Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канадалық жергілікті қар баспанасы
Canadian indigenous snow shelter
Квинзи немесе квинзи – Канададағы үлкен бос қар үйіндісінен жасалған, пішінделген және ішіндегі қуыс кеңістігі қазылған қар баспанасы. Бұл, қатты қардан құрылған иглуден және қарға қазылған үңгірден өзгеше. Бұл сөз атабаска тілінен шыққан және 1984 жылы ағылшын тіліне енген. Квинзиді қысқы кемпингке, аман қалу мақсатында немесе көңіл көтеру үшін жасауға болады. Оған ұқсас, бірақ күрделірек қар үйі люмитало деп аталады.
A quinzhee or quinzee '/k//w//ɪ//n//z//iː/ is a Canadian snow shelter made from a large pile of loose snow that is shaped, then hollowed. This is in contrast to an igloo, which is built up from blocks of hard snow, and a snow cave, constructed by digging into the snow. The word is of Athabaskan origin and entered the English language by 1984. A quinzhee can be made for winter camping and survival purposes, or for fun. A similar, but more elaborate snow house is called a lumitalo.
Квинзи мен иглу арасындағы айырмашылықтар
Квинцзелер әдетте қазылғаннан кейін ішкі биіктігі отыруға немесе тізе бүгіп отыруға жетеді, бірақ тұруға болмайды. Квинзи үшін қардың сапасы иглу салуға қажеттейтіндей болуы міндетті емес. Квинцзелер көбінесе ұзақ мерзімді баспана ретінде салынбайды, ал иглуларды маусымдық тұруға пайдалануға болады. Квинзиді салу иглуға қарағанда әлдеқайда оңай, алайда оның құрылысы нашаррақ болып келеді және ауа райы нашарлағанда құлау қаупі жоғары. Квинцзелер көбінесе өмірді сақтау үшін қажет болғанда салынады, сондықтан оның сыртқы түрі мен ұзақ мерзімді тұруға ыңғайлы болуы уақытты және материалды үнемдеу үшін екінші деңгейде қабылданады.
Quinzhees typically have an inside height after excavation which allows for sitting or crouching but not standing. The snow for a quinzhee does not need to be of the same quality as required for an igloo. Quinzhees are not usually meant to be long term shelters, while igloos can be used for seasonal habitation. Constructing quinzhees is much easier than igloos, although the overall result is somewhat less sturdy and more prone to collapsing in harsh weather conditions. Quinzhees are normally constructed in times of necessity for survival, so aesthetic and long term dwelling considerations are normally exchanged for economy of time and materials.
Құрылыс
Квинцзелер әдетте қар көп болатын жазық жерлерде, суық күндері салынады. Салушылар табиғи түрде жауған қардың қабаттарын ұнтақтап, қардың төменгі және жоғарғы қабаттарын мұқият араластырып, осылайша қардың бірігуін күшейтеді де, болашақ құрылысты нығайтады. Қар әдетте диаметрі бірдей келетін күмбез пішінде үйіледі. Содан кейін кем дегенде 2 сағатқа қалдырылып, қардың температурасы мен ылғалдығы біртегідейленіп, қар кристалдары бір-бірімен байланысуына мүмкіндік беріледі. Қарды тығыздау арқылы байланыс процесін жылдамдатып, құрылысты нығайтуға болады. Ішкі кеңістігі ойылып шығарылған кезде қалыңдық өлшемі үшін шамамен таяқшалар құрылысқа орнатылады. Halfpenny және Ozane (1989) бойынша, қабырғаның негізінде кем дегенде енді, ал жоғарғы жағында шамалы қалың болуы керек, бірақ қабырға негізінің қалыңдығы одан да көп болуы мүмкін. Қазба жұмыстарын үлкен қар блоктарын ішкі жағынан ойып, уақытша "қазба есігінен" сыртқа шығару арқылы жылдамдатуға болады. Қабырғалар мен төбелердің барлық ішкі беттері дөңгелек пішінде болғанда, жазық бөліктері болмағанда беріктігі артады. Қазба жұмысы аяқталғаннан кейін қазба есігін бұрын қазылған қар блоктарымен тұрақты түрде жабуға болады, ал ең қолайлы жерде кішкентай тұрақты есік кесіледі. Квинцзе ортасын ойып шығаруға уақыт пен күш-жігер қажет, бірақ оны азайту үшін қуыс құрылымның айналасына қар үйіп, мысалы, будандары бар қаптармен жабылған жабын немесе уақытша шатыр немесе күмбез салуға болады. Квинцзе ішкі жағын еріту және қайтадан мұздату оны иглу сияқты нығайтады; мұны шам немесе шырақпен жылдам жасауға болады, бірақ дене жылуы да жеткілікті. Ішкі температураның нөлден жоғары көтерілуіне рұқсат ету баспананың әлсіреуіне әкелуі мүмкін, әсіресе егер сыртқы ауа температурасы нөлге жақын болса. Ауа айналымы үшін төбеге кішкентай тесік жасау керек. Еріген су тамшыламауы үшін, бедерлі немесе дөңгелек беттер көбінесе судың қабырғалардан төмен ағып, жиектерінде жиналуына бағыттау үшін тегістеледі. Тығыз емес матадан жасалған есік жамылғысы квинцзеге кіретін суық ауа мөлшерін азайтады. 16 сағаттан астам уақыт бұрын салынған, жақсы салынған қар құрылымы, төмен температурада оның үстінде тұрған ересектер тобын көтере алады.
Quinzhees are typically built in flat areas where snow is abundant, on days colder than Builders break up layers of naturally fallen snow into powder and thoroughly mix bottom and top layers of snow to increase sintering, thus strengthening the eventual structure. Snow is typically piled high in a dome in diameter. It is then left for at least 2 hours to sinter, allowing both temperature and moisture in the snow to homogenize and the snow crystals to bond with each other. Packing can speed the bonding process and strengthen the structure. Small sticks, approximately are pushed into the structure to act as thickness guides when the interior is hollowed out. According to Halfpenny and Ozane (1989), the wall at the base should be at least wide and at the top about thick, though wall base thicknesses of more than are possible. Excavation may be accomplished more quickly if large blocks of interior snow are carved and slid out through a large, temporary "excavation door." Strength increases when all interior wall and ceiling surfaces follow an arched curve, with no flat sections. Once excavation is complete the excavation door can be permanently blocked using previously excavated blocks, and a smaller permanent door can be cut in the most desirable spot. Time and effort are required to hollow out the center of a quinzhee, though these can be reduced by piling snow around a hollow structure, such as a tarp covered pile of packs or a makeshift tent or dome. Melting and refreezing the inner side of the quinzhee can strengthen it, as it does an igloo; this can be done rapidly with a lamp or candle,, but body heat is also adequate. Allowing the interior temperature to rise above freezing point risks weakening the shelter significantly, especially if the outside air temperature is near freezing. A small hole for air circulation should be poked through the ceiling. To avoid dripping melt water, irregular or bumpy surfaces are often smoothed to direct the flow of water down the walls to gather around the edges. A non airtight fabric door cover will minimize the amount of cold air coming into the quinzhee. An empty, well built snow structure, 16 or more hours old, in weather below may be strong enough to support a group of adults standing on top of it.
Қауіптері
Барлық қар баспаналары әдетте құлайды немесе еруге ұшырайды. Квинзилер нашар қар жағдайынан, жылы ауа-райынан, жаңбырдан, құрылыс қателіктерінен (қолдау қабырғасына тию), қардың жеткілікті мөлшерде пісіп-жетпеуінен немесе адамдардың үстіне шығуынан құлауы мүмкін. Құлау тұрғындардың тұншығуына қауіп тудырады. Температура жоғары болған кезде құлау қаупі болғандықтан квинзилерді пайдалануға болмайды. Құлау қаупі қазу процесі кезінде ең жоғары болады. Ұзақ пісіп-жету уақыты әдетте қазу кезінде құлау қаупін азайтады. Квинзидің шатырына артық жүктеме түсірмеу үшін, ең алдымен ішкі төбесі, содан кейін ішкі қабырғалары мен едені қазылып алынуы керек. Бір адам квинзидің сыртында, ал екіншісі ішінде қазуы тиіс. Ұйықтап жатқан адамның басына қашау, тал, саяхат таяғысы сияқты нәрселер қойып, төбені қолдау үшін, құлаған төбені бұзып ауа қуысын жасау үшін және/немесе қазу құралы ретінде пайдалануға болады. Есікті белгілеу және құтқарушыларға адамдарды қазып шығаруға көмектесу үшін бір қашау сыртта қалдырылуы керек. Кейбір пайдаланушылар құтқарушылардың қазба жұмысын қайдан бастау керектігін көрсету үшін ұйықтап жатқан адамдардың басына жақын жерде квинзиден тыс жерде белгі қалдыруды ұсынады.
All snow shelters eventually collapse or melt. Quinzhees can collapse from poor snow conditions, warm weather, blowing rain, construction problems (hitting a supporting wall), failure to let the snow sinter long enough, or from people climbing on them. Collapse poses a danger of suffocation for occupants. Quinzhees should not be used when temperatures are warmer than due to risk of collapse. The greatest risk of collapse occurs during the excavation process. Longer sintering time generally reduces risk of excavation collapse. To reduce undue loading on the roof of the quinzhee, the interior ceiling should be excavated first, then the interior walls and floor. One person should be outside the quinzhee while another is digging inside. Place a shovel, branch, hiking pole, or such near the head of a sleeping person for roof support, to break a falling roof to create an air gap, and/or as a tool to dig out. One shovel should be left outside to mark the door and aid rescuers in digging occupants out. Some users prefer a marker to be left outside the quinzhee nearest the heads of sleeping occupants to indicate where rescuers should start digging.
Лумталостар
Лумитало – қардан жасалған, квинцзи сияқты құрылған, бірақ одан күрделі қар үйі немесе ғимарат. Бұл сөз фин тілінен келген және сөзбе-сөз "қар үйі" деген мағынаны білдіреді. Мичиган штатының Хоутон қаласы Мичиган технологиялық университеті ұйымдастыратын жылдық Қысқы карнавал аясында лумитало салады.
A lumitalo is a more elaborate snow house or building made out of snow in a manner similar to a quinzhee. The term is Finnish in origin, and literally means “snow house”. The city of Houghton, Michigan, builds a lumitalo as part of its annual Winter Carnival held by Michigan Technological University.