Кіріспе
Джон Кейн (1860 жылғы 19 тамыз – 1934 жылғы 10 тамыз) – американдық суретші, наив өнердегі шеберлігімен әйгілі. Ол 20 ғасырда мұражайлар мойындаған алғашқы өздігінен сурет салуды үйренген американдық суретші болды. Үшінші рет талпынысымен оның туындысы 1927 жылғы Карнеги халықаралық көрмесіне іліктіріліп, бұл оған бұқаралық ақпарат құралдарының қызығушылығын тудырды, олар бастапқыда оның жетістігі әзіл-қалжың екеніне күдіктенді. Ол тікелей басқа өздігінен сурет салуды үйренген суретшілерге – әже Моисейден бастап, «Сырттан келген өнерге» дейін жол ашты. Бүгінде Кейн Питтсбургтің индустриалдық пейзаждарымен сақталған, олардың көптегені Модерн өнер мұражайы, Карнеги өнер мұражайы, Уитни американдық өнер мұражайы және Метрополитен өнер мұражайы сияқты ірі мұражайларда сақтаулы.
John Kane (August 19, 1860 — August 10, 1934) was an American painter celebrated for his skill in Naïve art. He was the first self taught American painter in the 20th century to be recognized by a museum. When, on his third attempt, his work was admitted to the 1927 Carnegie International Exhibition, he attracted considerable attention from the media, which initially suspected that his success was a prank. He inadvertently paved the way for other self taught artists, from Grandma Moses to Outsider Art. Today Kane is remembered for his landscape paintings of industrial Pittsburgh, many of which are held by major museums such as the Museum of Modern Art, Carnegie Museum of Art, Whitney Museum of American Art, and the Metropolitan Museum of Art.
Ерте өмір
Ол 1860 жылдың 19 тамызында Шотландияның Батыс Кальдерінде ирландтық ата-аналардың ұлы ретінде Джон Кейн болып дүниеге келді. Әкесі 10 жасында қайтыс болып, жесір әйел мен 7 бала қалдырады. Оның әкесі Батыс Кальдерде қабір қазушы болып жұмыс істеген, айтуынша, ол жұма күні қабір қазып, дүйсенбі күні оны толтырған. Жас Кейн мектепті тастап, тақтатас шахталарында жұмыс істеді. Шын мәнінде, ол Youngs Paraffin зауытында жұмыс істеді және ыстық парафин қалыптарының жұмсақтығына қатты таң қалды, сондықтан анасы Биддиге өзінің бетінен маска жасады. Әрине, ол бетін күйдірді, бірақ ауыр емес. Анасы қайтадан тұрмысқа шыққаннан кейін, ол 19 жасында Америка Құрама Штаттарына көшіп барды, одан бұрын Америкаға барып, Питтсбургтің шығысындағы Брэдокта жұмыс істеген әкесі мен үлкен ағасы Патриктің ізін басты.
Құрама Штаттардағы алғашқы мансабы
Ол алғаш рет Балтимор және Огайо темір жолында Маккиспортта ганди бишісі болып жұмыс істеді, яғни темір жол тіректері арасындағы тастарды тығыздаушы. Содан кейін ол Маккиспорттағы Ұлттық түтік компаниясында болат өнеркәсібінде біраз жұмыс істеді, бірақ көп ұзамай Пенсильвания штатының Коннеллсвилл қаласында Генри Клей Фрикке тиесілі кокс пештерінде жұмыс істеуге кетті. 1880-ші жылдардың ортасында Кейн Алабама, Теннеси және Кентукки штаттарында көмір өндіруге көшті, бірақ отбасына жақын болу үшін Батыс Пенсильванияға қайтып келді, онда ол басқа шахталарда жұмыс істеді.
Апат
1891 жылы ол B&O темір жолының бойымен келе жатқанда, шамдары жанбаған локомотив Кейннің сол аяғын тізеден 5 дюйм төмен қақтап кесіп тастады. Оған жасанды аяқ орнатылды, және оның мүгедектігі B&O компаниясында күзетші болып жұмыс табуына себеп болды. Ол сегіз жыл күзетші болып қызмет етті.
Көркемдік мансап
Ол күзетші қызметін тастап, Питтсбургтің солтүстік-батысында, Огайо өзенінің жанындағы Маккис-Рокста (Пенсильвания) орналасқан Pressed Steel Car Company компаниясында теміржол вагондарына бояу салды. Ол түскі үзілісте теміржол вагондарының қабырғаларына "түстерді толықтыру" үшін сурет салуды бастады. Бірақ түскі астан кейін оның салған пейзаждары теміржол вагондарының стандартты, біртекті бояуымен жасырылып кететін. Біраз уақыт бойы ол жұмысшы отбасыларының фотосуреттерін үлкейтіп, бояп, ақша табуға тырысты. Кейн 1897 жылы Питтсбург орталығындағы Сент-Мэри католик шіркеуінде Мэгги Халоранға үйленді. 1904 жылы нәресте ұлының қазасы оны ішімдікке және депрессияға жетеледі, соның салдарынан ол ұзақ уақыт бойы саяхаттап, үй суретшісі және ағаш шебері болып жұмыс істеді. 1910 жылы Акронда, Огайо штатында ол құрылыс алаңдарынан тасталған ағаш тақталарға сурет салуды бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Кейн қайтадан Питтсбургке оралды және өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. Ол әйелі мен балаларынан бөлек өмір сүрді. 1925 және 1926 жылдары Карнеги мұражайының ұйымдастыруымен өткен Карнеги халықаралық көрмесіне суреттерін ұсынды, бірақ олар қабылданбады. Бірақ келесі жылы Кейн суретші-қазы Эндрю Дасбургтің қолдауын тапты, ол қазылар алдында Кейннің "Шотландия тауларындағы көрініс" (Карнеги мұражайы, Питтсбург) суретін қабылдауға көндірді. 67 жастағы тәлім көрмеген суретшінің жетістігі туралы жаңалықтар газеттерде кеңінен жарияланды. Көрменің жарнамасы Кейннің әйеліне жетті, ол Батыс Вирджинияда тұрып, онымен он жылдан астам уақыт бойы байланыс үзілген еді. Олар татуласып, өмірінің соңғы жылдарын бірге өткізді. Ол қаржылық пайда табу үшін тасталған фотосуреттердің үстінен сурет салғаны белгілі болғаннан кейін, газеттер мен сәтсіз суретшілер оны жалған деп айыптады. Кейн өзінің алғашқы пейзаждарын және автопортреттерін салуын жалғастырды, соның ішінде Нью-Йорктегі MoMA коллекциясындағы әйгілі "Автопортрет" (1929) суреті де бар. 1931 жылы ол Нью-Йоркте алғашқы жеке көрмесін өткізді. Кейн Питтсбургтің жазушысы және газет тілшісі Мари Максуиганмен бірлесіп "Sky Hooks: John Kane-нің өмірбаяны" атты кітапты жазды. Максуиган Кейннің өмірі туралы әңгімелерін, оның соңғы екі жылында айтқандарын жазды. Джон Кейн 1934 жылдың 10 тамызында туберкулезден қайтыс болды және Питтсбургтің Рим-католик Голгофа зиратына жерленді.