Кіріспе

Weißensee еврей зираты, Берлин, Германия.

Weißensee зираты Германияның Берлин қаласындағы Weißensee ауданында орналасқан еврей зираты. Бұл Еуропадағы екінші ірі еврей зираты. Зираттың аумағы шамамен және 115 000-ға жуық қабірді қамтиды. Ол 1880 жылы салынған.

Кіреберіс

Басты кіреберіс Герберт Баум көшесінің соңында орналасқан. 1924 жылы Лихтенбергер көшесінен екінші кіреберіс салынды (ол 1985 жылы Индира Ганди көшесі деп аталды). Кіреберістің тікелей алдында Холокостқа арналған мемориал, естелік тас орналасқан, айналасында концлагерьлердің аттары жазылған тастармен қоршалған. Оның қасында Бірінші дүниежүзілік соғысында қаза тапқан еврейлерге арналған ескерткіш (1927 жылы ашылған) және нацизмге қарсы күрескендерге арналған естелік тақтасы бар.

Зираттың құрылысы

Жер учаскесін Берлин еврей қауымы сатып алды, оның құрамында православиелік және реформаторлық бағыттағы діндарлармен қатар, негізінен, дәстүрлі яһуди дінін ұстанушылар (қазіргі терминдермен айтқанда, консервативті яһуди діні) болды. 1672 жылы ашылған Гроссе Хамбургер-Страсседегі ескі еврей зираты 1827 жылы толып қалды. Сол жылы ашылған Шёнхаузер Аллеедегі екінші зират 1880 жылдары сыйымдылығына жетті, онда отбасылық қабірлерде қалған аз ғана орын бар еді, олар көбінесе ертеректе қайтыс болған жұбайларының қасына жерленген жесірлер мен жесірлерге арналған. Вайссензее зиратын танымал неміс сәулетшісі Хьюго Лихт итальяндық нео-ренессанс стилінде жобалаған. Оның ашылуы 1880 жылы болды. Сыртқы қабырғалар мен бас ғимарат (архив сақталатын және зират басқарылатын) ерекше сары кірпіштен тұрғызылған. Екінші ғимарат (1910 жылы салынған) Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қирады. Қабірлер 120 түрлі бөлікке бөлінген, әрқайсысының өзіндік геометриялық пішіні бар. Мұнда жерленген бай адамдар мен отбасылардың соңғы модерн үлгілерін пайдаланып, кесенелерін әсемдеуі бірден көзге түседі. Зираттың шеткі бөлігі негізінен жоғарғы және орта тапқа арналған, ал орталық бөлігін нашар қамтылған адамдар алып жатыр, бұл жерлерге жету қиын және көбінесе өсімдіктермен жабылып кеткен. Нацизмнің күшеюімен зираттың болашағына қауіп төнді (Еуропадағы көптеген еврей зираттары қиратылды), бірақ ол салыстырмалы түрде зардап шекпеді. Одақтас әскерлерінің бомбалауынан шамамен 4000 қабір зақымдалған деп есептеледі.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Берлиннің түкпіл-түкпілінен келген яһудилер 1955 жылға дейін зиратты пайдалануын жалғастырды. 1955 жылдан бастап 1990 жылы Германияның бірігуіне дейін, оны тек Шығыс Берлиндегі шағын еврей қауымы пайдаланды. Германия Демократиялық Республикасының 40 жылдық кезеңінде зират көбінесе ескерусіз қалды, себебі Берлиндегі еврей қауымының көп бөлігі Холокост кезінде қаза болды немесе одан қашып кетті. Көптеген қабірлер күтімсіз қалды және шөптермен жабылды. 1970 жылдары Микеланжело көшесін жаңа салынған Ханса көшесімен байланыстыратын тас жол салу жоспары қарастырылды, ол зираттың бір бөлігінен өтуі тиіс еді. Алайда, қалған еврей қауымының қарсылығынан кейін бұл ұсыныстан бас тартылды. Зират қызметкерлерінің есебуынша, жылдар бойына салған зиянды толыққанды жөндеуге 40 миллион еуро қажет болады. Зираттың 125 жылдығына орай, Берлин үкіметіне қаржыландыруды арттыру туралы өтініштер жіберілді, осы арқылы осы орынды ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізуге мүмкіндік болады. Бұл ұсынысты Берлиннің бұрынғы мэрі Клаус Воурейт қолдады. Зиратқа келушілер қабылданады және қабірлердің тізілімі көбінесе сақталған күйде.