Кіріспе

Ресейде туған американдық композитор (1892–1966)

Артур Винсент Лурие, туған аты Наум Израилевич Лурия (Наум Израилевич Лурья), кейіннен атын Артур Сергеевич Лурие (Артур Серге́евич Лурье) деп өзгертті (14 мамыр 1892 – 12 қазан 1966) – орыс композиторы, жазушы, әкімші және музыкалық агент. Лурие 1917 жылғы революциядан кейін совет музыкасын ұйымдастырудың алғашқы кезеңдерінде маңызды рөл атқарды, бірақ кейіннен эмиграцияға кетті. Оның музыкасы замандас жазушылар мен суретшілермен тығыз байланысын, сондай-ақ Игорь Стравинскиймен жақын қарым-қатынасын көрсетеді.

Ресейлік мансап

Пропойск қаласындағы өркендеген еврей отбасында дүниеге келген ол, Ресейде жүрген кезінде-ақ католик дініне ауысты. Ван Гогты құрмет тұтқан, одан "Винсент" есімін алған Луриэ, өзін-өзі толыққанды оқытқан, бірақ сонымен қатар Мария Бариновадан фортепиано және Санкт-Петербург консерваториясында Глазуновтан композиция сабақтарын алды, 1913 жылы бітірді. Ол футурист ақындарымен, әсіресе Анна Ахматовамен жақын қарым-қатынас орнатты және оның өлеңдерін музыкаға бірінші болып қойды. Ол сондай-ақ Владимир Маяковский, Николай Кульбин, Федор Сологуб және Александр Блокпен таныс болды, заманауи өнердің терең ықпалында болды. 1908 жылдан бастап жазған алғашқы фортепиано шығармалары, Скрябиннің кейінгі туындыларынан бастау алып, жаңаша ой-пікірлерді дамытады, 1914 жылы додекафонияның алғашқы түріне (Synthèses) және 1915 жылы Пикассоға арналған Formes en l'air шығармасына жетеді – бұл өте кубистік ұғым, жаңаша нотация түрін пайдаланады, онда әртүрлі жүйелер бетке тәуелсіз блоктар түрінде кеңістікте орналастырылған, үнсіздіктер ноталардың орнына қолданылады. Мансабының осы кезеңінде ол Николай Рославецке ұқсас, бірақ Луридің эстетикасы көбірек "декаденттік" көрінеді. Ол музыкадағы алғашқы орыс футурисі болды және 1914 жылы суретші Георгий Якулов пен ақын Бенедикт Лившицпен бірге Петербург футуристік манифестіне, "Біз және Батыс" атты құжатқа қол қойды, ол үш өнер саласына ортақ принциптерді жариялады.

Революциялық Ресей

1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін Лурие Анатолий Луначарскийдің басшылығымен Халық ағарту комиссариатының музыка бөлімі (Музо) басшысы қызметін атқарды. Бір кезде ол Серж Судейкин және оның әйелі Вера Судейкинамен бір үйde тұрды. Оның қызметі келіспеушіліктерге толы болды. Ол музыкалық бөлімін "Азаматтық музыка халық трибунасы" деп атауды және өзін "Халық трибунасы" деп таныстыруды ұсынғанда, Луначарский оған: "Жоқ, Артур Сергеевич, мұндай нәрсе бізге жараспайды" деп жауап берді. Александр Голденвайзер мен Михаил Ипполитов-Иванов тіпті Ленинге өзі шағымданды. Оның көзқарастары солшыл болғанымен, ол Ресейдегі большевик үкіметінен көңілі тоқты.

Қасымға

1921 жылы ол Берлинге ресми сапармен барды, онда Ферруччо Бусонимен дос болып, содан кейін Отанға оралмады. Оның шығармалары КСРО-да тыйым салынды. 1922 жылы ол Парижге қоныс аударды, онда философ Жак Маританмен танысып, Вера Судейкина арқылы Игорь Стравинскиймен жақындасты. Маритан жас Луриені ғана емес, католик теологиясы мен философиясын музыка арқылы жеткізе алатын маңызды композитор деп бағалап, оның туындыларын ерте қолдады. Лури өзінің көптеген шығармаларын Маританға арнады, соның ішінде 4 Pièces Pour Piano (1928) шығармасынан Gigue. 1924 жылдан 1931 жылға дейін ол Стравинскийдің ең жақтаушыларының бірі болды, ол әріптес композиторы туралы мақалалар жазып, оның шығармаларының фортепианоға бейімдеуін дайындағанда Стравинскийтің үйінің құрамына кірді. Бірақ Верамен туған даудан кейін ол мен Стравинскийлер жолдары айырылысты, ал Стравинский кейіннен оның есімін сирек атады. Париждегі жылдары Луридің ертедегі радикализмі неоклассицизмнің және Ресейге құштарлықтың тартымды түріне айналды; сол кезеңдегі Стравинскийдің шығармаларымен диалог байқалды, тіпті Стравинский жас композитордан идеялар алған болуы мүмкін: Луридің «Кішкентай камералық музыкасы» (1924) Стравинскийдің «Аполлон музагеті» (1927), хор, фортепиано және оркестрге арналған «Рухани концерт» (1929) және соңғысының «Зәбүрлер симфониясы» (1930) алдын ала болжағандай көрінеді. Рас, кейінгі туындыларында Стравинский Луридің нотациялау стилін, бос тақтардың орнына бос орынды пайдалануын қабылдады. Лури екі симфония (No. 1 «Sinfonia dialectica» аталымымен) және «Жұмақтағы той» операсын жазды. Өте жоғары мәдениетті, денди және эстет имиджін қалыптастырған ол Сапфо, Пушкин, Гейне, Верлен, Блок, Маяковский, Данте, классикалық латын және орта ғасырлық француз ақындарының өлеңдерін музыкаға қосты. Ол сондай-ақ дарынды суретші болды.

Америка жылдары

1940 жылы немістер Парижде басып алған кезде, Луриé Серж Куссевицкийдің көмегімен АҚШ-қа эмиграциялады. Ол Нью-Йорк қаласына қоныстанды. 1946 жылы ол америкалық азаматтыққа қол жеткізіп, «Америка дауысының» орыс бөліміне жұмысқа орналасты. Ол бірнеше фильмге музыка жазды, бірақ өзінің маңызды туындыларына көбінесе орындаушылар таба алмады, дегенмен ол шығармаларын жазуын жалғастырды. Ол он жылдан астам уақыт бойы Пушкиннің «Петр I-нің моры» повесі негізінде «Петр I-нің қара моры» операсын жазды, алайда ол әлі күнге дейін қойылған жоқ, бірақ оның оркестрлік сюитасы жазылған. Сонымен қатар, ол Т. С. Элиоттың «Кішкентай Гіддинг» өлеңдерінен тенор және аспаптарға арналған музыкалық шығарма жазды (1959). Луриé Нью-Джерси штатының Принстон қаласында қайтыс болды.

Шығармалары

Бұл тізім Артур Луриэ қоғамының тізіміне негізделген. + Артур Луриенің шығармалары Атауы Жыл Орташа Дélie/Madrigal funèbre Дауыс, фортепиано 5 Préludes fragiles, Op. 1 1908–1910 Фортепиано 2 Estampes, Op. 2 1910 Фортепиано Intermède enfantine, Op. 3 1910–1911 Фортепиано 3 Études, Op. 4 1910–1911 Фортепиано Mazurkas, Op. 7 1911–1912 Фортепиано Doroenka/Fusspfad 1912 Дауыс, фортепиано Verlaine 1912–1919 Дауыс, фортепиано Prélude, Op. 12/2 1912 Төртінші тондық клавиатура 2 Poèmes, Op. 8 1912 Фортепиано Salomé Liturgie, Op. 11 bis 1912–1913 Фортепиано 2 Poèmes, Op. 5 1912 Дауыс, фортепиано 4 Poèmes, Op. 10 1912–1913 Фортепиано Spleen empoisonnée 1913 Маскалар (Сыбайлас жемқорлық), Op. 13 1913 Фортепиано Menuet 1914 Фортепиано Chetki (Розарий) 1914 Биік дауыс, фортепиано Quasi Valse 1914 Дауыс, фортепиано Grecheskie Pesni 1914 Дауыс, фортепиано Synthèse, Op. 16 1914 Фортепиано Струнный квартет № 1 1915 2 скрипка, альт, виолончель Corona Carminum Sacrorum (Ave Maria, Salve Regina, Inviolata) 1915–1917 Дауыс, фортепиано Suite japonais 1915 Сопрано, фортепиано Triolety/Triolets 1915 Дауыс, фортепиано Pleurs de la Vierge, Op. 26 1915 Дауыс, скрипка, альт, виолончель 5 Rondeaux de Christine de Pisan 1915 Әйелдер дауысы, арфа, клавесин немесе фортепиано Formes en l'air 1915 Фортепиано Dvevnoi uzor (Күн тәртібі) 1915 Фортепиано Rodestvo Bogorodicy/Naissance de la Vierge (Бейбике тууы) 1915 Дауыс, фортепиано Tri svetlych tsaria (Үш патша) 1916 Дауыс, фортепиано Pastorale de la Volga 1916 Обоэ, фагот, 2 альт және виолончель Oshibka baryshni smerti (Өлім қатесі), Op. 40 1917 Фортепиано 3-ші сонатина, Tret'ia sonatina dlia roialia 1917 Фортепиано Rondel de Stéphane de Mallarmé 1917 Дауыс, фортепиано Upmann/Smoking Sketch, Kuritel'naia shutka 1917 Фортепиано Azbuka/Dve pesenki dlia detei (Лео Толстой мәтіні) 1917 Дауыс, фортепиано Roial'v detskoi/Piano Gosse/Klavier im Kinderzimmer 1917 Фортепиано Nash Marsh (Біздің наурыз) 1918 Фортепиано und Bolotnyi popik/Das Sumpfäffchen 1919 Дауыс, фортепиано Golos Muzy/Voix de la Muse/Muse дауысы 1919 Әйелдер хоры V kumirniu zolotogo sna (Алтын армандар ғибадатханасында) 1919 Хор a cappella Chetyre Narodnye Pesni Ninei Bretany/4 Chants populaires de Basse Bretagne 1920 Дауыс, фортепиано Uzkaia lira/die schmale Leier/La Lyre étroite 1920–1941 Дауыс, фортепиано Elisium/Vosem' stichtvoreniia Pushkina 1920–1921 Дауыс, фортепиано Shagi Komandora/The Commander’s Stride 1920 Дауыс, фортепиано Lament from Dante's Vita Nouva 1921 Әйелдер хоры, струнный аспаптар Canzone de la Vita Nuova de Dante 1921 Әйелдер хоры a cappella Pesni o Rossii: Korshun 1921 Хор Dvě kolybelnyia/2 Berceuses 1921 Дауыс, фортепиано Prochitanie/Chant des Gueuses/The Beggar Woman 1922 Сопрано, контральто, гобой Chant funèbre sur la mort d'un poète/Pogrebal'nyi plach na smert' poeta/Поэт өліміне азалық ән 1922 Хор Струнный квартет № 2 'А little Chamber Music' 1923–1924 2 скрипка, альт, виолончель Nos (Тұс) 1923 Опера Струнный квартет № 3 'Suite' 1924–1926 2 скрипка, альт, виолончель Toccata 1924 Фортепиано Regina Coeli 1924 Контральто, труба, обоэ Sonata 1924 Скрипка, контрабас Capriccio sur un thème de J. S. Bach / For pipe smokers 1924 Дауыс, фортепиано 2 әндер 1926 Дауыс, фортепиано Sonnet de Dante 1926 Дауыс, 2 скрипка, альт, виолончель Valse 1926 Фортепиано Petite suite en fa 1926 Фортепиано Obriadovaia / Svadebni Prichet (poslě Bani) 1926 Дауыс, фортепиано Improperium (pour l'office du Dimanche des Rameaux) 1926 2 скрипка, баритон, контрабас Marche 1927 Фортепиано Sonnet de Dante 1927 Дауыс, фортепиано Gigue 1927 Фортепиано Intermezzo 1928 Фортепиано Nocturne 1928 Фортепиано Sonate liturgique 1928 Хор, фортепиано und chamber ensemble Deuxième Tzigane (Sérénade) 1928 Дауыс, фортепиано Concerto Spirituale 1928–1929 Фортепиано, 3 хор, духовые, 10 контрабас, литавры және орган Divertissement 1929 Скрипка, альт Le Festin durant la Peste/Das Festmahl während der Pest/Pir vo vremia chumy (2 актілі балет) 1929–1931 Оркестр, камералық хор және 2 солист Sinfonia Dialectica: Anno Domini MCMXXX/Symphonie 1930 1930 Оркестр Procession 1934 2 әйел дауысы, фортепиано Tu es Petrus (Motet) 1935 Хор a cappella Berceuse de la chevrette 1936 Фортепиано Naissance de la Beauté 1936 6 сопрано, фортепиано (немесе клавесин), кларнет, фагот, кроталы Symphony No. 2 'Kormtchaïa' 1936–1939 Оркестр La Flûte à travers le Violon 1935 Флейта, скрипка Allegretto 1936 Флейта, скрипка Dithyrambes 1938 Флейта A Christo crucificado ante el mar 1938 Баритон, меццо сопрано, фортепиано Phoenix Park Nocturne 1938 Фортепиано Symphony No. 2 'Kormtchaïa' (10 бөлімде) 1939 Оркестр A Hamlet Sonata 1941–1944 2 скрипка, альт, виолончель 2 Poems 1941 Дауыс, обоэ, кларнет (A), фагот және струнный аспаптар Toskà Vospominaniia (Өткенді еске алу) 1941 Дауыс, арфа (немесе фортепиано) De Ordinatio Angelorum 1942 Хор, 2 труба, 2 тромбон, туба 2 Études sur un sonnet de Mallarmé 1945–1962 Дауыс, флейта, фортепиано Little Gidding 1945 Тенор, флейта, обоэ, кларнет (A), фагот, фортепиано, тарелка және струнный аспаптар Concerto da camera 1946–1947 Скрипка соло, струнный оркестр Paysage de sons 1948–1958 Дауыс, фортепиано Ave atque vale/Drei Dionysos Dithyramben (Die Sonne sinkt) (Фридрих Ницше мәтіні) 1948 Дауыс, фортепиано Epilogue 1948 2 скрипка, альт, виолончель, контрабас Arap Petra Velikogo/Der Mohr Peter des Grossen (опера) 1949–1961 Anathema/Motette 1951 Тенор, баритон, бас, ерлер хоры, 2 обоэ, 2 фагот, 2 труба, 2 тромбон Postcommunion 1952 5 әйел дауысы a cappella The Mime 1956 Кларнет Sunrise 1956 Флейта The Flute of Pan 1957 Флейта Iva/Die Weide 1958 Дауыс, фортепиано Ernste Stunde 1958 Дауыс, фортепиано Zaklinaniia/Beschwörungen 1 4 1959 Дауыс, фортепиано Ten' (Сай) /Madrigal 1962 Дауыс, фортепиано Sibylla dicit (кантата) 1964 Әйелдер дауысы, 4 аспап, тарелка Funeral Games in Honor of Chronos 1964 3 флейта, фортепиано, кроталы