Кіріспе

Конвергенция жетіспеушілігі – екікөзді көру жүйесінің сенсорлық және нейромыскулярлық бұзылысы, көздердің біріге қарау қабілетінің төмендеуімен немесе конвергенцияны сақтау қиындығымен сипатталады.

Симптомдары

Конвергенция жетіспеушілігімен байланысты белгілер мен көріністер ұзаққа созылған, көз күшін қажет ететін, жақын арадағы орталықтандырылған жұмыстармен байланысты. Олар диплопия (екі көру), астенопия (көз шаршауы), уақытша көрудің нашарлауы, жақын арадағы көру функциясын ұстау қиындығы, жоғары шаршағыштық, бас ауруы және дене күйіне бейімделудің бұзылуы сияқтыларды қамтиды, бірақ олармен шектелмейді. Кейбір жағдайларда, көзбен байланыс орнатудағы қиындықтар зардап шеккендердің шағымдары ретінде белгілі болған. Назар аударыңыз, кейбір интернет ресурстары конвергенция және дивергенция дисфункцияларын шатастырып, оларды теріс ауыстыруы мүмкін.

Диагностика

Конвергенция жетіспеушілігін диагнозын көз күтімі маманы, мысалы, оптометрист, офтальмолог немесе ортоптик сияқты, бинокулярлық көрудің бұзылулары саласында тәжірибелі маман қояды, бұл ретте органикалық аурулар жоққа шығарылады. Конвергенция жетіспеушілігі келесі диагностикалық белгілердің бірімен немесе бірнешеуімен сипатталады: науқастың шағымдары, жақын қашықтағы экзофорияның жоғары деңгейі, аккомодативтік конвергенция/аккомодация қатынасының төмендеуі, конвергенция нүктесінің қашықтауы, сондай-ақ төменгі фузиялық конвергенция диапазондары және/немесе қабілеті. Конвергенция жетіспеушілігі бар кейбір науқастарда аккомодативтік жетіспеушілік те болуы мүмкін, сондықтан симптомдары бар науқастарда аккомодативтік амплитуданы да өлшеу қажет. Конвергенция жетіспеушілігі оқуды үйренуде қиындықтар тудыруы мүмкін.

Емдеу

Конвергенция жетіспеушілігі ортоптика немесе бинокулярлық көру аномалиялары саласындағы маманы тағайындаған конвергенция жаттығуларымен емделуі мүмкін (көріс терапиясын қараңыз). Конвергенция жетіспеушілігінің кейбір жағдайлары көз әйнектері арқылы, кейде терапиялық призмалармен сәтті басқарылады. Қарындашпен жақындату терапиясы үйде жүргізіледі. Науқас күніне бес рет, күніне он бес минут бойы мұрын үстінен көздің алдына қарындашты баяу жақындатады. Пациенттер әрбір бес минуттық терапиядан кейін, қаншалықты жақын қашықтықта екі көрініс болмай (қарындаштың екіге бөлінбеуін қанша уақыт сақтауға болатынын) анықтап, жазады. Конвергенция жетіспеушілігін емдеу үшін компьютерлік бағдарламалық құралдарды үйде немесе ортопед/көру терапевтінің кабинетінде қолдануға болады. Аптасына 60 минуттық кабинеттік терапия тағайындалуы мүмкін. Бұл әдетте үйдегі қосымша терапиямен бірге жүзеге асырылады. 2005 жылы Конвергенция жетіспеушілігін емдеу туралы сынақ (CITT) екі рандомизацияланған клиникалық зерттеу жариялады. «Архивтер офтальмологиясында» жарияланған алғашқы зерттеуде компьютерлік жаттығулар, кабинеттік көру терапиясы/ортоптикамен үйлестірілгенде, 9-18 жас аралығындағы балаларда конвергенция жетіспеушілігіне қарсы «қарындашпен жақындатудан» немесе компьютерлік жаттығулардан ғана тиімдірек екені көрсетілді. Екінші зерттеу 19-30 жас аралығындағы ересектерде де ұқсас нәтижелерді көрсетті. 2010 жылғы библиографиялық шолуда CITT кабинеттік аккомодативтік/вергенция терапиясы конвергенция жетіспеушілігін емдеудің ең тиімді әдісі екенін және оны үйдегі терапия сияқты басқа көз жаттығуларымен толық немесе ішінара алмастыру шығындарды азайтуға мүмкіндік берсе де, нәтижеге әсер етпейтінін растады. 2012 жылғы келесі зерттеу ортоптикалық жаттығулар ересектер мен балаларда конвергенция жетіспеушілігінің астенопиялық белгілерін ұзақ мерзімді жақсартатынын көрсетті. 2020 жылғы Кокрана шолуы кабинеттік вергенция/аккомодативтік терапияны үйде күшейтудің, балаларда үйдегі қарындашпен/мақсатты жақындатудан немесе үйдегі компьютерлік вергенция/аккомодативтік терапиядан тиімдірек екенін көрсетті. Ересектерде әртүрлі хирургиялық емес араласулардың тиімділігі туралы дәлелдер жеткіліксіз. Оң және теріс фузиялық вергенция (PFV) жаттығуларына болады, ал вергенция жаттығуы әдетте екеуін де қамтуы керек. Хирургиялық түзету де мүмкін, бірақ конвергенция жетіспеушілігі әдетте хирургиямен жақсартылмайтындықтан, операция жасау туралы шешімді сақтықпен қабылдау керек. Екі жақты медиалды тік бұлшықеттерді резекциялау операциясының басым түрі болып табылады. Алайда, науқас операциядан кейін қашықтықтағы бейкөрікті диплопия мүмкіндігі туралы ескертілуі керек. Бұл әдетте операциядан кейін бір-үш ай ішінде жоғалады. Жақын экзофория бірнеше жылдан кейін қайта пайда болуы мүмкін, бірақ көптеген пациенттерде симптомдар байқалмайды.

Оқу қиындықтары

Кейбір жағдайларда, конвергенция жетіспеушілігі оқуды үйренудегі қиындықтардың түпкі себебі болуы мүмкін. Оқу кезінде көздердің бір нүктеге ұзақ уақыт бойы жиналмауы салдарынан, ми екі түрлі сурет қабылдайды, сондықтан әріптер бүркісіп немесе екіге бөлініп көрінуі мүмкін. Конвергенция жетіспеушілігі – оқуға қабілетсіздік емес. Дегенмен, оқуды үйренуге күресіп жатқан кейбір балалар оқу қиындықтарына байланысты дислексиямен шатастырылуы мүмкін. Әріптердің бүркісіп немесе екіге бөлініп көрінуі, сондай-ақ оқу кезінде шаршау немесе бас ауруы сияқты белгілерге тап болған балалар көз дәрігеріне (оптометристке) қаралуы керек. Конвергенция жетіспеушілігінің стандартталған анықтамасы қолданылған зерттеулерде зерттеушілер мектептер мен клиникаларда 4,2–6% кездесетінін хабарлаған. Конвергенция жетіспеушілігінің стандартты анықтамасы – жақын қашықтықта қашықтан қарағанда жоғары экзофория, жақын конвергенция нүктесінің артқа қарай ығысуы және жақын қашықтықта конвергенция амплитудасының төмендеуі.