты мойындайды. Осылайша, SAG AFTRA келісімшарттары актердің бейнесі теледидарлық жарнамада көрсетілген сайын үздіксіз төлемдерді талап етеді. Төлем кестесі, "қалдықтар" деп белгілі, одақтың келісімшартында көрсетілген, онда актерлер олардың бейнесі мен өнер көрсетуінің әр пайдаланылуы үшін немесе пайдалану блогы үшін ақы алады. FiCore жұмыскерлері одақтан тыс жарнамаларда қалдықтарды алмайды және көбінесе FiCore актерлерін одақтың құлдырауы және құрттары деп санайтын одақ мүшелерінің наразылығына ұшырайды. Жарнама агенттіктері талантты агенттіктер арқылы актерлерді жалдағандықтан, жарнама агенттіктері, талантты агенттіктер және аз жалақыға жұмыс істеуге дайын кәсіби актерлер арасында одақтың ықпалын әлсірету тактикасы құрылуы керек болды. Кәсіби актерлер одағы 1930 жылдары құрылғаннан бері актерлер одағы (сол кезде Screen Actors Guild) көптеген одақтық актерлерді білдіретін Талант агенттері қауымдастығымен (ATA) ұжымдық келісімге келген франчайзингтік келісімге ие болды. "16-бап (g)" деп аталатын франчайзингтік келісім агенттерге 10%-дан астам комиссия алуға тыйым салды және талантты агенттердің одақтық клиенттеріне сенімгерлік міндеттерін қатаң реттеді. Алайда, 2002 жылы SAG мен ATA арасындағы келіссөздер сәтсіз аяқталды және екеуінің арасындағы 16-баптың (g) тармақшасы бойынша келісімшарттың мерзімі аяқталды. Одақтың ережелері болмағандықтан, талантты агенттер актерлердің өнер көрсетуі үшін төленетін ақшаның көп бөлігін әлдеқайда жоғары одақтан тыс комиссиялар мен алымдар арқылы ала алды. Үлкен одақтан тыс комиссиялар мен алымдар оларды FiCore актерлерін білдіретін департаменттерді дамытуға ынталандырды. Актерлер әлдеқайда аз табыс тапса да, талантты агенттер актерлердің өнер көрсетуі үшін бөлінген ақшаның 40%-ын әдетте алады. FiCore актерлерін жарнама агенттіктері мен брендтерге одақтық келісімшарттармен жұмыс істейтін актерлерге қарағанда әлдеқайда төмен жалақыға ұсыну 16 (g) ережесі бойынша мүмкін емес еді. SAG AFTRA актерлерінен 16 (g) ережесіндегі стандартты одақтық келісімшарттағы ережелерге сәйкес 10%-дан астам комиссия алуға талантты агенттерге рұқсат берілмейді. Бірақ актер FiCore болса және одақпен өкілдік етілмесе, талантты агенттерге Калифорния еңбек кодексінде рұқсат етілген ең жоғары шек – 20% комиссия алуға рұқсат берілді. Бұл талантты агенттерге өз одақтық клиенттерін басып озуға жаңа мүмкіндік берді. Коммерциялық талантты білдіретін жетекші талантты агенттіктердің кейбіреулері өздерінің SAG AFTRA клиенттерін FiCore мәртебесін алуға қабылдады немесе ынталандырды, бұл одақтан тыс теледидарлық жарнамалардың өсуіне әкелді. Бұл екі 20% төлемдер индустрияда "қос дөңгелектеу" деп белгілі. Одақтан тыс теледидарлық жарнамаларда талантты агенттердің қос дөңгелектеуі актерге төленетін ақшаға қарағанда 40% үлеске мүмкіндік береді. Калифорнияда қос дөңгелектеу заңсыз және осы алаялықтың құрбандары болған актерлер Калифорнияның Индустриялық қатынастар департаментіне шағымдану арқылы өтемақы мен айыппұл алды. Кейбір одақтан тыс актерлер қос дөңгелектеуші талантты агенттерге қарсы шағымданып, Калифорнияның Индустриялық қатынастар департаментіне жүгінді, онда 40% комиссия Калифорния еңбек кодексін бұзу деп танылды. Еңбек кодексі агенттік комиссияларын 20%-мен шектегендіктен, шағымданушы кейбір актерлер кінәлі талантты агенттерден өтемақы мен ақшалай айыппұл алды. Соңғы жылдары SAG AFTRA одақтық жұмыстың артықшылықтарын және одақтың қорғауысыз жарнамаларда жұмыс істеудің кемшіліктерін насихаттау кампаниясын күшейтті. Білім беру жұмысының бір бөлігі импровизациялық комедия үйлері мен одақтан тыс жарнамалық алаңдарды аралаған "Жарнамалар одаққа қосылсын" кампаниясын іске қосу болды. Өздерін Union Working деп атаған SAG AFTRA актерлерінің тамырлық тобы – көптеген мүшелері есте қаларлық одақтық теледидарлық кампаниялардан таныс – актерлерді FiCore одақтан тыс жарнамалардың кемшіліктері туралы білім беру үшін бірікті. Union Working одақтық жұмыстың артықшылықтары мен маңыздылығын және FiCore-дың кемшіліктерін көрсететін бейнелер жасады. Бейнелерге SAG AFTRA-ның жоғары лауазымды мүшелері де кірді. Одақты қолдайтын бейнелерге SAG AFTRA мүшелері кірді: Джон Хамм, Эллисон Жанни, Дж. К. Симмонс, Эрик Стоунстрит, Джордж Лопес, Марион Росс, Ник Офферман, Минди Стерлинг, Зои Дойч, Майим Биалик, Дермот Малруни және т.б.
Marion Ross, Nick Offerman, Mindy Sterling, Zoey Deutch, Mayim Bialik, Dermot Mulroney, and more.
WGA және Қаржылық өзек
Америка жазушылар гильдиясы қаржылық ядро мәртебесін таңдаған жазушыларға қатысты агрессивті ұстанымды қабылдайды. Бір кезде WGA Батыс президенті Патрик Веррон және оның сол кездегі WGA Шығыс әріптесі Майкл Уиншип бірлескен мәлімдеме жасап, қаржылық ядро мәртебесін талап ету арқылы ынтымақты бұзуға ұйған мүшелерді "өздерінің тар мүдделерін жалпы игілікке бағынуға саналы түрде және өзімшілдікпен шешім қабылдаған" жазушылар деп атады.