Кіріспе

Пириметамин, басқалармен қатар Daraprim тауарлық атауымен сатылатын дәрілік зат, леуковоринмен бірге (леуковорин пириметаминнің қосымша әсерлерін азайту үшін қолданылады; оның өздігінен паразитке қарсы әрекеті жоқ) токсоплазмоз және цистоизоспориаз сияқты паразиттік ауруларды емдеу үшін қолданылады. Бұл препарат сонымен қатар, ВИЧ/ЖҚТБ жұқтырған адамдарда Pneumocystis jiroveci пневмониясын емдеудің екінші қатары ретінде дапсонмен бірге қолданылады. Көбінесе кездесетін қосымша әсерлеріне асқазан-ішек жолының бұзылуы, ауыр аллергиялық реакциялар және сүйек миының басылуы жатады. Бұл дәрі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының "Қажетті дәрілер тізіміне" енгізілген. 2020 жылдың ақпан айында АҚШ-та генериктік препарат ретінде бекітілді. Ол токсоплазмоз, актиномикоз және изоспориазды емдеуге, сондай-ақ Pneumocystis jirovecii пневмониясын емдеуге және алдын алуға пайдаланылады.

Жүктілік жағдайы

Пириметамин АҚШ-та жүктілік санаты С ретінде тіркелген. Бүгінгі күнге дейін жүктілік кезіндегі қаупі туралы немесе оның ұрыққа тигізетін әсері туралы жеткілікті деректер жоқ.

Малярия

Ол негізінен Plasmodium falciparum-ға, сондай-ақ Plasmodium vivax-қа қарсы белсенді. Пириметаминге төзімді P. falciparum штаммдарының пайда болуына байланысты, пириметамин көбінесе жеке қолданылмайды. Бұл препарат ұзақ әрекет ететін сульфадиазин сияқты сульфаниламидтермен бірге кеңінен қолданылды, мысалы, Fansidar, бірақ осы комбинацияға төзімділік күшейіп келеді. Әсіресе сульфаниламидтермен бірге қолданғанда, гиперсезімталдық реакцияның белгісі бола алатын бөртпе пайда болуы мүмкін. Тетрагидрофоль қышқылы ДНК және РНК синтезі үшін көптеген түрлерде, соның ішінде қарапайымдыларда қажет.

Басқа дәрілер

Пириметамин әдетте фолин қышқылы және сульфадиазинмен бірге қолданылады. Бұл мутациялар сутекті байланыстардың және кеңістіктік өзара әрекеттесулердің жоғалтуы арқылы пириметамин мен дигидрофолат редуктаза арасындағы байланысқандық қабілетін азайтады.

Тарих

Нобель сыйлығының лауреаты, американ ғалымы Гертруд Элион маляриямен күресу үшін "Боруз Велком" (қазір "ГлаксоСмитКлайн" компаниясының бөлігі) компаниясында препаратты жасады. Пириметамин 1953 жылдан бері қолданылып келеді. 2010 жылы "ГлаксоСмитКлайн" компаниясы "Daraprim" препаратының сату құқығын "CorePharma" компаниясына сатты. "Impax Laboratories" 2014 жылы "CorePharma" компаниясын сатып алуға тырысып, 2015 жылдың наурыз айында "Daraprim" препаратын қоса алғанда, сатып алуды аяқтады. 2015 жылдың тамызында құқықтар "Turing Pharmaceuticals" компаниясына өткен. Кейіннен "Turing" компаниясы АҚШ нарығында препараттың бір дозасының бағасын 13,50 АҚШ долларынан 750 АҚШ долларына дейін көтеріп, 5500% арттырды, осылай дауға себеп болды.

Экономика

2015 жылы АҚШ-та Turing Pharmaceuticals компаниясы бір таблетканың бағасын 50 есеге арттырып, 13,50 доллардан 750 долларға дейін көтерді, соның салдарынан бір ауруханада емнің толық курсы 75 000 долларға бағаланды.

Америка Құрама Штаттары

2015 жылы Америка Құрама Штаттарында Turing Pharmaceuticals компаниясы Daraprim таблеткаларын АҚШ-та сату құқығын сатып алғаннан кейін Daraprim бірден-бір көз ретінде тіркелді және арнайы дәріханаларға берілді, соның салдарынан бағасы өсті. Бір ауруханада 75 мг дозасын қабылдаған адамға ай сайынғы емнің құны шамамен 75 000 долларға немесе бір таблеткаға 750 долларға дейін жетті, ал бұрынғы бағасы 13,50 доллар болатын. Сыртқы емделушілер бұл дәріні жалпы дәріханадан емес, тек Walgreens Specialty Pharmacy сияқты бір ғана арнайы дәріханадан алуға мүмкіндік алды, ал медициналық мекемелер бұрынғы дүкеншілерден емес, Daraprim Direct бағдарламасы арқылы тапсырыс беруге көшті. Retrophin компаниясының (бұрын Martin Shkreli басқарған, ал ол Turing Pharmaceuticals компаниясының бас директоры болған және одан Turing Daraprim құқықтарын сатып алған) ұсыныстары, жабық тарату жүйесінің арқасында генерикалық өндірушілердің FDA бекітуі үшін қажетті биоэквиваленттілік зерттеулеріне қажетті дәрі-дәрмектерді заңды түрде алуына кедергі келтіретінін көрсетті. Осыған байланысты туындаған наразылықтарды басу үшін Шкрели дағдарыспен жұмыс жасайтын PR компаниясын жалдады. Turing Pharmaceuticals 2015 жылдың 24 қарашасында «бұл препараттың бағасын төмендетпейтінін» мәлімдеді, бірақ пациенттерге көмек бағдарламаларын ұсынып отыр. The New York Times газетінің журналисі Эндрю Поллак бұл бағдарламалардың «өте қымбат дәрі-дәрмектерді сататын компаниялар үшін стандартты екенін» атап өтті. Олар пациенттерге дәрі алуға мүмкіндік береді, бірақ шығындардың көп бөлігін сақтандыру компаниялары мен салық төлеушілерге жүктейді. 2016 жылы Сидней университетінің қолдауымен Сидней грамматикалық мектебінің оқушылары пириметамин синтезін жасады, бұл синтездің салыстырмалы түрде оңай екенін және бағаның өсуін ақтамайтынын көрсету мақсатында жасалды. Олардың командасы 3,7 грамм пириметаминді 20 АҚШ долларына өндірді, бұл сол кезде АҚШ-та 35 000 – 110 000 АҚШ долларына тең болатын. Шкрели мектеп оқушылары бәсекелес емес екенін айтты, себебі қажетті биоэквиваленттілік зерттеулері үшін компания тікелей ұсынған дәрі-дәрмектің үлгісі қажет, дәріханадан сатып алынған үлгі емес, оны Turing беруден бас тарта алады. Дегенмен, студенттердің жұмысы The Guardian және ABC Australia телеарналарында жарияланды. 2015 жылдың 22 қазанында Imprimis Pharmaceuticals компаниясы пириметамин мен лейковориннің қоспаларын ауызға қабылдауға арналған капсулалар түрінде, 100 капсулалық бөтелкесі 99 доллардан бастап АҚШ-та қолжетімді екенін хабарлады. Пириметамин АҚШ-та 2020 жылдың ақпан айында жалпы қолданысқа берілді. 2020 жылдың қаңтар айында FTC компаниясы Vyera компаниясына қарсы «өмірді сақтап қалатын Daraprim дәрісіне монополияны сақтау үшін жасалған бәсекелестікке қарсы күрделі схема жасады» деген айыппен қудалау шараларын қолданды. 2021 жылдың желтоқсан айында тараптар келісімге келді. AP News агенттігінің хабарлауынша, келісім шарттарына сәйкес «Vyera және Phoenixus компаниялары 10 жыл ішінде өз әрекеттерінен зардап шеккен тұтынушыларға 40 миллион долларға дейін көмек көрсетуге және Daraprim-ді кез келген әлеуетті генерикалық өндірушіге өндіріс құнымен ұсынуға міндеттенеді». Law360 мәліметтеріне сәйкес, компанияның бас директоры Кевин Мулледи «фармацевтикалық компаниялардың көпшілігінде 8%-дан астам үлеске ие болуға немесе жұмыс істеуге жеті жылға тыйым салынды».

Басқа елдер

Үндістанда пириметаминнің әртүрлі комбинациялары 0,04 доллардан 0,10 долларға дейін (3-тен 7 рупийге дейін) бағада қолжетімді. Ұлыбританияда осы препаратты GSK компаниясы 30 таблеткаға 20 долларға (әрқайсысы шамамен 0,66 доллар) сатады. Австралияда бұл дәрі көптеген дәріханаларда 50 таблеткаға 9,35 долларға сатылады (әрқайсысы шамамен 0,18 доллар). Бразилияда препараттың бір таблеткасы 0,07 реаль, шамамен 0,02 доллар тұрады. Швейцарияда препарат 30 таблеткаға 9,45 долларға (9,05 швейцариялық франк) сатылады (бір таблеткасы шамамен 0,32 доллар).

Зерттеу

2011 жылы зерттеушілер пириметаминнің β-гексозаминдаза активтілігін арттыратынын, осылайша кеш пайда болатын Тайс-Сакс ауруының прогрессиясын ұстауға мүмкіндік беретінін анықтады. Қазіргі уақытта ол амиотрофиялық бүйірлік склерозды емдеу үшін клиникалық сынақтардан өтуде.