Кіріспе

1822 Оңтүстік Америка конференциясы

Гуаякиль конференциясы (lang es) 1822 жылғы 26-27 шілдеде Гуаякиль портында (қазіргі Эквадордың бір бөлігі) бостандық күрескерлері Хосе де Сан-Мартин мен Симон Боливар арасында Перу және жалпы Оңтүстік Американың болашағын талқылау мақсатында өткен кездесу болды. Бұл конференция Оңтүстік Американың тәуелсіздік процесінде шешуші кезең деп есептеледі. Перудің тәуелсіздігін жариялаған Сан-Мартин роялистердің маңызды бекінісі болған Лиманы басып алды. Ал Боливар Венесуэла және Жаңа Гранадада сәтті әскери науқандар жүргізіп, Ұлы Колумбияны құрды. Эквадорда Гуаякильде болған көтеріліс тәуелсіздік қозғалысын күшейтті, оның болашақ бағыты туралы мәселелер тудырды. Ортақ мақсаттарына қарамастан, Боливар мен Сан-Мартин бостандыққа шыққан елдерді басқару жолдары бойынша келісе алмады: Боливар республикалық үкіметті жақтады, ал Сан-Мартин конституциялық монархияны қолдады. Конференциядан кейін Сан-Мартин қызметтен кетті, ал Боливар азат ету күресін жалғастырды.

Себептер

Лима, Перу вице-корольдігінің астанасы, Оңтүстік Америкадағы испан колонияларының ең маңызды қаласы болды. Ол испандық-американдық тәуелсіздік соғыстары кезінде көптеген тәуелсіздік көтерілістеріне қарсы күрескен роялистік бекініс еді. Осы себепті, Чилидің тәуелсіздік соғысы аяқталғаннан кейін генерал Хосе де Сан Мартин өзінің әскерлеріне қаланы қоршауға алып, басып алуға мүмкіндік беретін флот ұйымдастырды, одан кейін Перудің тәуелсіздігі жарияланды. Бірақ Перу ауылдық жерлерінде әлі де күшті роялистік күштер болды. Симон Боливар тағы бір тәуелсіздік науқанын жетекшілік етті. Ол көптеген әрекеттерден кейін Венесуэланы азат етті және Франсиско де Паула Сантандердің көмегімен Жаңа Гранаданың Біріккен провинцияларын азат етіп, Ұлы Колумбияны құрды. Маракайбо көліндегі шайқастар Венесуэланың тәуелсіздігін қамтамасыз етті. Гуаякильдегі көтеріліс қаланың тәуелсіздігін жариялады, одан кейін Эквадордың басқа қалалары да тәуелсіздік алды. Сан-Мартин де, Боливар да Эквадордың тәуелсіздік соғысының бастапқы кезеңіне қатыспады. Эквадорлықтар аймақтың болашағын талқылады: кейбір топтар Колумбияға, басқалары Перуге қосылуды, ал үшіншілері жаңа мемлекет құруды қалады. Боливар Гуаякилді Колумбияға қосып, дауды шешті. Перу тарапынан Сан-Мартинге Гуаякилді Перуға қосу үшін қысым көрсетілді.

Тақырыптар

Негізгі мақсат – роялистер қайта ұйымдастырылып жатқандықтан, тәуелсіздік соғысының қалай аяқталуын анықтау болды. Сондай-ақ, жаңадан тәуелсіздік алған елдерге не болуы керек еді, Оңтүстік Американың тәуелсіздігін қамтамасыз ету және нығайту үшін? Бұл, бостандық үшін күрестің әрбір жетекшісінің әртүрлі жолдармен жүргізілгенін ескере отырып, Үлкен Колумбияда роялистерге қарсы өлім жариялаған соғыс болды, ол екіұштылықты қабылдамады. Тағы бір мақсат – Гуаякильдің бос провинциясының мәртебесін шешу болды. Оның астанасы Гуаякиль, Перу вице-корольдігінің бір бөлігі болғандықтан, 1820 жылы қала гарнизонының, «Кузко резервтік гранадерлері» деп аталатын, Кузкодан шыққан перулік роялистерден құралған полкінің көтерілісі арқасында испан билігінен босатылды және Перумен тығыз байланыста болды. Сан-Мартин 25 шілдеде Гуаякильге келді, онда Боливар оны ынтамен қарсы алды. Алайда, екі адам ортақ мақсаттары мен өзара құрметке қарамастан, келісімге келе алмады, тіпті Сан-Мартин Боливардың қол астында қызмет етуді ұсынған кезде де. Екі адамның бостандыққа шығарған елдердің үкіметтерін қалай ұйымдастыру туралы көзқарастары мүлдем әртүрлі болды. Боливар жаңа тәуелсіз елдерде Америка Құрама Штаттары Конституциясының саяси теориясына негізделген, бірақ өзінің өзгерістерін енгізген бірнеше республика құруды жақтады, ал Сан-Мартин конституциялық биліктің еуропалық, әсіресе британдық үлгілерін ұнатты және Оңтүстік Американың бостандыққа шыққан елдерін конституциялық монархиялар ретінде құруға үміттенді. Сан-Мартин Перу бостандыққа шыққанда, оның патшасы ретінде билікке еуропалық ханзаданы тағайындауды да жақтады.

Салдарлар

27 шілдеде Сан-Мартин Боливармен бірнеше сағат кездескеннен кейін, оның құрметіне өткізілген қонақасы мен балда болды. Боливар «Оңтүстік Американың ең ұлы екі адамы: генерал Сан-Мартин және мен» (Por los dos hombres más grandes de la América del Sur: el general San Martín y yo) деп тост көтерді, ал Сан-Мартин «соғыстың жылдам аяқталуына, континенттегі түрлі республикалардың құрылуына және Колумбияның Азат етушісінің денсаулығына» (Por la pronta conclusión de la guerra; por la organización de las diferentes Repúblicas del continente y por la salud del Libertador de Colombia) тост айтты. Конференциядан кейін Сан-Мартин Лимаға барып, Перуде жаңадан құрылған Перу Конгресі алдында өкілеттіктерінен бас тарды және Аргентинаға қайтты. Одан көп ұзамай ол Оңтүстік Американы мүлдем тастап, Францияда зейнетке шықты.

Мұра

Гуаякиль конференциясы Хорхе Луис Борхестің 1971 жылы жарық көрген «Гуаякиль» атты кітабында жарияланған әңгімесіне шабыттандырды, онда ол Сан-Мартин мен Боливардың арасындағы ықтимал психологиялық қарым-қатынасын зерттейді.