Кіріспе

Француз драматургі және театр режиссері Бернар Мари Колтес (Bernard Marie Koltès; 9 сәуір 1948 - 15 сәуір 1989) – француз драматургі және театр режиссері, «Орман алдындағы түн» (La Nuit juste avant les Forêts, 1976), «Sallinger» (1977) және «Мақта далаларындағы жалғыздық» (Dans la Solitude des Champs de Coton, 1986) пьесаларымен әйгілі. Авангард режиссері Патрис Шероның жақын досы және серігі болған ол, Нью-Йорктегі La MaMa эксперименталды театр клубында және Нантердегі Théâtre des Amandiers-те олармен бірлесіп жаңаша туындылар жасады. Колтес қайтыс болған кезде француз театрының ең маңызды жас дауысы және Сэмюэл Беккет, Жан Кокто және Жан Жене сияқты соғыстан кейінгі драматургтардың мұрагері саналды. Оның пьесалары бүгінгі таңға дейін әлемнің 36-дан астам тіліне аударылып, көптеген театрлардың репертуарына енген.

Өмір және жұмыс

1948 жылы Мец қаласында орта таптық отбасында дүниеге келген ол, өмірін зорлық-зомбылыққа және қарсылыққа арнады. Кішкентай кезінде жазуға талпынғанмен, кейіннен одан бас тарды. Жорже Лавелли режиссерлік еткен «Медея» (Médée) қойылымында Мария Касарес есімді актрисаның ойынын көргеннен кейін ғана жиырма жасында сахнаға қадам басты. Содан кейін, 1969 жылы, Максим Горькийдің 1914 жылғы «Менің балалық шағым» естеліктері негізінде «Les Amertumes» («Ащылықтар») атты алғашқы пьесасын жазды. Пьесаның тұсаукесері 1970 жылы Страсбургтегі Әулие Николай шіркеуінде өтті. Тағдырдың құдайындай, Страсбург Ұлттық театрының директоры Хуберт Гинну ашылу кешінде бұл қойылымды көріп, Колтестің туындысына бірден ғашық болды. Жиырма бір жасар жас драматургтің гений екеніне көз жеткізген Гинну оны 1971 жылы ТНС театр мектебіне оқуға шақырды.

Жұмыс

Сол жылы Колтес өзі құрған Стресбургтегі "Théâtre du Quai" театрында режиссерлік және актерлік қызметпен айналысты. Ол өзінің кейбір шығармаларын сонда режиссерлік етті, соның ішінде La Marche (Серуен) – Киелі кітаптағы Сүлейменнің Әніне негізделген бейімдеу, және Procès ivre (Мас сот) – Федор Достоевскийдің "Қылмыс және жаза" романы бойынша жазылған туынды. Колтестің L'Héritage (Мұра) және жарияланбаған Des Voix sourdes (Соқыр дауыстар) сияқты ерте туындылары тіпті 1972 және 1973 жылдары француз ұлттық радиосында жаңғырылды. Оның алғашқы кеңінен танымал болған туындысы – ұзақ монолог, The Night Just Before The Forests (Ормандарға дейінгі түндік), 1977 жылы Авиньон фестивалінде сахналанды, ал келесі қойылымдар режиссер Патрис Шеромен бірлесіп қойылды. Колтестің шығармалары өмірдегі нақты проблемаларға негізделген, жалғыздық пен өлімнің трагедиясын көрсетеді. Оның жазу стилі пьесаларының драмалық шиеленісі мен лирикасын ерекшелейді. Колтес Шекспирдің "Қысқы ертегі" трагедиясын француз тіліне аударды. Жене мен абсурдистер Колтестің шығармашылығына әсер етті. Басқа абсурдист жазушылар сияқты, ол да өзін гетеросексуалдық әлемдегі гомосексуал ретінде шеттетілген сезінді. Африкада ол еуропалық ықпалдың нәтижесінде жергілікті мәдениеттердің жойылып бара жатқанын көрді. Осы тақырып "Қара иттің шайқасы" атты пьесаның тууына себеп болды. Америкаға сапардан кейін ол Quay ouest (1985) атты туындысында шетел мәдениетіндегі бауыр мен қарындас туралы жазды. Психопат-кісі өлтіруші Роберто Сукко оның соңғы пьесасы Роберто Зуккоға шабыт берді. Ол алғаш рет 1990 жылы Берлинде Питер Штайн режиссерлігімен қойылды. Содан бері ол Еуропа мен АҚШ-та көптеген рет сахналанды.

Өлім

1989 жылы Колтес Париж ауруханасында СПИД-ке байланысты туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды.