Кіріспе

Ирак Республикасы темір жол компаниясы (IRR; الشركة العامة لسكك الحديد العراقية) – Ирактың ұлттық темір жол операторы.

Желілік

IRR 4 фут 8.5 дюймді құрайды. IRR-дің бір халықаралық байланыс нүктесі бар, ол Рабиядағы Chemins de Fer Syriens (CFS) компаниясымен. Жүйе Рабиядан оңтүстікке қарай Мосул, Байжи және Бағдад арқылы Басраға дейін созылады, Шоуаиба бұрылысынан (Басраның жанында) Хор Аз Зубайр және Умм Каср порттарына дейінгі тармақ желісімен, Бағдадтан батысқа қарай Рамади мен Хакляния арқылы Әл-Каим мен Хусейбаға дейін, Әл-Каимнен Акашатқа дейінгі тармақ желісімен, сондай-ақ Хакляниядан Байжи арқылы Киркукке дейін шығыс-батыс бағытында жүреді.

Тарих

Осман империясының сол кездегі Месопотамия провинциясындағы темір жолдың алғашқы бөлігі 1914 жылы ашылған Бағдад темір жолының сол қала мен Самара арасындағы учаскесі болды. Бағдадтан солтүстікке қарай Түркия мен Сирия арқылы Тель-Котчекке дейін салынып жатқан учаскемен байланыстыру мақсатында жұмыс басталды, ал 1918 жылдың желтоқсанында Самарадан Байжиге дейін солтүстікке қарай ұзарту ашылды. 1916 жылдан бастап британдық әскери күштері түріктерге қарсы шабуылды қолдау үшін Үндістаннан Оңтүстік Месопотамияға әртүрлі калибрлі жабдықтар, алдымен 2 фут 6 дюйм, кейін 1000 калибрлі жабдықтар әкелді. Ұлыбритания Осман империясын жеңіп, Месопотамия Ұлттар Лигасының, британдық басқарудағы мандатына айналды. 1920 жылдың сәуір айында британдық әскери билік барлық темір жолдарды британдық азаматтық басқаруға, Месопотамия темір жолдарына тапсырды. Басрадан Насирияға дейінгі метрлік желі соғыс кезінде ұлттық темір жол желісін құруға бағытталған кейінгі күш-жігердің бөлігі ретінде маңыздылығы тұрғысынан салынған ең маңызды учаске болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай, бұл желі 1920 жылдың 16 қаңтарында Басрадан Бағдадқа дейінгі толық маршрут ашылып, Евфрат өзенінің бойымен Насириядан тыс Ур торабынан солтүстікке қарай ұзартылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде салынған және маңыздылығын сақтап қалған метрлік желілердің екінші учаскесі Бағдадтың шығысынан солтүстік-шығысқа қарай парсы шекарасына дейін созылды. Соғыстан кейін осы желінің шығыс бөлігі Ханакинге ауыстырылды, ал соғыста салынған желінің солтүстік-батысы Жалула торабынан 1925 жылы Кингербаннан Киркукке дейін ұзартылды. 1941 жылдан бастап Ұлыбританияның Соғыс министрлігі ISR локомотивтерінің паркін толықтырды: метрлік шкаласы Үндістаннан алынған HG 4-6-0 және АҚШ-тан жаңа USATC S118 2-8-2, ал стандартты шкаласы жаңа LMS Stanier 8F 2-8-0 және USATC S100 0-6-0T. 1947 жылы Ирак Мұнай Компаниясы Киркукте филиал ашты, оны 1951 жылдан бастап өзінің Hudswell Clarke 2-8-4T локомотивтерімен басқарды. ISR 1949 жылы Киркук пен Арбиль арасында жаңа метрлік желі ашты. 1950 жылы Бағдадта Тигр өзені арқылы бірлескен автомобиль және теміржол көпірі ашылды, ол шығыс және батыс жағалауларындағы метрлік жүйелерді біріктірді. 1953 жылы Эссендегі Ferrostaal компаниясынан 2-8-2 локомотивтері, 10 локомотив Vulcan Foundry компаниясынан, 1955-56 жылдары Maschinenfabrik Esslingen компаниясынан тағы 20 локомотив, сондай-ақ Krupp компаниясынан 2-8-0 локомотивтері, стандартты калибрлі 2-8-0 локомотивтері де Krupp компаниясынан жеткізілді. 1958 жылы Ирактың Хашимит монархиясы құлатылып, республика жарияланғанда ISR Ирак Республикасы темір жолдары деп аталды. және Alco. 1972 жылы стандартты калибрлік жүйеде бірнеше бу локомотивтері әлі де пайдаланылып келді, бірақ олар Alstom, Montreal Locomotive Works және MACOSA компанияларынан келген дизель локомотивтерімен ауыстырылды. 1964 жылы IRR Бағдадтан Басраға дейінгі стандартты калибрлі желісін ұзартты, ол 1964 жылы жүк тасымалы үшін, ал 1968 жылы жолаушылар тасымалы үшін ашылды. Кейіннен ол Шоуайба торабынан Умм Каср портына дейін ұзартылды.

IRR Оңтүстік желісі

IRR Southern Line, сонымен қатар Бағдад-Басра темір жолы деп аталады, қазіргі уақытта Иракта толыққанды жұмыс істейтін жалғыз теміржол бағыты болып табылады. Бұл желі 550 километрге созылып, Басра әл-Макал теміржол станциясына дейін барады, сондай-ақ Кербалаға шанышқан тармағы мен Шоейба түйісінен Ум Касрға дейінгі тармағы бар.

IRR Солтүстік желісі

IRR Солтүстік желісі Бағдад астанасын солтүстік Мосул қаласымен және одан әрі Рабиядағы халықаралық торап пунктімен байланыстырады. Қазіргі уақытта желі қайта құрылуда. Бағдадтан және Бағдадтың солтүстік маңындағы Таджиден басталатын бөлік қазіргі уақытта сирек пайдаланылатын жалғыз учаске.

IRR Батыс желісі

Бұл желі Бағдадты фосфат кеніші орналасқан Акашат кентімен байланыстырады. Қазіргі уақытта жолаушылар пойызы ретінде қолданылатын жалғыз бөлігі – Бағдадтан Фаллужаға дейінгі 65 шақырымдық қатар.

IRR көлденең сызығы

Бұл темір жол Хадитаны, ол IRR Батыс желісімен қиылысатын жерден, Байджи қаласы арқылы, ол IRR Солтүстік желісімен қосылады, Ирактың солтүстік-шығысындағы Киркукке дейін созылады. Бұл Бағдадқа бармайтын жалғыз маңызды бағыт. Қазіргі таңда желі толығымен тоқтап тұр.

Жолаушылар қызметі

2008 жылдың қазан айы шамасында Бағдад орталық станциясы мен Дураның оңтүстік аймағы арасында қала маңы қызметі қайта жанданды. Бағдад пен Басра қалалары арасында түнгі рейстер, ал жұма күндері ғана Самарраға қажылық рейстері жасалады. 2009 жылдың наурыз айында Бағдад пен Фаллужа қалалары арасында апталық қызмет басталды. Бағдад-Мосул теміржол желісі жолаушылар тасымалын қайта бастауға дерлік дайын. Көлік министрі Абдул Жаббар Исмаил 1243 миль (2000 км) болатын қолданыстағы желіні 2485 миль (3999 км) және 3107 миль (5000 км) аралығына дейін ұзартуға ниеттенетінін айтты, бірақ бюджеттік шектеулер және келісімшарттарды бекіту сияқты кедергілер бар екенін жеткізді. CSR Sifang Co Ltd. компаниясы 2014 жылы 10 жаңа пойызды жеткізеді.

Жылжымалы құрам

1936 жылы Ирак мемлекеттік темір жолдары 114 локомотив, 8 рельстік автобус, 320 жолаушы вагоны және 3485 жүк вагонына ие болды.

Қазіргі кездегі (ішінара 2004 жылдан бастап алынған ақпарат)

ClassImageAxle formulaNumberYear in servicePower[hp]ConstructorNotesDHS 101 3BBBo Bo31986600Nippon SharyoҚызметтен алынғанDHS 111 3BBBo Bo31973600Nippon SharyoҚызметтен алынғанHG Class4 6 0 1907 Robert Stephenson & Company 1967 жылы 132 нөмірімен көрілген. Алғашқыда Бирма темір жолы үшін салынған. Кейін Иракқа экспортталған. V Class0 4 0T1910Borsig1967 жылы 208 нөмірімен Шалчияда көрмеге қойылған. W Class2 8 21943Alco 1967 жылы 63 нөмірімен көрілген. 2 8 4T31951Hudswell Clarke1, 3 нөмірлері. Y Class2 8 2101953Vulcan Foundry1967 жылы 80 нөмірімен көрілген. Z Class2 8 21956Esslingen 96 нөмірімен көрілген.

Ирак пен Сирия арасындағы тікелей темір жол байланысы

Сирия темір жолдары Дейр-эз-Зор түйіскен жерінен Ирак шекарасының жағындағы қазіргі Хұсаиба тармақтық аялдамасына дейін теміржол желісін салуды жоспарлаған. Бұл жол Евфрат өзенінің аңғарымен өтеді және Google Earth көрсеткендей, шекараға дейін толығымен салынған, жаңа кеден алмасу алаңы да бар, бірақ Ирак жағында толықтыру жұмыстары қажет. Сириядағы азаматтық соғыс және Ирактағы бүлік соңғы он жылда одан әрі жұмыс істеуге мүмкіндік бермеді. Бұл маршрут Тал Кушик шекара бекеті арқылы өтетін қазіргі маршруттан тікелей болар еді.

Ирак-Иордания тікелей темір жол байланысы

2011 жылдың тамызында Иордания үкіметі Акабадан Ирак шекарасына (Трайбил маңында) дейінгі темір жол құрылысын бекітті. Ирак тарапы да осы уақытта шекарадан Рамадидегі қолданыстағы темір жол стансасына дейінгі учаскенің құрылысын бастады.

Бағдад-Басра жоғары жылдамдықты желісі

2011 жылы Бағдад пен Басра қалалары арасындағы темір жол желісі жоспарланды, маршрутын Ирак темір жолдары мен Alstom компаниясы жасады. Ол 2014 жылдан бері жұмыс істеп келеді, бірақ сол кезде оны толыққанды жоғары жылдамдықты темір жол деп санамады. Бағдад-Басра бағытында пайдалануға арналған жаңа пойыз құрамы 2014 жылдың ақпан айында Қытайда таныстырылып, содан кейін Иракқа жіберілді.

Ирак-Иран Басра-Шаламчех желісі

2021 жылдың желтоқсан айында Иран мен Ирак екі елді байланыстыратын темір жол салуға келісім жасады. Жоба Ирактың оңтүстігіндегі Басра қаласын Иранның батысындағы Шаламчехке қосуды көздейді. Екі аймақ арасында шамамен 30 шақырым (18 миль) қашықтық бар. Бұл темір жол Иран үшін стратегиялық тұрғыдан маңызды, ол елді Ирак және Сирия темір жолдары арқылы Жерорта теңізімен байланыстыруға мүмкіндік береді.

Қоспалар

IRR кеңес үлгісіндегі SA3 қосқыштарын пайдаланады. CFS және түрік мемлекеттік теміржолдарымен араласу мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін, IRR локомотивтерінің және көптеген вагондардың бұрандалы қосқыштары мен буферлері бар. Ирак қызметінде буферлер жанаспайды және бұрандалы қосқыштар босқа ілініп тұрады.