Кіріспе

Санскрит мәтіні

Кали-Юга – индуистік космологиядағы төрт циклдік юганың (ғасырдың немесе дәуірдің) ең аз дхармалық (яғни, ең аз моральдық немесе діни) кезеңі. "Сантарана" (санскрит тілінен सन्तरण) – "арқылы жеткізу" немесе "қарсы жаққа өткізу" деген мағынаны білдіреді. "Упанишад" (санскрит тілінен उपनिषद्) – "жақындасу" немесе "кірісу" дегенді білдіреді.

Тарих

Мәтін 1500 жылға дейін аяқталған Вайшнав Упанишадтарының бірі болып табылады және Маха мантра деп аталатын екі шумақты қамтиды. Осы Упанишадада айтылған Маха мантра Харе Кришна (ИСККОН) қозғалысы арқылы әлемге әйгілі болды. Вайшнав этимологиясында «Харе» сөзі Хараға (әдеби мағынасында, баурап алу, алып кету) сілтеме жасайды, ол Кришнаның Шактисі («нада шакти») немесе Кришнаның санасын ұрлаған Радханы бейнелейді. «Харе» немесе Радха сөзі Кали Сантараṇa мантрасында сегіз рет қайталанады және ол оның құдай Кришнаға деген махаббатын еске салады. Гиндуизмнің Гаудия Вайшнав ағымында кең таралған, оның жақтастары бұл мантраны Кали Сантараṇa мәтінінде оқудың нәтижесінде адамның ең ішкі құпиясынан шығатын қуаныш сезімі оянады, трансценденттік шаттыққа жетеді, терең сана жаңарып, Құдайға деген сүйіспеншілік еске түседі және Кали Юганың зиянды ықпалынан құтылуға болады деп санайды. Гаудия Вайшнавтары дәстүрлі түрде осы мантраны дауыстап оқу керек дейді, себебі дыбыс оны оқитын және тыңдайтын адамды босатады. Раманың Хануманға баяндаған 108 Упанишадтар жинағында Кали Сантараṇa Упанишада 103-ші нөмірде тізімделген. Бұл Упанишад Кольбруктың Солтүстік Үндістандағы 52 танымал Упанишадтар жинағында да, Нараянаның Оңтүстік Үндістандағы танымал Упанишадтар жинағының Bibliotheca Indica-сында да кездеспейді.

Ықпал

Мәтін мұсылман билігінің орнына айналғаннан кейін және Кришнаға табынушылар мұсылман лауазымды тұлғалардың қызметіне мәжбүрленгеннен кейін, қазіргі Батыс Бенгалиядағы және оған жақын орналасқан Үндістанның Гауда аймағында өскен Гаудия Вайшнавизм дәстүріне зор ықпал етті. 16 ғасырдан бастап Гаудия Вайшнавизмінде Кришна, Рама және Радха (Харе) қасиетті құдайлардың есімдерімен маха мантраны жоғары дауыспен, ашық айтуға немесе әнмен орындауға ерекше мән берілді. Дегенмен, кейбір басқа топтар мантраны үнсіз немесе төмен дауыспен айту да тиімді деп санайды. Чайтанья және оның шәкірттерінің пікірінше, Құдайдың есімін дауыстап айту құтқаруға жетудің ең тиімді жолы болып табылады, мұндай тәжірибе оны оқитын және тыңдайтын адамдардың жүрегін тазартады, сондай-ақ «Құдайға деген махаббатты» сезінуге мүмкіндік береді. Осыған қатысты түсіндірме Рупа Госвамидің «Пратама Чайтанья Аштака» кітабында келтірілген, онда Чайтаньяның өзі осы маха мантраны қатты дауыстап оқығаны айтылады. Гаудия Вайшнавтар, оның ішінде ИСККОН үшін, Харе Кришна маха мантрасы «көктемгі дыбыс» символы болып табылады, себебі мантраның мәні Кришнамен тығыз байланысты, сондықтан оны «тыныш немесе төмен дауыспен» оқу бірдей нәтиже бермеуі мүмкін. 16 ғасырға жататын Рагхунатадаса Госвамидің «Харинамарта ратна дипика» атты мәтіні маха мантраның мағынасын түсіндіреді, онда Рада Кришнаны еске алып, оның қасында болуды қалағанда маха мантраны оқитын, және мантраның әрбір буыны айтылғанда Кришнаға жақындағандай сезінетін еді. Упанишадтың Маха мантрасы Гаудия дәстүрінің аңыздарының бір бөлігі болып табылады және бұл ән Бенгалияда мұсылмандарды Вайшнавизмге өткізу үшін қолданылған.

Чайтанья Махапрабху

Бахти қозғалысының ақын-жазушысы Чайтанья Махапрабхудың өмірбаянында, ол Гаяда дикша немесе бастама алғанда алған мантра Кали Сантарана Упанишадының маха мантрасы еді. Гаудия дәстүрінде ол осы мантраны Кришнаға деген бақытпен бірге әлемге таратушы ретінде танылады. Кали Сантарана Упанишады Гаудия Вайшнавтары үшін өте қадірлі, себебі Харе Кришна маха мантрасының сегіз "харе" буыны Радаға жетеді, ол Кришнаға деген сегіз түрлі махаббатын көрсетеді.

Ғибадатханалар

Кали Сантарана Упанишадада кездесетін маха мантрадағы үш ерекше сөз үш қасиетті құдайды көрсетеді, ал Гаудия Вайшнавизм ғибадатханаларында олардың махаббатқа толы аңыздарының суреттері табылады.

Намадуар

"Nama Dwaar" – Шри Шри Муралидхара Свамидің батасымен Чайтанья Махапрабху Нама Бхикша Орталығының ізбасарлары қолға алған, Маха Мантраның "Nama Sankirtan"ын таратуға бағытталған бастама. Оның мақсаты – бейбітшілік, гүлдену және барлық адамзаттың рухани және материалдық өсуіне көмектесетін, әмбебап бауырластық сезімін қалыптастыру үшін әмбебап құрал ретінде қызмет ету.

Танымал мәдениетте

"Харе Кришна" мантрасы The Beatles тобынан Джордж Харрисон мен Джон Леннонның назарына ілікті. "Харе Кришна Мантра" деп аталған ән Ұлыбританиядағы музыка тізімінде алғашқы жиырмалыққа енді, сонымен қатар Батыс Германия мен Чехословакияда да табысқа жетті. Осылайша, Упанишад мантрасы Бхактиведанта мен ИСККОН идеяларын Батысқа жеткізуге көмектесті. Кеннет Вомак "Харе Кришна Мантра" Британияда "күтпеген 12-ші орынды" иеленді деп мәлімдейді.