Кіріспе

God in the Dock – бұл С.С. Льюистің бұрын жарияланбаған эсселер мен сөздерінің жинағы, оның өлімінен кейін көптеген дереккөздерден құрастырылған. Атауы "Құдай сотта" дегенді білдіреді және Льюис жасаған теңеуге негізделген, онда қазіргі заманғы адамдар өздерін Құдайдың алдында сотта тұрғандай емес, Құдайды сотқа тартады және сот өкілі рөлінде әрекет етеді. Бұл кітап алғаш рет Ұлыбританияда «Aldanışтар: Діни және этикалық эсселер» деген атпен жарияланды, ал 1979 жылы Fontana баспасынан шыққан қысқартылған нұсқасы «Құдай сотта: Діни эсселер» деп аталды, онда осы үлкен жинақтағы көптеген эсселер кірмейді.

Үш бөлім

Редактор кітаптың алдысөзінде жинақтың "әр түрлі мазмұннан тұратынын" айтады. Олар редактор тарапынан І бөлім – "ашық түрде теологиялық", ІІ бөлім – "жартылай теологиялық", ІІІ бөлім – "негізгі тақырыбы – 'этика', ал IV бөлім – "жарияланған кезектілік бойынша реттелген хаттар" деп бөлінген.

Жер жұмыстары

Жинақ кең ауқымды тақырыптарды қамтиды, бірақ негізінен Льюистің христиандыққа қатысты көзқарасына баса назар аударады. Кітап үш бөлімге бөлінген, ал бірінші бөлімінде "Миф шындыққа айналды", "Ұлы Ғажап" және "Теизм маңызды ма?" сияқты эсселер бар. Бұл мақалалар Льюис апологетикасының негізін қалайды, мәсіхшілер мен дінсіздер арасындағы нақты дауларды аңғаруға мүмкіндік беретін бастапқы нүктені анықтайды.

Аргумент

"Құдайдың қақпақтағы" екінші бөлімі осы бастапқы тұста құрылып, христиандыққа қатысты нақты аргументтер ұсынады. "Жаңару ма, әлде құлдырау ма?" және "Библияның заманауи аудармалары" сияқты мақалаларында Льюис нағыз христиандықты қорғайды және Ақиқат пен Дінді ажыратады. Льюис Рождествоның діни және секулярлық түрде тойлануы арасындағы айқын ерекшелікті бұрыннан-ақ байқаған. "Xmas және Christmas: Геродоттың жоғалған тарауы" еңбегінде Льюис грек тарихшысы мен саяхатшысының көзқарасымен "Ниатирб" (Британияның кері жазылуы) елінде бірдей уақытта екі мереке тойлануын сатиралық тұрғыдан бейнелейді. Біріншісі, "Эксмас" – бұл міндетті коммерциялық белсенділік пен қымбат бағалы алкогольді ішімдіктерге құмарлық. Екіншісі, "Криссмас" – Ниатирб ғибадатханаларында тойланады. Льюис баяндамашыы дін қызметкерінен: "Неге Криссмас пен Эксмас бір күні тойланады?" – деп сұрайды. Оған былай деп жауап беріледі: "Бізге Криссмас күнін өзгертуге құқық жоқ, бірақ Зевс Ниатирбиялықтардың санасына Эксмасты басқа күні тойлауды немесе мүлдем тойламауды енгізсе еді. Өйткені Эксмас пен асығушылық тіпті санасы таза аз ғана адамдардың да ойын қасиетті нәрселерден аластатады. Біз, шын мәнінде, адамдар Криссмаста қуанышқа толы болғанын қалаймыз, бірақ Эксмаста қуаныш қалмаған. Мен одан неге асығушылыққа төзімділік танытатынын сұрағанда, ол: «Бұл, о бейтаныс, алаялық» – деді." "Зұлымдық және Құдай" тарауында Льюис "меллонтолатрияға", яғни болашаққа табынуға сілтеме жасайды. Егер болашақ әлемнің қайда бара жатқаны болса, яғни кездейсоқ серуендеу болса, онда бұл өнімсіз деп санайды. Әлем болашаққа "жетіп", оны жай ғана орынға жеткізгені үшін өзін-өзі құттықтауға болмайды, егер бұл бәрі болса. Льюис шын мәнінде одан да мақсат бар екенін айтады, бірақ кейбіреулер тек соған табынуды таңдайды. Льюис Исаның қайта тірілуіне күмәнданатындарға да сөз айтады. Тіпті Исаның айқышқа шегеленуі тарихи оқиға деп түсіндірсек те, бұл оның мифологияға айналуына кедергі келтірмейді. Бірақ бұл оның тарихилығын жоққа шығармайды. Ізгі хабар жазушылары Исаның қайта тірілгенін нақты тарихи оқиға деп есептейді. Христиан дінінің мәні – миф, бірақ ол сонымен бірге факт. Өлі құдай туралы ежелгі миф, миф болуын тоқтатпай, аңыздар мен қиял әлемінен тарих жеріне түседі. Бұл оқиға белгілі бір уақытта, белгілі бір жерде және анық тарихи салдарлармен жалғасады. Біз Балдер немесе Озиристен, қай кезде және қайда өлгені белгісіз, Понтий Пилаттың кезінде айқышқа шегеленген тарихи тұлғаға (бәрі ретімен) көшеміз. Ақиқатқа айналғаннан кейін де миф миф болып қала береді: бұл – керемет.

Ерекшеліктер

Кітаптың соңғы бөлімі нақты мәселелерге тоқталады. Онда Льюис «Bulverism» деп атаған логикалық жаңылысқа, сондай-ақ Рождество сияқты діни дәстүрлерге қатысты мәселелерге тоқталып өтіледі. Христиандыққа қатысты христиан емес адамдардың қоятын бірқатар сұрақтарына жауап беріледі. Бұл очерктердің арасында логикалық байланыс жоқ, олар автор емес, редактор тарапынан әртүрлі көздерден жинақталған. Кейбір очерктер басқа бөлімдерге де сәйкес келуі мүмкін, бірақ оларды жинақтаушы, автордың өлімінен кейін, осы күйінде ұйымдастырған.