Игнац Куранда: Австриялық жазушы және саяхатшы

Кіріспе

Австриялық жазушы және саясаткер Игнац Куранда (1 мамыр 1812, Прага – 3 сәуір 1884, Вена) – богемиялық тегі бар австриялық депутат және саяси жазушы.

"Гренцботен" компаниясын құрды

Оның әкесі мен атасы екінші қол кітаптармен сауда жасаған. 1834 жылы ол Венаға барып, өзін әдеби еңбекке арнады және алғаш Штутгартта, кейін Карлсруэ мен Франкфурт-на-Майнда қойылған «Соңғы Ақ Гүл» атты драма жазды. 1838 жылы Куранда Штутгартқа барып, «Исаның өмірі» еңбегінің авторы Давид Штрауспен, Уландпен және басқа шваб ақындарымен танысты. Осы жерде ол алғаш рет қоғамдық саяси өмірге қатысты. Содан кейін Париж бен Брюссельге сапарлады. Соңғы қалада ол қазіргі неміс әдебиеті бойынша лекциялар оқып, көзге түсті. Министр Нотомб пен автор Хендрик Консиенс көмегімен 1841 жылы «Die Grenzboten» мерзімді басылымын құрды; бірақ Пруссия үкіметі Германияда таралуына кедергі келтіргендіктен, Куранда штаб-пәтерін Лейпцигке көшірді, ол тез арада Австрия саясатының маңызды факторына айналды. Австрияда ешкім жаза алмайтын нәрсе «Die Grenzboten» басылымында жарияланды. Куранданың «Бельгия – революциясынан бері» атты еңбегі 1846 жылы Лейпцигте жарық көрді. 1848 жылғы қозғалыс басталғаннан кейін Куранда Венаға барды, онда оны әдеби ортада ыстық қарсы алды. Венадан ол Франкфурт-на-Майндағы Бес жүздік комиссиясына жіберілді, кейін Теплицтен Германия парламентіне делегат ретінде сайланды. Куранда Франкфурт парламентінде ұзақ қалған жоқ. 1848 жылдың жазында ол Венаға оралып, 1 қазан күні алғаш жарық көрген және революциялық күштерге қарсы күресуге бағытталған «Ostdeutsche Post» газетін құрды. Халыққа күштеп таңылған конституция (Octroirte Verfassung) жарияланғаннан кейін Куранда «Ostdeutsche Post» газетінің редакторы лауазымынан бас тартуға мәжбүр болды. Ол саясат туралы жазуға тыйым салатын міндеттемеге қол қоюдан бас тартқаны үшін полиция бақылауына алынды, және ол Австриядағы «Grossdeutsche» либералдық партиясының органы болған және конституциялық тәртіпті қалпына келтіруді талап еткен мерзімді басылымды қайта жариялағанға дейін біраз уақыт өтті. Куранда Австриядағы либералдық баспасөз құрылымының негізін қалаушылардың бірі саналады. Оның католик дін қызметкері және «Kirchenzeitung» газетінің редакторы Себастьян Бруннермен болған сот процесі естен кетпес оқиға, бұл іс 1860 жылдың 10 мамырында қарастырылды. Куранда «Oesterreichische Post» газетінде Бруннердің яһудилерге қарсы айыптаулары үшін материалдарды «өте лас және күмәнді көздерден жинап, соның салдарынан жалғандық пен қаралап жазғанын» атап көрсетті. Бруннер Курандаға қаралап жазды деген айып тақты, бірақ оның шеберлігімен қорғанып, Йоханн Бергердің шеберлікпен жасаған сөйлеуінен кейін, Бруннердің яһудилерге қарсы науқанын айыптаған үкіммен ақталды. 1866 жылы Куранда газеттің жариялануын тоқтатып, барлық күшін саясатқа жұмсады. Ол абсолютистік қазан саясатына қарсы күресті және досы әрі сенімді адамы ретінде Австрияның мемлекеттік хатшысы Шмерлингке ақпан конституциясының жобасын жасауға көмектесті.

His grandfather and father were dealers in second hand books. In 1834 he went to Vienna, where he devoted himself to literary work, and wrote the drama Die Letzte Weisse Rose, which was played first in Stuttgart and later in Carlsruhe and Frankfort on the Main, and won great popularity. In 1838 Kuranda went to Stuttgart, where he became acquainted with David Strauss, the author of Das Leben Jesu; with Uhland, and with other Swabian poets. Here, too, for the first time he came into contact with public political life. He then went to Paris and Brussels. In the latter city he attracted attention through lectures on modern German literature. With the assistance of Minister Nothomb and the author Hendrik Conscience he founded in 1841 the periodical Die Grenzboten; but on account of the obstacles which the Prussian government placed in the way of its circulation in Germany, Kuranda removed its headquarters to Leipzig, where it soon became an important factor in Austrian politics. That which no one dared write in Austria was published in Die Grenzboten. Kuranda's work Belgien Seit Seiner Revolution appeared in Leipzig in 1846. After the outbreak of the movement of 1848 Kuranda went to Vienna, where he was enthusiastically received in literary circles. From Vienna he was delegated to the Fünfziger Ausschuss in Frankfort on the Main, and later he was returned to the German parliament as delegate for Teplitz. Kuranda did not remain long in the Frankfort parliament. In the summer of 1848 he returned to Vienna and established the Ostdeutsche Post, which first appeared on 1 October, and in which he strove to oppose the revolutionary element. After the promulgation of the constitution (the Octroirte Verfassung), which had been forced upon the people, Kuranda had to give up his position as editor of the Ostdeutsche Post. He was placed under police surveillance because he refused to sign an engagement not to write upon politics, and some time elapsed before he could again publish the periodical, which he made the organ of the so called "Grossdeutsche" liberal party in Austria, and in which he pleaded for the restoration of constitutional conditions. Kuranda may be regarded as one of the founders of liberal press conditions in Austria. Memorable is his lawsuit with Sebastian Brunner, a Catholic priest and editor of the Kirchenzeitung, which case was tried on 10 May 1860. Kuranda had pointed out in the Oesterreichische Post that Brunner collected material for his accusations against the Jews "from very unclean and suspicious sources, whereby he spread untruthfulness and slander." Brunner pressed a charge of calumny against Kuranda, who, through his able defense, and after a masterful pleading by Johann Berger , was acquitted in terms which implied a condemnation of Brunner's anti Jewish campaign. In 1866 Kuranda discontinued the publication of his paper, and devoted all his energies to politics. He fought the absolutist October policy, and assisted, as friend and confidant, the Austrian secretary of state, Schmerling, in drafting the February constitution.

Парламентте

1861 жылғы 20 наурызда Куранда Вена округінің делегаты ретінде Төменгі Австрия Ландтагына жіберілді, сосын Рейхсратқа сайланды және жиырма жыл бойы сол органның құрамында болды. Делегациялар құрылғанда (Будапешт пен Венада кезектесіп отыратын Венгрия мен Австрияның ортақ парламенті) ол осы органның мүшесі болып қайта сайланды. Парламенттің ең белгілі мүшелерінің бірі болған Куранда шебер оратор еді және көбінесе сыртқы саясат мәселелері жөнінде сөз сөйледі. Ол сонымен қатар көп жыл бойы Вена қалалық кеңесінің мүшесі болды. 1881 жылы Куранданың жетпіс жылдығы оның саяси партиясы мен баспасөз тарапынан зор құлшыныспен тойланды; ал қалалық кеңес оны құрметті азамат деп жариялады. Император 1867 жылы оны Лиопольд орденімен марапаттады. Куранданың саяси және публицистикалық қызметі, ол неміс либералдық партиясының жетекшісі ретінде жиырма үш жыл бойы атқарды, еврей халқының мүддесіне деген адалдығымен қатар жүрді, ол өз күшінің көп бөлігін осы іске жұмсады. Ол он екі жыл бойы Вена еврей қауымының президенті болды. Венадағы Израиль Альянсының вице-президенті ретінде ол «Wissenschaft des Judentums» (Иудей ғылымы мен тарихы) зерттеуін қолға алды.