Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай әскери-теңіз офицері Дэнь Шичан (4 қазан 1849 – 17 қыркүйек 1894), әдеби аты Чжэнцин, қайтыс болғаннан кейін Чжуанцзе атағымен танымал, Қытай империясының әскери-теңіз офицері, соңғы Цин әулеті кезеңінде өмір сүрген. Ол бірінші Қытай-Жапон соғысында "Жиюань" қорғалған крейсерінің капитаны ретінде Бейян флотындағы қызметімен ең көп танылды. 1894 жылғы 17 қыркүйекте Ялу өзені шайқасына қатысты, онда Жапон императорлық әскери-теңіз күштеріне қарсы күресті. "Жиюань" шайқаста батып кеткеннен кейін, ол құтқарылудан бас тартты және ақырында кемесімен бірге суға батты. Қайтыс болғаннан кейін Цин үкіметі оған тайзи шаобао (Шаршы ұстазы) шені берді және Пекиндегі Адалдық ғибадатханасында батыр ретінде құрметке бөленді.
Chinese navy officer
Deng Shichang (4 October 1849 – 17 September 1894), courtesy name Zhengqing, posthumous name Zhuangjie, was an Imperial Chinese Navy officer who lived in the late Qing dynasty. He is best known for his service in the Beiyang Fleet during the First Sino Japanese War as the captain of the protected cruiser Zhiyuan. He participated in the Battle of the Yalu River on 17 September 1894 against the Imperial Japanese Navy. After Zhiyuan was sunk in battle, he refused to be rescued and eventually went down with his ship. He was posthumously awarded the position of taizi shaobao (Tutor to the Crown Prince) by the Qing government and honoured as a hero in the Shrine of Loyalty in Beijing.
Ерте өмір
Денг Гуандун провинциясының Гуанчжоу қаласы, Хайчжу ауданындағы Панью ауданының Лонгдаовей жерінде дүниеге келген. Оның бастапқы аты "Йонгчан" (永昌) болған, бірақ кейін "Шичан" деп өзгертілді. Ол шай саудасымен айналысатын, салыстырмалы түрде бай отбасында өскен. Бала кезінде әкесі оны Шанхай қаласындағы миссионерлік мектепке жіберіп, батыс білімін алуға мүмкіндік берді.
Deng was born in Longdaowei, Panyu, Guangdong, which is in present day Haizhu District, Guangzhou City, Guangdong Province. His given name was originally "Yongchang" (永昌) but was later changed to "Shichang". He was born in a relatively wealthy family that ran a tea trading business. When he was a child, his father sent him to attend a missionary school in Shanghai, where he received a Western education.
Фуцзянь флотында қызмет ету
1867 жылы Ден Фуцзянь провинциясының Мавей қаласындағы Әскери-теңіз академиясына алғашқы студенттер тобының құрамында қабылданды. Жеті жылдық білімін аяқтағаннан кейін – бес жыл теориялық оқу, және «Цзяньвэй» (建威) кемесіндегі екі жылдық практикалық оқудан соң – ол 1874 жылы Әскери-теңіз академиясын үздік нәтижелермен бітірді және Цинь үкіметіндегі Теңіз министрі Шэн Баоженді әсерлі қалдырды. Денгтің бітіруінен кейін Шэн оны Фуцзянь флотына жіберді және «Чэньхан» (琛航) барлау-көлік қайығының бандай (幫帶; командирге тең) қызметіне тағайындады. Келесі жылы Денг «Хайдоңюн» (海東雲) канонерлік қайығының гуандай (管帶; капитанға тең) болып тағайындалды. 1874 жылдың мамыр айында жапондықтар Тайваньға шабуыл жасағанда, Денгке Цин әскерін басқарып, Кэлунг және Пескадор аралдарындағы қорғанысты күшейтуге бұйрық берілді. Ол сондай-ақ цианцзонг (千總; тидуден жеті саты төмен) шеніне ие болды.
In 1867, Deng was accepted into the Naval Academy (船政學堂) in Mawei, Fujian, as part of the first batch of students. After completing seven years of education – five years of theoretical learning, and two years of practical training on board the Jianwei (建威) – he graduated from the Naval Academy in 1874 with excellent results, and impressed Shen Baozhen, the Naval Minister in the Qing government. Upon Deng's graduation, Shen assigned Deng to the Fujian Fleet and appointed him as the bangdai (幫帶; equivalent to Commander) of the scout transport boat Chenhang (琛航). In the following year, Deng was promoted to serve as the guandai (管帶; equivalent to Captain) of the gunboat Haidongyun (海東雲). In May 1874, when the Japanese invaded Taiwan, Deng was ordered to lead Qing forces to reinforce the defences at Keelung and the Pescadores. He was also appointed as qianzong (千總; seven ranks below tidu).
Бейянг флотында қызмет ету
1880 жылы Дэн Бэйян флотына ауыстырылып, Янвэй крейсерін қабылдап, Ұлыбританияға Қытайға қайтаруға жіберілді. Оралғаннан кейін ол Янвейдің гуандай (капитаны) болып тағайындалды. 1887 жылы ол тағы да Ұлыбританияға, қорғалған крейсер «Жиюаньді» қабылдауға жіберілді, сосын оның гуандайы болып тағайындалды. Бұған қоса, ол Бэйян флотының орталық басқаруында фуцзян (副將; тидудан екі дәреже төмен) лауазымына көтерілді. Сол кезде Дэн Бэйян флотында Қытайдан тыс білім алмаған және оқымаған жалғыз гуандай болды. 1891 жылы бас қала провинциясының вице-королі Ли Хунчжан Бэйян флотын тексергенде, Дэннің теңізшілерін оқытуына қатты әсерленіп, Дэнге батуру құрметті атағын берді.
In 1880, Deng was transferred to the Beiyang Fleet and sent to Britain to receive and escort the cruiser Yangwei back to China. Upon his return, he was appointed as the guandai (Captain) of the Yangwei. In 1887, he was sent to Britain again to receive the protected cruiser Chinese cruiser Zhiyuan, and was subsequently appointed as its guandai. He was also promoted to the position of a fujiang (副將; two ranks below tidu) in the central administration of the Beiyang Fleet. At the time, Deng was the only guandai in the Beiyang Fleet who was not educated or trained outside of China. In 1891, when Li Hongzhang, the Viceroy of the Capital Province, inspected the Beiyang Fleet, he was so impressed with how Deng trained his sailors that he awarded Deng the honorary title of a baturu.
Ялу өзеніндегі шайқас
Ялу өзенінің шайқасы 1894 жылдың 17 қыркүйегінде 1894–1895 жылдардағы бірінші қытай-жапон соғысының теңіз шайқасы ретінде басталды, ол Қытайдың Цин империясы мен Жапония империясы арасында өтті. Шайқастың басында Дэн жапондық басқару кемесі – «Сей Кё Мару»ға қарсы белсенді шабуыл жасап, оған елеулі зиян келтірді, бірақ адмирал Цубои Кодзо басқаратын жапондық эскадрильясының (жапондық крейсер «Йошино», жапондық крейсер «Такачихо», жапондық крейсер «Акицусима» және жапондық крейсер «Нанива») қарсы шабуылына түсті. Жапондық крейсерлер «Чжиюаньді» айналып, қытайлық мергендерге қарағанда жылдам оқ атып, көп нұқсан келтірді, олардың артиллериясы ескірген болатын. Дэн «Чжиюаньға» «Наниваға» жақындап, оны тарануға тырысуға бұйрық берді, бірақ сағат 15:50-де «Нанивадан» немесе «Такачиходан» атылған снарядтан алдыңғы бөлігіне тиді, нәтижесінде зор жарылыс болды, содан кейін «Чжиюань» жылдам батып кетті. Крейсермен бірге 245 офицер мен экипаж мүшесі суға кетті. Дэн құтқарылудан бас тартты және ақырында сүйікті итімен бірге теңізде батып кетті.
The Battle of the Yalu River broke out on 17 September 1894, as a naval battle of the First Sino Japanese War of 1894–1895, which was fought between the Qing Empire of China and the Empire of Japan. Early in the battle, Deng moved aggressively against the Japanese command vessel Sei Kyo Maru, inflicting considerable damage on it, and coming under counterattack by the Japanese flying squadron led by Admiral Tsuboi Kōzō (Japanese cruiser Yoshino, Japanese cruiser Takachiho, Japanese cruiser Akitsushima, and Japanese cruiser Naniwa). The Japanese cruisers circled the Zhiyuan, firing at a more rapid pace and scoring more hits than the poorly trained Chinese gunners with their obsolete cannons. Deng ordered the Zhiyuan to close on the Naniwa and attempt to ram it, but was hit in the bow by a shell fired from either the Naniwa or Takachiho at 1550 hours, which caused a massive explosion, after which the Zhiyuan rapidly sank. Some 245 officers and crewmen went down with the cruiser. Deng refused to be rescued and eventually drowned at sea with his pet dog.
Өлімнен кейінгі марапаттар
Ұрыс аяқталғаннан кейін өткен жиында Бейяң флотының жоғары шенді офицерлері Дэннің шайқаста қаза болуына наразылық білдірді. Дэннің іс-әрекеті батылдық көрсеткенімен, оның салдарынан крейсер ғана емес, оның капитаны да қаза болды. Олар басқа капитанның Дэннің үлгісімен жүріп, өз өмірін оңай құрбан етуі мүмкін деген алаңдаушылық білдірді, сондықтан «жауыздықты жазалау және жақсылықты ынталандыру жөніндегі теңіз конституциясы» (海軍懲勸章程) құжатын жасады, ол шайқаста кемесін жоғалтқан теңізшілерді кешіруге мүмкіндік берді. Ли Хунчжан да Бейяң флотының жоғары шенді офицерлерімен келісіп, Дэннің құтқарудан бас тартуы мен суға батып кетуі мақтауға лайық емес екенін айтты және басқа әскери басшыларға Дэннің үлгісін алмауды бұйырды. Мұндай теріс пікірлерге қарамастан, Дэннің қазасы Қытайдың барлық айманында ұлттық сезімдерді оятып, күшейтті. Гуанчжоу императоры көз жасын сүртіп, Дэн туралы былай деп жазды: «Бүгін халық көз жас төкті, бірақ сіздің батылдығыңыз теңіз күштерінің рухын көтерді». Цин үкіметі Дэнге «Чжуанцзи» (сөзбе-сөз «батыл және адал») деген арнаулы атақ берді, оны «Тайзи шаобао» (太子少保; Тақ мұрагерінің тәрбиешісі) қызметіне тағайындады және оны Бейжіңдегі «Чжаочжун» (昭忠祠) итабат ғибадатханасында батыр ретінде құрметтеді. Дэннің анасына «Баланың керемет тәрбиесі» деген жазуы бар 1,5 килограмдық алтыннан жасалған тақта сыйға тартылды, ал Дэннің отбасына 100 000 күміс теңге зейнетақы берілді. Дэннің отбасы бұл ақшаны Дэннің туған жерінде Дэн отбасының ғибадатханасын салуға жұмсады. Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде жапондықтар Дэнге деген құрметі мен сыйлауының арқасында ғибадатханаға ешқандай зиян келтірмеді.
At a meeting after the battle, the top brass of the Beiyang Fleet expressed strong disapproval of Deng's decision to die in battle, stating that although Deng's action was heroic, it nonetheless resulted in the loss of not only the cruiser but also its captain. They were worried that other captains might try to emulate Deng and be only too willing to give up their lives easily, hence they produced a legal instrument, the Naval Constitution on Punishing Evil and Encouraging Goodness (海軍懲勸章程), to pardon the sailors who lost their ships in battle. Li Hongzhang also shared the same view as the Beiyang Fleet's top brass – that Deng's decision to reject rescue and drown was not praiseworthy – and ordered other military leaders to not follow Deng as an example. In spite of such negative views, Deng's death stirred up strong nationalist sentiments throughout China. The Guangxu Emperor, while wiping away tears, wrote about Deng, "On this day, the people shed tears but your act of courage has raised the navy's morale." The Qing government also awarded Deng the posthumous name "Zhuangjie" (literally "courageous and chaste") and posthumous appointment of taizi shaobao (太子少保; Tutor to the Crown Prince), and honoured him as a hero in the Shrine of Loyalty (昭忠祠) in Beijing. Deng's mother was presented with a 1.5 kilogramme plaque made of gold and inscribed with the words "Excellent Upbringing of a Child", while Deng's family were given 100,000 taels of silver as pension. Deng's family used the money to build a Deng Family Shrine in Deng's hometown. The shrine was not damaged by the Japanese during the Second Sino Japanese War because of the respect and admiration they had for Deng.
Отбасы
Денгтің үш ұлы мен екі қызы болды. Оның үлкен ұлы, Дэн Хаохон (鄧浩鴻), 1947 жылы қайтыс болды. Екінші ұлы, Дэн Хаоян (鄧浩洋), өте жас кезінде қайтыс болды. Оның үшінші ұлы, Дэн Хаоцян (鄧浩乾), ол қайтыс болғаннан кейін туған, Қытай Республикасының Әскери-теңіз күштерінде қызмет етіп, 1969 жылы Уси қаласында қайтыс болды.
Deng had three sons and two daughters. His eldest son, Deng Haohong (鄧浩鴻), died in 1947. His second son, Deng Haoyang (鄧浩洋), died at a relatively young age. His third son, Deng Haoqian (鄧浩乾), who was born after his death, served in the Republic of China Navy and died in 1969 in Wuxi.
ҚХА Әскери-теңіз күрес кемесі
1996 жылы Халықтық азаттық армиясының әскери-теңіз күштері Дэн Сяопиннің құрметіне 0891А типті оқу кемесіне «Шичанг» деген ат берді.
In 1996, the People's Liberation Army Navy named its Type 0891A training ship Shichang after Deng to commemorate him.