Кіріспе

П. Г. Вудхаус «Псмит, журналист» – П. Г. Вудхаусдың 1915 жылғы романы, алғаш рет Ұлыбританияда 1909 жылдың қазаны мен 1910 жылдың ақпаны аралығында «The Captain» журналында бөлім-бөлім жарияланған, ал 1915 жылдың 29 қыркүйегінде Ұлыбританияда «Adam & Charles Black» (Лондон) баспасынан, ал сол жылы «Macmillan» (Нью-Йорк) баспасы импортталған парақтардан кітап түрінде жарық көрген. Бұл оқиға 1912 жылдың 14 ақпанында Нью-Йоркте «W. J. Watt and Co.» баспасынан шыққан «Принц бен Бетти» романының АҚШ нұсқасына да енгізілген. Бұл «Принц бен Бетти» және «Псмит, журналист» журналдарындағы нұсқаларды біріктіреді және Ұлыбританияда «Принц бен Бетти» деп жарияланған кітаптан мүлдем өзгеше. Дуд Доусонды әкелу үшін, Псмит пен Виндзор шатырдағы люк арқылы жөндеуге, ал үйді жалға алушылар бандиттік соғыс шабуылдаушыларды қашықтыққа тартқанша, сол жерде ұстап тұруға мәжбүр болады. Олар көкжиекті күзетіп тұрған адамды қалдырады, бірақ Псмит баспалдақ тауып, онымен келесі ғимаратқа өтіп, қашып кетеді. Виндзор жалға алушыдан Стюарт Уорингтің – қалалық кенеске кандидат және бұрынғы құрылыс комиссарының атын білуді талап етеді. Уорингтің қатысы туралы қолтаңбаланған дәлелді ұстаздар ұрлап кетуге тырысқанда, Псмит оны газетке қайта жібереді. Келесі күні Брэди өз қызметін тастап, жекпе-жекке дайындық бастауға мәжбүр болады, ал Псмит Виндзордың құмар ойындар залына рейд кезінде оны тұтқындауға тырысқан полицейді ұрып-соққандықтан тұтқындалғанын естейді. Псмит осыған ұқсас оқиғаны айтады, олардың топтың полицияны газетті іздеген кезде оларды жолдан алып тастау үшін пайдаланғанын түсінеді. Брэди дайындыққа кеткенде және Виндзор бір ай түрмеде отырғанда, Псмит Бат Джарвистен көмек сұрауға уақыт келді деп шешеді. Ол Майкты, матчтан оралғаннан кейін, мысықтарды жақсы көретін адаммен кездесуге алып барады. Майк ағылшын мысық сарапшысы болып көрінгенде, олар Джарвистің ықыласын жеңіп алады, ал ол және оның көмекшісі Лонг Отто келесі күні кеңседе күзет жүргізеді. Репето және тағы екі «Үш нүктелі» кіргізуші кіріп келеді, бірақ Джарвистің «Cosy Moments»-ке тиіспеуі туралы ескертуімен қуылды. Кейінірек, Фрэнсис Паркер қайтадан пайда болады және Псмитті Джарвисті жіберуге көндіреді, олар сөйлесе алады; Виндзордан Псмитке оған көмектесуді сұрайтын хабарлама келеді, ал Псмит таксиге отырады, бірақ Паркер оны қарумен ұстап алады. Олар елден шығады, бірақ дөңгелек тесіліп қалады; оны жөндеп жатқанда, Кид Брэди жүгіріп келеді және Паркердің назарын Псмит оны жеңіп, қашып кету үшін жеткілікті уақыт алаңдатады. Келесі күні Паркер Псмитті Уорингпен кездесуге шақырады, бірақ Псмит бас тартады, ол оның өзіне келуін талап етеді. Сонымен қатар, ол редактор Уилберфлосснан келесі күні қайтып келетінін айтқан жеделхат алады. Уилберфлосс бұрынғы жарнамашылармен бірге келіп, газеттегі өзгерістерге ашуланады; ол газеттің иесімен байланыс орнатумен қорқытады, бірақ Псмит газетті бір ай бұрын сатып алғанын, енді оның өзіне тиесілі екенін айтады. Уоринг пайда болады және Псмитке қауіп төндіреді, бірақ оған пәтерлерді жақсарту үшін 5000 доллар, сонымен қатар шатырын ауыстыру үшін үш доллар беруге мәжбүр болады; Псмит Уилберфлосс пен «Cosy Moments» қызметкерлерін лауазымдарына қайтарады, ал Билли Виндзорға газеттегі бұрынғы жұмысына жақсы жалақы ұсынылады. Бірнеше айдан кейін, жаңбырлы Кембриджге оралғанда, Псмит Уоринг сайлауда жеңілгенін, Кид Брэди титул үшін күресте жеңіске жеткенін және мистер Уилберфлосс газеттің бұрынғы жазылушыларын қайтадан иеленгенін естейді.

Қайта өңдеулер

1912 жылы ақпанда АҚШ-та басылған "Принц бен Бетти" кітабы, бір ай бұрын "Айнсли" журналында жарияланған нұсқаның сюжетімен, сондай-ақ сол кезде тек "Капитан" журналында ғана жарық көрген "Псмит, журналист" сюжетімен біріктірілген. Кітаптың алғашқы он бір тарауы журналдағы нұсқаның оқиғасын баяндайды, онда Джон Мод пен Бетти Сильвер Мервода танысып, араздасады. Он екінші тараудан бастап оқиға "Псмит, журналист" романымен үндеседі, бірақ кейбір өзгерістер бар. Псмит Гарвард университетін бітірген Руперт Смит болады (Псмиттің есімі "Майк пен Псмит қалада" романында Руперт деп берілген, ал "Псмит, журналист" кітабында есім аталмайды және кейінгі шығармаларында Рональд деп өзгертіледі), бірақ ол Псмитке тән моноклді, сөйлеу стилін және баршаны "Дос" деп атау әдетін сақтайды. Смит бұл жерде "Бейбіт сәттер" деп аталған журналдың редакторы, оны мистер Реншоу редакциялайды, ал иесі – мистер Бенджамин Скобелл. Джон Мод Смиттің ескі досы, ал газет Беттіні хатшылыққа қабылдайды, олардың арасындағы махаббат-нафрат қарым-қатынасы оқиғаның басынан бері жалғасады. Боксшы Кид Брэйдидің Смитпен байланысы, Беттимен дос болған бандит Бат Джарвис және Беттинің ұсынысымен Смит көтеріс жасаған үй-жай мәселесі, Джон Мод пен Беттидің махаббатымен өріледі. Екі кітап біріктіріліп, қайта жазылып, 1931 жылы "The Illustrated Love Magazine" журналында "Жалдамалы ханзада" деген атпен серия болып жарияланды. 2003 жылы "Галахад Букс" баспасы оны кітап түрінде қайта басып шығарды.

Жариялану тарихы

"Капитан" журналында бұл әңгімені Т. М. Р. Уитвелл суреттеген. Романның алғашқы британдық басылымында Уитвеллдің он екі толық беттік суреті болды. "Елементар, менің қымбат Уотсон" фразасының басылымдағы ең ерте пайдалануларының бірі "Psmith, Journalist" романында кездеседі. Кітапта нақты қолданылған фраза – "Елементар, менің қымбат Уотсон, элементар". Ол 1910 жылғы қаңтарда жарық көрген сериалдың төртінші бөлімінде пайда болды. Осыған ұқсас фраза, "Елементар, менің қымбат жолдасым, толығымен элементар", "Psmith in the City" романында қолданылған.