Кіріспе

Ирандық күрд жазушысы, лексикографы және тіл білімі маманы

Абдуррахман Шарафқанди, қаламдығымен Hazhar немесе Hajar (هه‌ژار; هژار Hazhar) (13 сәуір 1921 – 21 ақпан 1991) деп танылған, Ираннан шыққан белгілі күрд жазушысы, ақын, лексикограф, тіл білімі маманы және аудармашы болды. Ол Махабадта дүниеге келген. Сонымен қатар, ол марқұм күрд саясаткері доктор Садық Шарафқандидің (1938-1992) ағасы болды. Доктор Шарафқанди Иран Күрдістан Демократиялық партиясының (ПДКИ) екінші Бас хатшысы болды.

Өмірбаян

Хеджар Иранның солтүстік-батысындағы Букан қаласында дүниеге келген. Ол ерте балалық шағында діни білім алуды бастаған, бірақ 17 жасында әкесі қайтыс болғаннан кейін оны тоқтатуға мәжбүр болды. 1940 жылдар шамасында күрд тілінде өлеңдер жаза бастады. Оқығандары арқылы Малае Джазири, Ахмад Хани, Вафаи және Хажи Кадир Койи сияқты белгілі күрд ақындарының ықпалына түсті. Ол Қази Мұхаммед басқарған күрд қозғалысына қатысып, 1946 жылы Махабад Республикасының ресми ақындарының бірі болып тағайындалды. Республика құлағаннан кейін ол елден қуылды. Шамамен 30 жыл бойы Ирак, Сирия, Ливан және Египет сияқты елдерде өмір сүрді. Иракта ол Мұстафа Барзани басқарған ұлтшыл қозғалысқа қатысып, оныңмен жақын достық қарым-қатынас орнатты. 1975 жылы қозғалыс жеңіліске ұшырағаннан кейін Иранға қайтып, Карадж қаласына қоныстанды, онда 1990 жылдың 22 ақпанында қайтыс болды. Ол Махабадта жерленген.

Шығармалары

Хеджар – ең нәтижелі күрд жазушыларының бірі болды. Ол 24 кітап жазды және көптеген еңбектерімен белгілі, соның ішінде Малайе Джазиридің сорани күрд тіліндегі өлеңдерін редакциялау және түсіндіру, Ханидің шығармаларын сорани күрд тіліне аудару, Құранды күрд тіліне аудару, Ирандағы алғашқы күрд-парсы сөздігі және Хайямның өлеңдерін күрд тіліне аудару, Хайямның ырғағын сақтай отырып жасалды. Хеджардың ең сүйікті өлеңдерінің бірі – Тайлер Фишер мен Хайдар Кезридің ағылшын тіліне аударған "Мәңгілік күрд" өлеңі, Essential Voices: Poetry of Iran and Its Diaspora (Green Linden Press, 2021) жинағының 133-бетінде жарияланған.

Мақалалар

Кит Хичинс (2003), "HAŽĀR" Иран энциклопедиясында, Онлайн нұсқасы. (кіру күні 4 сәуір 2011)
Хажар, Абдул Рахман, Le mer jiyan û beserhatî Hejar bwêjî Kurd (Күрд ақыны Хажардың өмірі мен өмірбаяны туралы), Eiiubi & Smirnova, 142–85 бб., 1968 жыл. Хажар, Абдул Рахман, Курд û Сербексoй Зиман, Говари Кори Заньяри Курд (Күрд ғылыми кеңесінің журналы), 2-том, 1-бөлім, 280–320 бб., 1974 жыл.