Кіріспе
La Geste de Garin de Monglane – жанрдың алғашқы шағында жасалған үш үлкен «қан туралы жырлар» циклының екіншісі. Оның негізгі тұлғасы – Гарен де Монглайн. Оның маңызды кейіпкерлерінің бірі – Геллоне Вильгельм.
Дәстүр және тарихи тамырлар
Он үштен кем емес тарихи тұлға Вильгельм (Гийом) есімін иеленген, және әртүрлі сыншылар олардың аңыздың қалыптасуына үлес қосқанын айтады. Босо II-нің ұлы, Прованс графы Вильгельм 973 жылы Фраксинет шайқасында жеңіске жетіп, Оңтүстік Францияны сарацендердің шабуылынан құтқарды, содан кейін монастырда өмірін аяқтады. Аквитания герцогы Вильям Ту-Бас (Тет д'Этуп) (983 ж. қайтыс болды) Людовик IV-ке адалдық танытты, бұл Гилльом Оранждың Людовик Иіске қызмет етуімен салыстырылды. Жиырма немесе одан да көп шансоннан тұратын Гвилемнің жестісі Оңтүстік Франциядағы араб шапқыншылығының дәстүрлеріне негізделген, Пуатье шайқасынан (732) бастап Карл Мартель басшылығымен, сондай-ақ Каталонияны француздың жаулап алуына байланысты. Каролинг эпосының норвегиялық нұсқасында Гийом тарихи ортасында, Карл Ұлының басшысы ретінде көрінеді; бірақ ол «Коронация Лойы» жетекші рөл атқарады, онда Людовик Иіс империядағы ресми байланыстарды сипаттайды, Экс-ла-Шапельде (813, Гийом қайтыс болғаннан кейінгі жыл), ал Алискан шайқасынан кейін ол император Людовиктен күш-жігер сұрайды. Бұл анахронизм эпостық Гийомның Людовик IV-нің чемпионымен бірігуінен және оның үш жасынан бастап әкесімен Аквитанияның титулды патшасы болған Людовик Иіс әскери және азаматтық басшысы болғандықтан туындайды. Гийомның шынайы және эпостық кейіпкерлері арасындағы қайшылықтар көбінесе өлеңдерде сақталған. Гийоммен Испания соғыстарында байланысты тұлғалар Прованстан шыққан және оңтүстікте кең таралған есімдерді иеленген. Олардың ең танымалдары - Беув де Комаршис, Эрно де Жирон, Гарин д'Ансен, Альмер Ле Шетиф, ол сарацендерде ұзақ тұтқын болғандықтан осылай аталған. Альмердің жеке өмір сүргені дәлелденді, ол бір шатырдың астында ұйықтаудан бас тартты және өмірін сенімсіздерге қарсы соғыспен өткізді. Ол 809 және 810 жылдары Людовик Тортосаға қарсы жіберген басшылардың бірі болған Нарбон графы Хадемар болды. Басқаларының да тарихи прототиптері болғаны сөзсіз. Ақындардың қолында олар Гийомның ағалары, Гарен де Монгланның немересі Аймери де Нарбоннның және оның әйелі Эрменжарттың ұлдары болды. Дегенмен, Гийом император Людовиктен көмек сұрағанда, өзінің тарихи франк тегіне сәйкес, барлық туыстарын Лаонда табады. Аймери де Нарбонн поэмасында жас Аймеридің Нарбоннды алып, оны Карл Ұлыдан феод ретінде алғаны, Ломбардтар патшасы Бонифацийдің әпкесі Эрменжартқа үйленгені және олардың балалары туралы айтылады. Бесінші қызы Бланшфлер Людовик Иістің әйелі ретінде бейнеленген. Бұл өлеңнің басы Виктор Гюгоның «Ғасырлар аңызындағы» «Аймерилот» тақырыбына материал берді. Гийомның іс-әрекетінің орталық фактысы - Аркамп немесе Алискан шайқасы, онда Гийомның батыр немере інісі, Везиан немесе Вивьен, екінші Роланд қаза тапты. Он бірінші сағатта ол Гийомды сарацендердің басым күштеріне қарсы көмекке шақырды. Гийом Вивьенге көмектесу үшін кеш келді, өзі жеңілді және әйелі Гибуркқа жалғыз оралды, өзінің рыцарьларын өлген немесе тұтқынға алынған күйде қалдырды. Бұл оқиға ескі француздық шансон де жесті, «Шансюн де Виллам» норман транскрипциясында айтылған, ол 1901 жылы сэр Генри Хоуп Эдуардстың кітаптарын сату кезінде ғана жарық көрді. «Алисканс» оқиғаны жалғастырып, Гийомның Лаоннан күш-жігер алғанын және комик кейіпкері, скульлион Рейнуарт немесе Ренневарттың көмегімен Алисканстың жеңілісі мен оның немере інісінің өлімі үшін қалай кек алғанын айтады. Рейнуарт Гийомның әйелі Гибурктің інісі болып шығады, ол үйленер алдында сарацендік ханшайым және сиқыршы Орабле болды. Оның кейінгі ерліктеріне арналған тағы екі өлең бар, «Ла Батайл Локифер», француз-сицилиялық ақын Жанде де Бри (фл. 1170) және «Ле Мониаж Рейнуарт». Даммартин герцогы Герберт (фл. 1170) «Фукон де Кандиде» (Канди = Испаниядағы Гандия?) Гийомның шайқастан оралуынан басталады; ал итальяндық жинақ «И Нербонези», осы және басқа шансондарға негізделген, кей жағдайларда француз шансондарының кейінгі дәстүрінен бұрынғы дәстүрді көрсетеді, дегенмен оның авторы Андреа ди Барберино 14 ғасырдың соңында жазған. Минессингер Вольфрам фон Эшенбах өзінің «Виллехалм» шығармасын біздің нұсқаларымыздан ерекшеленуі керек француздық түпнұсқаға негіздеді. Алисканның немесе Арканттың жеңілісі туралы әңгіменің өзгерісі және тіпті жеке қарастырылғанда да көптеген қарама-қайшылықтар көптеген сыншыларды қамтыды. Алискан (Алешан, Алискамп, Элиси Кампи) әдетте Вильден шайқасын бейнелейді және оның атын Арльдің сыртындағы атақты зираттан алған. Вольфрам фон Эшенбах тіпті шайқас алаңындағы мазарларды айтты. «Шансюн де Вилламды» тапқанға дейін бұл дәстүрге күмән келтіретін белгілер болды, ол өте бұзылған түрінде сақталған болса да, оқиғаның ең ерте нұсқасы, кем дегенде 12 ғасырдың басынан бері сақталған. Арканттың Испанияда Вивьеннің Тортосадағы штаб-пәтеріне жақын орналасқандығы және Гийомның көмекке келгенде Оранж емес, Барселонадан шыққандығы ықтимал. Ақындар әңгімені өзгертіп, олардың әдістерінің белгісіздігін «Шансюн де Вилламда» екі тікелей есеп (450 1326 және 1326 2420) жеке эпизодтар ретінде жазылғандығынан байқауға болады. Бұрын айтылған «Коронация Лойы», «Шарро де Ним» (12 ғасыр), онда Гийом, феодтарды бөліскенде ұмытылып, қорқып қалған Людовикке қызметтерін баяндайды, және «Алисканс» (12 ғасыр), ескі «Шансюнмен» бірге, француздық эпостық өлеңдердің ең жақсыларының қатарына жатады. Вивьен кейіпкері ақындар жасаған ең батыл кейіпкерлердің бірі, ал алып Рейнуарт Раблезиан юморына ие.
Өлеңдердің өмірден кейінгі өмірі
Отбасы итальян дәстүрінде жалғасады, Андреа да Барбериноның "Mongrana" деп аталатын, "Реали ди Франсиа" (ред. Vandelli & Gambarin) және Storie Nerbonesi (ред. И. Г. Изола) еңбектерінен (басқа да туындылармен қатар) Матео Мария Боярдо "Орландо Иннаморато" және Людовико Ариосто "Орландо Фуриозо" шығармаларын дамытады.