Кіріспе

Ағылшын суретшісі (1593–1661)

Корнелиус Джонсон немесе Корнелис Янссенс ван Сейлен (; сонымен қатар Корнелиус Джонсон ван Сейлен, Корнелис Янсз. ван Сейлен және көптеген басқа нұсқалары) (крещениеден өткен 14 қазан 1593 ж. – жерленген 5 тамыз 1661 ж.) – голланд немесе фламанд тегінен шыққан ағылшын портретшісі. Ол кемінде 1618 жылдан 1643 жылға дейін Англияда жұмыс істеді, содан кейін Англия азамат соғысынан қашу үшін Нидерландыдағы Мидделбургке көшті. 1646 мен 1652 жылдар арасында Амстердамда тұрды, содан кейін Утрехтке қоныстанды, онда қайтыс болды. Джонсон жаңадан пайда болған ағылшын ақсүйектерінің көптеген портреттерін салған. Оның ерте портреттері «жасалма» овалды жиектері бар тақтаға салынған суреттер болды. Оның туындыларын Ұлыбританияда және шетелдегі ірі коллекцияларда, сондай-ақ Ұлыбританиядағы салтанатты үйлердегі жеке коллекцияларда кездестіруге болады. Ол шебер портретші болған, бірақ Ван Дейк сияқты суретшінің шеберлігіне жете алмады. Оның стилі мансабы бойында айтарлықтай өзгерді және ол жаңа ықпалдарды өзінің стиліне ешқандай үйлесімсіздіксіз сіңіре алды. Ол киімді ерекше дәлдікпен және егжей-тегжейлі бейнеледі. Ол сол кезде Англиядағы жұмыстарын үнемі қол қойып, мерзімімен белгілейтін азау суретшілердің бірі болды.

Отбасылық өмір

Джонсон Лондон қаласында голланд немесе фламанд ата-анасының отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Антверпеннен діни босқын ретінде келген, ал әкесінің әкесі Кельннен келген. Ол Лондонның Нидерланд қауымы жиі пайдаланған Остин Фрайерс шіркеуінде крещениеден өтті. Ол Жоханна ле Гранд пен Корнелиус Джонсонның ұлы еді. Ол Нидерландыда, мүмкін, Михель Янс ван Миревельтпен бірге оқыған болуы мүмкін. Әрине, ол Нидерландыдан келген басқа суретшілердің ықпалында болды, ал оның ерте туындылары голланд суретшілерінің стилі мен көңіл-күйін ұстанады. 1619 жылы ол Англияға оралды, сол кезде ол өнепсізі Теодор Расселдің крещениесіне куә болды – Джонсонның әпкесі Брюггелік Николас Расселге үйленген еді. Ол 1643 жылға дейін Англияда белсенді болды. 1620 жылдары ол Лондонның Блэкфриарс ауданында тұрып, студиясын ашты, сол жерде Энтони ван Дейк пен Питер Оливер де тұрды; ол Лондон қаласының шекарасында болғанымен, еркін аумақ есептеліп, Лондон суретшілер гильдиясының монополиясынан тыс қалды. 1622 жылдың 16 шілдесінде ол Лондондағы голланд шіркеуінде Колчестерлік Элизабет Бекеге үйленді. Тағы бір ұлы, Корнелиус Джонсон кіші, ол да суретші болды, 1634 жылдың 15 тамызында крещениеден өтті. Джонсон өзін ағылшын джентльмені ретінде тануды қалап, әулетін Қару-жарақ колледжінде тіркеді. Оның гербі алтын түсті фонда үш алтын тотықтан және күміс Екатерина доңғалағынан (артында екі тотық қанатымен) тұрды. Қанатты гербтер неміс геральдикасында жиі кездеседі, бұл отбасы бұрын қолданған гербтің белгісі болуы мүмкін. Джонсон 1630 жылдардың ортасында Кентербериге көшіп, фламанд саудагері сэр Арнольд Брэмспен бірге тұрды және Англияда ағылшыл азамат соғысы басталарға дейін өмір сүрді, бірақ 1643 жылдың қазан айында, әйелінің талабы бойынша Мидделбургке көшіп, Сент-Люк гильдиясына қосылды. Оған «өзіне тиесілі суреттер мен бояуларын, төсек-орынын, үй жиһазын, қалайы мен мыс ыдыстарын алып жүруге» парламент рұқсаты берілді. 1646 және 1652 жылдар аралығында ол Амстердамда тұрды, содан кейін Утрехт қаласына қоныстанды, онда қайтыс болды.

Портреттер

Джонсонның ең ерте жазылған туындысы 1617 жылға жатады, ол голландтық суретшінің туындысы болуы мүмкін; 1619 жылы оның ағылшын портреттерін салуы басталды, бастапқыда тек бас бөлігін суреттеген, бірақ кейін толық бойдағы және топтық портреттерді де салған. Портрет салу үшін Джонсон 5 фунт төлеуді ұсынған, бұл 10-20 шиллингтік әдеттегі төлемнен жоғарырақ еді. Дегенмен, бұл Ван Дейк немесе Питер Лели сияқты белгілі суретшілерге қарағанда арзан болды. Карен Херннің ODNB-дегі Джонсон туралы жазбасында былай делінген: "1638 жылы Сьюссекс графтығындағы Холланд Хаус иесі сэр Томас Пелхэм Джонсонға өз портреті үшін 4 фунт төлеген" (Пелхэм отбасының құжаттарындағы есеп кітабына сілтеме, BL, Add. MS 33145, fol. 107). Джонсонның жаңадан өркендеп келе жатқан дворяндықтың жүздеген портреттерін салған, соның ішінде Антримнің леди Роза Макдоннелл да бар. "Джонсонның өнері бюсттің ұзындығындағы портреттерге ең жақсы сай келеді, онда ол белгілі бір бейтараптықпен ағылшын жер иелерінің және ұсақ аристократияның тартымдылығын жеткізе білді". Оның сақталған ең ерте портреттерінің бірі – Марлборо герцогинясы Сараның әжесі Сузанна Темплдің портреті (Tate галереясы). Бұл портретті кейіннен Роберт Уайт он жетінші ғасырдың соңында гравировкалады. Гравировканың көшірмесі Сэмюэл Пепстің кітапханасында болған, кейін ол Кембридж университетінің Магдалина колледжіне өтті. Оның патшалық портреттеріне I Карл, II Карл және II Джеймс кіреді, олар бала кезінде суреттелген, бәрі де Ұлттық портрет галереясында (Лондон) сақтаулы. Ол Жерар Хокгестпен I Карлдың әйелі, королева Генриетта Марияның портретін бірлесіп салған. Нидерландыға көшкеннен кейін де ол ағылшын клиенттерінің портреттерін салуын жалғастырды – эмигрант болған роялистердің де, Англияда тұратын клиенттердің де портреттерін жасады.

Студия

Джонсонның студиясы 1620 жылдары Лондонның Блэкфриарс ауданындағы Сент-Эннс жерінде орналасқан. Джонсонның студиясының мөлшері белгісіз, бірақ сақталған портреттер, мысалы, қате түрде Арундел графинясы деп жазылған портрет және сэр Александр Темплдің портреті (екі портрет те төменде көрсетілген) сурет салу процесін қайта құруға көмектеседі. Джонсон портреттерді толығымен өзі салған жоқ болуы мүмкін. Киімдерге ылғал бояудың құрғақ бояу үстіне жағылуы (төмендегі "Техника" бөлімін қараңыз) және ойдан шығарылған овалдар студиядағы басқа суретшілердің де жұмыс істеуіне, сондай-ақ қосымша нұсқаларға деген сұраныстың артуына мүмкіндік берді.

Қамқорлық

Оның меценаттары ақсүйектер қатарынан шыққан, бірақ қоғамның ең жоғары деңгейлерінен емес. Мансабының алғашқы жылдары бес отбасының қолдауы арқасында Джонсон ұлттық аренада суретші ретінде өзінің беделін орната алды. Бұл отбасылар – Лондон мен Чингфордтың Бутби отбасы, Шропширдің Корбет отбасы, Шропшир мен Стаффордширдің Левесон отбасы, Бертон Дассет пен Стоудың Темпл отбасы және Бурфорд пен Бесселслидің Лентхолл отбасы. Бұл отбасылар неке арқылы бір-бірімен байланысқан. Оның көптеген модельдерінің кім екені қазір белгісіз. Лионель Каст оны Геераертстен "көбірек жетістікке жеткен" деп сипаттайды. Дегенмен, оны "жақсы суретші, бірақ ван Дайктың шеберлігі мен дағдысына тең келе алмайды" деп айтқандар да бар. Джонсонның алғашқы портреттері "көрінетін" овалды жиектері бар тақтаға салынған суреттер болды – олар ағаш немесе мәрмәрден жасалған овалды жиектері бар сияқты көрінеді, бірақ бұл, шындығында, тақтаға салынған. Бұл trompe l'œil әсері Джонсонның мансабының басындағы ең сүйікті тәсілдерінің бірі болды. "Оның кейіпкерлері әдетте қараңғы, белгісіз фон алдында бейнеленеді, назар олардың бет-әлпетіне және әлеуметтік статусын көрсететін әсем киімдеріне аударылады". Ол сонымен қатар мысқа шағын портреттер де салған. Оның ерте туындылары (мысалы, 1620 жылғы сэр Александр Темплдің портреті) С. Х. Коллинз Бейкер "жазық, ағаштан жасалған және жансыз" деп сипаттады. Бір жылдың ішінде ол "таңғажайып прогресске" қол жеткізді, оның модельдеуі толыққанды болды және "оның стилі қалыптасты". Оның ең ерте үштен бір бөлігінен суреттелген жұмысы – 1619 жылы салынған Томас Бутби мен оның әйелінің портреттерінің жұбы, ол 1988 жылы Вайс галереясында сатылды. Тағы бір үштен бір бөлігінен суреттелген портрет (Лорд-канцлер Ковентри) 1623 жылмен датыланған, және кейінірек жасалған жұмыстарында жеңіліп қалған денемен жұмыс істеудегі дағдының жетіспеушілігін көрсетеді. Оның портреттерінде модельдердің басы көбінесе күтпегендей төмен орналасқан. Көздері үлкейтілген, дөңгелек қарындаштары және терең қисық жоғарғы қабақтары бар. Лондондық Суретшілер мен Бояушылар компаниясында 1623/4 жылғы Клемент Паргеттер, Уильям Пикок және Томас Баббтың портреті бар, ол Джонсонның туындысы болуы мүмкін. Егер солай болса, бұл оның ең ерте топтық портреті. Оның стилі консервативті болды. Голландтық дәстүрді ұстанған оның киімдерін ерекше дәл және егжей-тегжейлі бейнелегені белгілі.

Техника

Джонсон өзінің ерте мансабында студиясын ерекшелендіретін бірнеше техникаларды қолданды. Оларға ылғалдап жатқандағы және дискретті қабаттама жасау; қылқаламмен жұмыстағы салмақты өзгерістер, сондай-ақ уақытқа төтеп берген жоғары сапалы (және қымбат) пигменттерді пайдалану кіреді. Ол "пигменттерінің ерекше қасиеттерін таң қалдыратын әсерге жеткізуде шебер болған". Джонсонның азурит көгін қолдануы, әр пигменттің ерекшелігін ерекше текстуралар мен көзге түсетін бөлшектер алу үшін қалай пайдаланғанын көрсетеді. Джонсон Теодор де Майернмен орпиментті (улы сары пигмент) қолдану туралы кеңес алды және оның портретын салды. Орпиментті де Майернге қалай қолдану керектігін сипаттағаннан бөлек, Джонсон Дэниел Кингке де парда жасау техникасын айтты. Зығыр матадан жасалған пардалар үшін ол "ақ және охраны күйдірілген сүйек қарасымен араластырды". Көк пардалар үшін ол бірінші кезекте "барлық фондық бүктемелер мен көлеңкелерді мұқият және толық аяқтап" "кептірілген майға араласқан индиго және смальт пен ақпен" жатты. Бұл құрғаған соң, оның үстіне ультрамарин және "таза ақ" глазурь жағды.

Көрмелер, сату және маңызды коллекцияларда оның жұмысының иелігі

XVII ғасырдың екінші жартысынан бастап Лондонда, кейін провинциялық қалаларда жиі көркемөнер аукциондары өткізілді. Джонсонның туындылары осы аукциондарда үнемі сатылатын – мысалы, 3 сәуір 1690 жылы Страндтағы Эксетер биржасында суреттер сатылымында 150-ші лот. Карен Хирн, UCL құрметті профессоры, Джонсонның жұмыстарынан көрме ұйымдастырды, ол 2015 жылдың сәуірінен қыркүйек айына дейін Ұлттық портрет галереясында өтті. 2016 жылдың шілдесінде Лондондағы Вайс галереясында оның туындыларына арналған алғашқы ірі көрме өтті. Оның жұмыстарын Ұлттық галереяда, Тейт галереясында, Ұлттық портрет галереясында, Корольдік коллекцияда, Шотландияның Ұлттық портрет галереясында, Дулуич сурет галереясында, Ұлыбританияның көптеген провинциялық галереяларында және Ұлыбританиядағы салтанатты үйлердегі жеке коллекцияларда кездестіруге болады. Ұлыбританиядан тыс жерлерде оның туындыларын Хантингтон кітапханасында, өнер коллекцияларында және ботаникалық бақтарда, Утрехттегі Катарийн монастыры мұражайында, Йель британдық өнер орталығында табуға болады. Бұл картина шамамен 1610 жылы салынған және Шекспирмен тығыз байланысты. Ол жоғары маңдайды көрсету үшін өзгертілген. Қазір бұл Джонсонның туындысы емес деп есептеледі.

Атауы

Оның есімінің көптеген нұсқалары дұрыс түрі туралы пікір қақтығыстарын тудырды. Джонсон өзінің қолтаңбасын жиі өзгертетіндіктен, жауапкершіліктің бір бөлігі оған да тиесілі. Херн, Джонсон Нидерландыдағы соңғы жылдары өзінің шетелдік тегін көрсету үшін маркетингтік тәсіл ретінде қолтаңбасына "van Ceulen" ("Кельннен") деген сөздерді қосыпты деп санайды. Бұрын ол қолтаңбасына "Londines" (Лондон) дегенді қосып, бірақ 1652 жылы ағылшын-голланд соғысы басталғаннан кейін бұл нұсқаны қолдануды тоқтатқан. Финберг былай дейді: "Мен осы суретшіні Янссен деп атау әдетіне қарсылық білдіруге тағы бір мүмкіндік алғым келеді. Уолполлдың осы есімнің дұрыс түрі екендігі туралы қате пікіріне қарамастан, мұны қолдануға ешқандай себеп жоқ. Англияда суретші әрқашан өз атын Корнелиус Джонсон деп жазса, Англиядан кеткен соң оны Джонсон деп өзгерткен. Мен көрген 1643 жылдан кейінгі суреттерінде, толық есім берілген кезде, оның қолтаңбасының әдеттегі түрі: "Корнелиус Джонсон ван Сеулен". Ол Янсон, Янсен немесе Янссенс деген нұсқаларды қабылдамаған сияқты. Бірақ аукциондық сатушылар шетелдік есімдердің суреттерге ағылшын есімдерінен артық құн беретініне сенімді болғанша, Корнелиус Джонсон немесе Джонсонды каталогтарда Корнелиус Янссен деп көрсетуге болатынын күтуге болады."