Кіріспе

Оклахомадағы музей

Оклахома штатының Маскоги қаласында орналасқан Бес өркениетті тайпалар мұражайы, «Бес өркениетті тайпа» деп аталатын – чероки, чикасау, чоктау, мускоги (крик) және семиноль тайпаларының өнері, тарихы және мәдениетін көрсетеді. Музей тарихи Ұлттық Үндістер Агенттігі ғимаратында орналасқан және 1966 жылы ашылды. Ғимарат 1966 жылдың 26 сәуірінде Бес өркениетті тайпалар мұражайы ретінде есігін ашты.

Үндістан одағының агенттік ғимараты

Union Indian Agency Building тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген және 1870 жылдары Үнді істері бюросы Бес өркениетті тайпаның басқарушысын орналастыру үшін салған. Осыған дейін әр тайпаның өз агенттігі болған, тек Чикасо және Чоктау тайпалары Богги Депода біреуін бөліскен. "Бес өркениетті тайпа" термині осы біріктірілген агенттік ғимараты ашылған кезде пайда болған. Ғимарат Үнді агенттігінің басқарушысы мен оның отбасының кеңсесі және тұрғын үйі ретінде қолданылған. Ғимарат Мускоги (Крик) ұлтының меншігінде болды және Крик бостандықтары үшін мектеп және жетімхана қызметін атқарды. 1909 жылы ғимараттың меншік құқығы Оклахома штатының Маскоги қаласының муниципалдық үкіметіне берілді. 1944 жылы қала ғимаратты Ветерандар ауруханасының құрылысына көмектесу үшін АҚШ үкіметіне тапсырды, бірақ ол пайдаланылмай қалды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғимарат "Шато" деп аталды, онда жергілікті тұрғындар тікелей музыка орындаушыларын тыңдап, биледі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғимарат қала мен Да Ко Тах үнді клубы оны жөндеу және қалпына келтіру үшін жұмыс істегенге дейін тоқырап қалды.

Көрмелер

1966 жылдың 16 сәуірінде Да Ко Тах үнді клубы Бес өркениетті тайпалар мұражайының есігін ашты. Ескі агенттік ғимаратын қалпына келтіруге жұмсалған қаражат жеке донорлардан жиналды, федералды, штаттық немесе қалалық көмек көрсетілген жоқ. Содан бері мұражай клуб белгілеген мақсаттарды іске асырып келеді. Мұражай бес тайпаның өнері, мәдениеті және тарихын таныстыруға көмектеседі. Олардың өмірінің, тарихы мен мәдениетінің әртүрлі жақтарын көрсететін көрмелер төменгі қабатта орналасқан және үнемі жаңарып тұрады. Жоғарғы қабатта қазіргі байқаудың немесе мұражайдың тұрақты коллекциясының туындыларымен үйлесім тапқан көптеген артефакттарды кездестіруге болады. Мұражайда Чероки, Чикасау, Чоктау, Маскоги және Семиноль суретшілерінің, мысалы Фред Бивер, Джонни Тайгер, Джоан Хилл және тағы да басқалардың жасаған өнерлерінің мол жинағы бар. Онда Жером Тайгердің түпнұсқа туындыларының ең ірі коллекциясы сақталған, оның ішінде галереяда тұрақты түрде қойылған "Стикболлер" атты оның жалғыз ірі мүсіні де бар.

Да-Ко-Тах үнділер клубы

Да Ко Тах үнді клубының мақсаты олардың ережелерінде белгіленген. Бұл ұйымның міндеті – түрлі үнді тайпаларының мүшелерін жақындату, танысу, өзара көмек көрсету, тайпааралық әлеуметтік іс-шараларға қатысу және бүкіл аймақта тайпа тарихы мен жетістіктерін насихаттау. Клуб діни және саяси бағытталмаған болуы керек. Осы бастамашы әйелдер, барлығы да үнді тегінен шыққан, өз клубына «Да Ко Тах» деген атты таңдады, ол Дакота тілінен алынған және «Достар шеңбері» деген мағынаны білдіреді. Олар әр айдың екінші және төртінші сейсенбі күндері жиналатын. Достықтың, тұрақты идеалдардың және болашаққа деген ұмтылыстың символы болғандықтан, қызыл және алтын түстер клубтың түстері ретінде таңдалды. 1930 жылы Да Ко Тах үнді клубы федерацияға қосылды. Батылдығымен, жігерімен, табандылығымен және жетістіктерімен ауыр сынақтар мен апаттарды бастан өткеріп, «Бес өркениетті тайпа» деген атаққа ие болған және Оклахома штатының негізін қалаған алғашқы үндістерге. Грант Форменнің осы сөздері 1966 жылдың 15 сәуірінде жіберілген хаттың басында жарияланды, ол «Бес өркениетті тайпалар» мұражайының ашылуына дайындық ретінде таратылды. Олар көптеген қайырымдылық акцияларына қатысты, мысалы, Мэрроу жетімдер үйіне консервіленген тағамдар, киім-кешек және аяқ киімдер сыйлады, сондай-ақ оларды шаштаразға шаш түрату үшін апарып, күтім жасады. Балаларды жыл сайынғы «Бос штат жәрмеңкесіне» және киноға алып барды, сондай-ақ тағы да көптеген іс-шаралар ұйымдастырды. Клуб кедей үнді отбасыларына көмек көрсету және «Құтқару армиясына» қайырымдылық жасау үшін қаражат жинады. Олар құрғақшылықтан зардап шеккендерге және жұмыссыздық қорларына да қаржы жинады.

Оқиғалар

Жыл сайын тайпа мүшелері арасында сурет салу, керамика, лақтардан жасалған өнер, мүсін жасау және тағы да басқа салаларда жарыстар өткізіледі. Студенттік өнер көрмесі де жыл сайын ұйымдастырылады, онда Бес Тайпаның бірінен тараған, жетінші сыныптан он екінші сыныпқа дейінгі оқушылар қатыса алады. Әр сәуір айында мұражай Art Under The Oaks көркемөнер жәрмеңкесіне шақырады, ол демалыс күндері мұражай аумағында өтеді. Бұл келушілерге барлық сатушылардың – Бес Тайпаның мүшелерінің – қолынан тікелей өнім сатып алуға, сондай-ақ дәстүрлі ән мен биді тамашалауға мүмкіндік береді. Қараша айында Бес Тайпаның шебер суретшілерінің туындыларынан тұратын Шеберлер көрмесі ұйымдастырылады.

Жарияланымдар

1984 жылы мұражай «Pow Wow Chow» деп аталатын, үнді американдықтары мен басқалар ұсынған рецепттер жинағынан тұратын аспаздық кітап жариялады. Он жылдар өткен соң, сенатор Элизабет Уорреннің алты рецептін ұсынғаны және өзін жалған түрде «Элизабет Уоррен – чероки» деп қол қойғаны саяси науқандар барысында дауға себеп болды.