Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Осман Триполитаниясын 1711-1832 жылдар аралығында билеген әулет, Триполитаниядағы жаңа заман әулеті.
Ruling dynasty of Ottoman Tripolitania from 1711 to 1832the early modern dynasty in Tripolitania
Караманли әулеті (Караманли немесе Қараманли деп те жазылады) – 1711-1835 жылдар аралығында Осман Триполитаниясын билеген тәуелсіз әулет. Олардың аумағы қазіргі Ливиядағы Триполи және оның төңірегін қамтыды. Әулет өркендеген шағында олардың ықпалы Ливияның көп бөлігін қамтыған Киренаика және Феззанға дейін жетті. Әулеттің негізін қалаушы – ортағасырлық Қараманидтердің ұрпағы Ахмет Караманли. Ең танымал билеушісі – 1795-1832 жылдар аралығында билік құрған Жүсіп ибн Әли Қараманли, ол 1801-1805 жылдар аралығында АҚШ-пен соғыс жүргізді. Әли II – әулеттің соңғы билеушісі.
The Karamanli dynasty (also spelled Caramanli or Qaramanli) was an autonomous dynasty that ruled Ottoman Tripolitania from 1711 to 1835. Their territory comprised Tripoli and its surroundings in present day Libya. At its peak, the Karamanli dynasty's influence reached Cyrenaica and Fezzan, covering most of Libya. The founder of the dynasty was Ahmed Karamanli, a descendant of the medieval Karamanids. The most well known Karamanli ruler was Yusuf ibn Ali Karamanli who reigned from 1795 to 1832, who fought a war with the United States between 1801 and 1805. Ali II was the last of the dynasty.
Тарих
XVIII ғасырдың басында Осман империясы Солтүстік Африкадағы иеліктерін, соның ішінде Триполитанияны жоғалтып бара жатты. Бір жылдан астам билікке орналаса алмайтын азамат соғысы басталды. Ахмед Караманли, яничар және танымал атқыштар офицері, 1711 жылы Триполитанияның Осман губернаторын өлтіріп, тақты басып алды. Османдыларды өзін губернатор ретінде мойындауға көндіргеннен кейін, Ахмет өзін паша етіп бекітіп, лауазымын мұрагерлікке берді. Триполитания Осман падишасына номиналды салық төлесе де, көбінесе тәуелсіз мемлекет ретінде әрекет етті. Зерек және қабілетті адам болған Ахмет қаласының экономикасын, әсіресе Жерорта теңізінің маңызды кеме жолдарында теңіз қарақшыларын пайдалану арқылы кеңейтті; кемелерін қарақшылардан қорғауды қалаған елдер пашаға салық төлеуге мәжбүр болды. Құрлықта Ахмет 1745 жылы қайтыс болғанға дейін Триполитанияның билігін Фезан мен Киренаикаға дейін жеткізді.
In the early 18th century, the Ottoman Empire was losing its grip on its North African holdings, including Tripolitania. A period of civil war ensued, with no ruler able to hold office for more than a year. Ahmed Karamanli, a Janissary and popular cavalry officer, murdered the Ottoman governor of Tripolitania and seized the throne in the 1711 Karamanli coup. After persuading the Ottomans to recognize him as governor, Ahmed established himself as pasha and made his post hereditary. Though Tripolitania continued to pay nominal tribute to the Ottoman padishah, it otherwise acted as an independent kingdom. An intelligent and able man, Ahmed greatly expanded his city's economy, particularly through the employment of corsairs on crucial Mediterranean shipping routes; nations that wished to protect their ships from the corsairs were forced to pay tribute to the pasha. On land, Ahmed expanded Tripolitania's control as far as Fezzan and Cyrenaica before his 1745 death.
Триполитандық азаматтық соғыс
Ахмадтың мұрагерлері өзінен қабілетсіз болып шықты, бұл мемлекеттің Альжир немесе Тунис сияқты көрші елдерінің қысқа ғана алтын дәуірлеріне жете алмайтынына себеп болды. Дегенмен, аймақтағы күштердің нәзік тепе-теңдігі Қараманлы әулетіне бірнеше династиялық дағдарыстан зардапсыз шығуға мүмкіндік берді. 1780 жылдары Әли ибн Мәхмет мемлекеттік істерге немқұрайлы қарап, өкіметінің көп бөлігін үлкен ұлы Хасанға жүктеді және оны бей етіп тағайындады. 1790 жылдың маусым айында Әлидің кіші ұлы Юсуф Қараманли Хасан бейді өлтіргеннен кейін, Юсуф пен Хамет Қараманли арасында (Әлидің ортаңғы ұлы, Хасанның өлімінен кейін бей болып тағайындалған) мұрагерлік соғысы басталды. 1793 жылы Осман офицері Әли Бургул араласып, Хаметтің билігін жойды және Триполитанияны қысқа мерзімге Осман империясының билігіне қайтарды. Бірақ, Әли, Хамет және Юсуф Қараманли 1794 жылдың қаңтарында Тунис бегінің көмегімен Триполитанияға оралып, Бургулды қуды және Триполитанияның номиналды түрде Осман империясының бағыныштылығындағы де-факто тәуелсіздігін қайта орнатты. Әли ресми түрде Хаметтің пайдасына тақтан бас тарды, бірақ Юсуф Хаметті қалпына келтіргеннен кейін бірнеше ай ішінде биліктен ығыстырып, 1795–1832 жылдары Триполи бегі ретінде билік жүргізді.
Ahmad's successors proved to be less capable than himself, preventing the state from ever achieving the brief golden ages of its Barbary neighbors, such as Algiers or Tunis. However, the region's delicate balance of power allowed the Karamanli to survive several dynastic crises without invasion. 'Ali ibn Mehmed neglected the affairs of state in the 1780s and delegated most of his power to his eldest son Hasan, whom he appointed as bey. The assassination of Hasan Bey in June 1790 by 'Ali's youngest son Yusuf Karamanli triggered a war of succession between Yusuf and Hamet Karamanli ('Ali's middle son, whom he appointed as bey after Hasan's death). In 1793, Ottoman officer Ali Burghul intervened, deposed Hamet and briefly restored Tripolitania to Ottoman rule. However, 'Ali, Hamet and Yusuf Karamanli returned to Tripolitania in January 1794 with the aid of the bey of Tunis, expelled Burghul and reestablished Tripolitania's de facto independence under nominal Ottoman suzerainty. 'Ali formally abdicated in favour of Hamet, but Yusuf deposed Hamet within several months of the restoration, and ruled as bey of Tripoli during 1795–1832.
Барбария соғыстары
1801 жылы Юсуф АҚШ президенті Томас Джефферсоннан 225 000 доллар көлемінде алым талап етті. Джефферсон жаңадан құрылған АҚШ Әскери-теңіз күшінің американдық кемелерді қорғауға қабілеттілігіне сенгендіктен, Пашаның талаптарын қабылдамады, бұл Пашаны 1801 жылдың мамыр айында американдық консулдық алдындағы тудың тіреуін кесіп, соғыс жариялауға мәжбүр етті. Джефферсон АҚШ Әскери-теңіз күшін Жерорта теңізіне жіберіп, 1803 жылы Триполитанияның порттарын блокадалады. Әскери жеңістердің алғашқы кезеңдерінен кейін, ең бастысы – USS Филадельфияны қолға түсіруден кейін, Паша Дерна шайқасынан соң американдық құрлық әскерлерінің шабуылдауымен және американдық армия офицері Уильям Итонның шақыруымен оның тақтан түсірілген ағасы Хамет Караманлидің қайта орнатылуымен бетпе-бет келді. 1805 жылдың 10 маусымында ол соғысты аяқтаған Бейбітшілік және достық шартына қол қойды.
In 1801, Yusuf demanded a tribute of $225,000 from United States President Thomas Jefferson. Jefferson, confident in the ability of the new United States Navy to protect American shipping, refused the Pasha's demands, leading the Pasha to unofficially declare war, in May 1801, by chopping down the flagpole before the American consulate. Jefferson responded by ordering the US Navy into the Mediterranean, successfully blockading Tripolitania's harbors in 1803. After some initial military successes, most notably the capture of the USS Philadelphia, the pasha soon found himself threatened with invasion by American ground forces following the Battle of Derna and the reinstatement of his deposed brother, Hamet Karamanli, recruited by the American army officer William Eaton. On June 10, 1805, he signed the Treaty of Peace and Amity ending the war.
Транссахарлық науқандар
Қарамәнлидің Фезанды билеуі 18 ғасырда бекітілді. 19 ғасырдың басында Юсуф Карамнали Канем-Борнуға қарайтын Сахара арқылы өтетін сауда жолдарына бақылау орнату үшін оңтүстікке экспедициялар жіберіп, ықпалын одан әрі кеңейтті. 1816 жылы Сахараның орталық аймандарына жасалған әскери жорықтар сауда жолдарын қамтамасыз етуге көмектесті. 1819 жылға қарай Наполеон соғыстарының келісімдері Барбария мемлекеттерін қарақшылықтан бас тартуға мәжбүр етті, соның салдарынан Триполитанияның экономикасы құлдырауға бет бұрды. Юсуф жоғалған кірісті өтеу үшін Сахара арқылы құл саудасын дамытуға тырысты, бірақ Еуропа мен АҚШ-та құлдыққа қарсылық күшейгендіктен, бұл Триполитания экономикасын құтқаруға жеткіліксіз болды. Юсуф әлсіреген сайын, оның үш ұлының айналасында фракциялар пайда болды. Юсуф 1832 жылы ұлы Әли II-нің пайдасына тақтан басқанмен, жақын арада азаматтық соғыс басталды. Осман сұлтаны Махмуд II тәртіпті қалпына келтіру үшін әскер жіберді, бірақ оның орнына Әли II-ні қуғынға жіберіп, тақтан түсірді, бұл Карамәнли әулетінің және тәуелсіз Триполитанияның соңына сызық салды. Қазіргі Триполи, Ливияда осы фамилияны ұстаған ұрпақтар әлі де бар.
Karamanli domination of the Fezzan was consolidated during the 18th century. In the early 19th century, Yusuf expanded Karamanli influence further by sending expeditions south to consolidate control of the trans Saharan trade routes leading to Kanem–Bornu. Military expeditions into the central Sahara helped to secure the trade routes in 1816.]] By 1819, the various treaties of the Napoleonic Wars had forced the Barbary states to give up piracy almost entirely, and Tripolitania's economy began to crumble. Yusuf attempted to compensate for lost revenue by encouraging the trans Saharan slave trade, but with abolitionist sentiment on the rise in Europe and to a lesser degree the United States, this failed to salvage Tripolitania's economy. As Yusuf weakened, factions sprung up around his three sons; though Yusuf abdicated in 1832 in favor of his son Ali II, civil war soon resulted. Ottoman Sultan Mahmud II sent in troops ostensibly to restore order, but instead deposed and exiled Ali II, marking the end of both the Karamanli dynasty and an independent Tripolitania. A descendant family with the same name still exists in modern Tripoli Libya.