Кіріспе

Израильдік роман – Ахарон Аппелфелдтің «Баденхайм 1939» романы. Алғаш рет 1978 жылы иврит тілінде «באדנהיים עיר נופש» (Badenhaim `ir nofesh, ‘курортты қала Баденхайм’) деген атпен жарық көрген бұл роман, оның ағылшын тіліне аударылған тұңғыш туындысы болды, сосын көптеген басқа тілдерге де аударылды. «Холокосттың ең ұлы романы» деп аталатын бұл шығарма – неміс оккупациясы астындағы Польшадағы нацилік концлагерьлерге көшірілмес бұрын, Австриядағы еврей қалашығының тарихын көркем әңгімелейтін аллегориялық сатира.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Баденхайм – Австриядағы негізінен еврейлер демалатын қала, онда доктор Паппенхайм ұйымдастырған жыл сайынғы өнер фестивалі өтеді. Біртіндеп, "Санитациялық бөлім" деп аталатын нацистік режим қаланы жаба бастап, тұрғындарын Шығыс Еуропаға көшіруге дайындалады. Азаматтар бір-бірін кінәлай бастап, саналарын жоғалтады. Көз алдында қатер болса да, кейбіреулері үмітін тастамай, апатты Холокостты көруден бас тартады.

1939 жылы Баденхайм қаласындағы кейіпкерлер

Доктор Паппенхайм – оң көзқарасты, эксцентрикалық импресарио. Ол әр жыл сайын Баденхаймға келіп, жылдық музыка фестивалін ұйымдастырады. Ол құрылымды жақсы көреді, үнемі кестелер мен сағаттарға сілтеме жасайды, бірақ ең қауіпті жағдайларға да оңды жауап таба алады. Фрау Зауберблит – жақын жердегі санаторийден қашқан, туберкулездің жеңіл белгілері бар. Ол әдемі сабан шапанымен Баденхаймның әлеуметтік және мәдени өмірінен ләззат алады. Мартин – жергілікті фармацевт, өзін-өзі сезімтал және басқалардың проблемалары үшін өзін кінәлайтын. Ол ауырып жатқан әйелі Трудаға адал. Труда – Мартиннің әйелі, ауыр депрессия мен паранойяға шалдыққан, қызынан жаңалық күтеді. Салли мен Герти – орта жастағы, жергілікті екі әйел, қалалық қоғам тарапынан қабылданады. Мандельбаум – маусым соңында музыкалық триомен бірге келген эксцентрикалық музыкант. Доктор Шуц – жас, махаббатқа шұбар дәрігер, ол бір қонақ мектеп оқушысына ғашық болады, бірақ оның жүкті екенін біледі. Доктор Лангман – австриялық тегін мақтан тұтып, мәртебесін сақтау үшін еврей дінінен бас тартуға асығады. Карл мен Лотте – музыка фестиваліне Баденхаймға сапар шегетін жұбайлар. Карл күмәнді Лоттені қалаға сүйреп келген, бірақ жаз аяқталғанда шындықты ұстап тұра алмаған Карл. Леон Самицкий – бала кезінде Польшадан көшіп келген музыкант, туған жерін сағынып еске алады. Янука – Наум Слотцкер, поляк баласы және музыкалық дарын, доктор Паппенхайм оны Баденхаймға әкелген. ("Янука" – арамей тілінде "дарынды бала" деген мағынаны білдіреді, көбінесе өте жас және зерек талмуд ғалымдарын сипаттау үшін қолданылады). Раввин – егде жасты, денсаулығы нашар және ұмытылған, ол романның соңында дөңгелек креслода пайда болып, идиш және еврей тілдерінің түсініксіз қоспасында ақталады.

Мәтін тарихы

Ахарон Аппелфелд романды алғаш рет "Баденхайм 1939" атты қысқа әңгіме ретінде еврей тіліндегі "Мознаим" журналының 36-шы санында (1972 жылғы желтоқсан), 21-35 беттерде жариялады. Бетси Розенберг жасаған ағылшын тіліне аудармасы "Ариэль" журналының 35-ші санында (1974), 3-23 беттерде жарық көрді. Бұл аударма "TriQuartely" журналының 39-шы санында (1977) қайта басылды. Ұзындығы жағынан қысқа, түпнұсқа нұсқасы оқуға лайық және ғалымдар үшін үлкен қызығушылық тудырады. Кен Фриден редакциялаған Бетси Розенбергтің қайта жөнделген аудармасы "The B. G. Rudolph Lectures in Judaic Studies, New Series, Lecture 3" кітабында, кіріспесімен бірге 1-30 беттерде қайта басылды.

Бейімделу

1995 жылы Иан Спинк режиссерлік етіп, хореографиясын қойды, Сиан Эванс жазды, ал музыкасын Орландо Гоф жазды. Алғаш рет бұл қойылым Лондонның Хаммерсмит ауданындағы Риверсайд студиясында сахналанды. 2010 жылы романның сахналық нұсқасы Сэр Арнольд Вескердің сценарийімен және Джулиан Филлипстің музыкасымен 2010 жылдың қараша айында Лондондағы Гилдхолл музыка және драма мектебінде қойылды.