Кіріспе

Акантохеилонемия - Acanthocheilonema perstans деп аталатын паразиттің салдарынан туындайтын сирек кездесетін тропикалық жұқпалы ауру. Ол теріде бөртпе, іш және кеудеде ауыру, бұлшық еттер мен буындардағы сырқырау, неврологиялық бұзылыстар және терідегі ісіктерге себеп болуы мүмкін. Бұл ауру көбінесе Африкада кездеседі. Паразит шағылысқан кішкентай шыбықтар арқылы таралады. Зерттеулер ақ қан жасушаларының деңгейінің жоғары екенін көрсетеді. Акантохеилонемиаз филяриялық аурулар (нематодалар) тобына жатады, олардың барлығы Назардан тыс қалған тропикалық аурулар санатына кіреді. Филариялық ауру микрофиляриялардың, яғни нематодалардың дернәсілдері лимфа жүйесіне жеткен кезде пайда болады; микрофиляриялар адам ағзасының сероз қуыстарында тіршілік етеді. Олардың өмірлік циклі бес кезеңнен тұрады, оның ішінде қожайын ағзасында (адам денесінде) мыңдаған тірі микрофиляриялардың пайда болуы және қан сору арқылы терінің дерма қабатына көшуі кіреді. Міне, осы жерде микрофиляриялар негізгі симптомдарды – терінің және астыңғы дәнекер тіндерінің ісінуін және қалыңдауын тудырады. Бұған қоса, теріде бөртпе, іш және кеудедегі ауыру, бұлшықет (миалгия) және буын аурулары, неврологиялық бұзылыстар мен терідегі ісіктер де пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар, ол бауыр мен өт қабының үлғаюына алып келеді, бұл гепатоспленомегалия деп аталады. Зерттеулер лейкоциттердің немесе ақ қан клеткаларының жоғары деңгейін көрсетеді, бұл эозинофилия деп аталады. Бұл ауру көбінесе Африкада кездеседі. Паразит кішкентай шыбықтардың (A. coliroides) шағуы арқылы жұғады.

Симптомдары

Жалпы алғанда, акантохеилонемиаз бастапқы симптомдарды көрсетпейді. Дегенмен, симптомдар пайда болған жағдайларда, бұл көбінесе сол аймақтың тұрғындары емес, жоғары жұққан аймақтарға сапар шеккен адамдарда байқалады. Лабораториялық зерттеулерде ең көп кездесетін көрсеткіш – арнайы ақ қан жасушаларының санының артуы, бұл эозинофилия деп аталады. Эозинофилиясы барлардың 40% осы зерттеулерге дейін диагноз қойылмаған. Мекбендазол, левамизол, альбендазол және тиабендазол сияқты әртүрлі антигельминттік препараттар да қолданылған. Ең қиын жағдайларда, ішек қуысы немесе кеудеден нематодаларды хирургиялық жолмен алып тастау қажет болуы мүмкін. Алайда, жеңіл жағдайларда емдеудің қажеті жоқ. Бұған қоса, бұл паразит көбінесе тропикалық ормандарда, кезектесіп орналасқан батпақтар мен ашық жерлерде кездеседі. Филяриаз, ауыр маляриямен бірге, ауыр малярияға қарағанда жоғары гемоглобин деңгейін көрсетеді. Сонымен қатар, M. perstans ВИЧ жұқтырған адамдарға кері әсерін тигізбеді, тіпті M. perstans-пен бірге жұқтырған ВИЧ пациенттерінде CD4 деңгейі жоғары болды. Бұл сала бойынша қосымша зерттеулер осы жұқпалы аурудың клиникалық көріністеріне жарық түсіруі мүмкін, себебі M. perstans жұқтырудың пайдалы аспекттері болуы мүмкін. Тропикалық және субтропикалық аймақтар – филяриазды қоздыратын нематодалар мен паразиттік құрттардың ең көп таралған аймақтары.

Тарих

А. перстанның клиникалық көріністері алғаш рет 1890 жылы Лондонда Батыс Африкадан келген науқастың қанында анықталды. Паразит бастапқыда Filaria sanguinis hominis minor деп аталды, себебі ол басқа микрофилярияларға ұқсас болғанымен, олардан кішірек болды. Микрофиляриялар – организмнің қан айналымына енуге қабілетті кішкентай дернәсілдер. Filaria sanguinis hominis minor енді Filaria perstans деп аталады, бұл Халықаралық зоологиялық номенклатура комиссиясымен бекітілді.

Зерттеу

Паразиттік құрттар мен нематодалар тіршілік ету мүмкіндігін арттыру үшін қожайындарының иммундық жолдарын реттейді. Мысалы, Acanthocheilonema vitae бөліп шығаратын молекулалар иесінің тиімді иммундық механизмдерін шектейді. Бұл молекулалар экскреторлық-секреторлық өнімдер деп аталады. Acanthocheilonema vitae-ден бөлінетін тиімді экскреторлық-секреторлық өнім ES 62 деп аталады, ол иммундық жүйенің көптеген жасуша түрлеріне әсер ете алады. ES 62 егешқұйрықтарға (мысықтарға) қолданғанда қабынуға қарсы әсер көрсетеді. Бұл қабынуға қарсы әсер фосфорилхолин (ФХ) қамтитын бөліктері мен сигнал трандукциясы арқылы жүзеге асады. Әлі де зерттеулер жүргізілуі керек, алайда Acanthocheilonema vitae-нің қабынуға қарсы әсер ететініне бірнеше дәлелдер бар, сондықтан оны одан әрі зерттеу қажет.