Кіріспе
Автокөлік жарыстарының тарихы
Бұл мақалада Индианаполис 500 жарысының жылдық тарихы қарастырылады.
19111919 жыл
1911 жыл: Америка автомобиль жарыстары тарихындағы маңызды оқиға. Екі жыл бойы бірнеше жарысты қабылдағаннан кейін, Speedway басшылығы 1911 жылдан бастап жылына бір ірі жарыс өткізуге шешім қабылдады. 500 мильдік марафондық қашықтыққа және айтарлықтай жүлде қорына 40 автомобиль қатысты. Marmon Co. инженері Ray Harroun орташа жылдамдығы сағатына 74 мильден астам болатын кезінде шаршылы туды алды. "Халықаралық 500 мильдік жеребе сайысы" сәтті өтіп, жыл сайынғы Еске алу күнінің дәстүріне айналды және әлемдегі ең маңызды автомобиль жарыстарының біріне дейін өсті. 1912: Ralph DePalma-ның Mercedes машинасы 196 айналымнан кейін біліктілік таяғын сындырды. Joe Dawson National көлігімен жеңіске жетті, өзінің Indy мансабындағы жалғыз 2 айналымда көш бастады. DePalma-ның 196 нәтижесіз айналымын ешбір жүргізуші теңдемеді (алғашқы екеуі мен соңғы екеуінен басқа көшбасшы болған жоқ), ал 1930 жылғы жарыста Billy Arnold-тың 198 айналымдық үстемдігі DePalma-ның алдыңғы қатардағы уақытын басып өтті; Dawson-ның жеңімпаз ретінде басқарған 2 айналымы 2011 жылға дейін жеңімпаз жүргізушінің ең аз көрсеткіші болып тіркелді. 1913: Speedway-дің маңызды символына айналған бес қабатты, ағаш пагода стиліндегі уақытты есептеу және нәтижелерді тіркеу мұнарасы негізгі түзу бойының ішкі жағында орналасты; стиль Speedway президенті Carl Fisher-дің шығыс архитектурасына деген қызығушылығын көрсетеді. Францияда туған Jules Goux екінші орын алған Spencer Wishart-тан 13 минут 8 секундтық рекордтық жеңіске жетіп, алты бөтелке шампан ішті. Ол шамамен 1 галлон жанармайға 10 миль жүрді – және бір тоқталысқа белгісіз мөлшерде шампан ішті. Goux-тың жеңісі – бірінші жарыстан басқа, жаңадан қатысқан жүргізушінің жеңісі болды. 1914: Франция 500-де екінші рет жеңіске жетті, бұл жолы René Thomas жеңіске жетті, бұл жаңадан жеңімпаздардың бірінші рет тікелей жеңісі болды. Сонымен қатар, технологиялық жетістік ретінде, алғашқы жарыстың жеңімпазы Ray Harroun, United States Motor Company командасының басшысы керосинмен жұмыс істейтін жанармайды үнемдейтін карбюраторды жасады. Жүргізуші Willie Carlson-ның Maxwell шассиі тек 30 галлон жанармаймен жарысты аяқтады және тоғызыншы орынға ие болды; галон бағасы 0,06 доллар болғандықтан, Carlson-ның жалпы 1,80 долларлық жанармай есебі автокөлік жарыстары тарихындағы ең экономикалық көрсеткіш болып табылады. 1915: Ralph DePalma-ның Mercedes машинасы жарыстың соңында біліктілік таяғының проблемаларына байланысты қайтадан баяулады. Бірақ бұл жолы ол жеңіске жететіндей финиш сызығын кесті. 1916: Dario Resta жарыста жеңіске жетті, бірақ Еуропадағы соғыс салдарынан жарыс 300 мильге (500 км) дейін қысқартылды. 21 автомобильдің қатысуы – ең төменгі көрсеткіш. Жыл соңында Harvest Auto Racing Classic жарысы да өткізілді. 1917–1918: Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жарыс өткізілмеді. Басқа трассаларда кішігірім жарыстар өткізілді, бірақ Индианаполис өз еркімен жарысты тоқтатты. Жарысқа жабық болса да, Speedway әуежай ретінде пайдаланылды, Огайо штатындағы Дейтон қаласындағы Әскери-әуе күштерінің базалары мен Иллинойс штатындағы Рантул арасындағы жанармай құю станциясы ретінде қызмет етті. 1919: Соғыстан кейін трасса қайта ашылғаннан кейін, Индианада туған жергілікті жүргізуші Howdy Wilcox жарыста жеңіске жетті. Осы жылғы жарысқа 19 жаңадан қатысушы қатысты, бұл бір Indy 500 жарысындағы ең көп жаңадан келгендер (1911 жылғы "барлық жаңадан келгендер" алабын есепке алмағанда).
1920-1929 жылдар
1920: Ральф ДеПальма тағы бір қайғылы оқиғаға тап болды, оның магнитосы соңғы 14 айналымға дейін бұзылды. Гастон Шевроле көшбасшылықты иеленіп, жеңіске жетті. Алты айдан кейін Шевроле Беверли-Хиллстегі жарыста қаза тапты. Ол «500» жарысын жеңіп, қайтыс болған алғашқы жүргізуші болды. 1921: Фронтенак командасында Гастон Шевроленің орнын Томми Милтон басты, ол 20-орыннан бастап, алғашқы «500» жеңісіне қол жеткізді. Ральф ДеПальма жарыстың бірінші жартысын басымдықпен өтті, бірақ механикалық ақауға ұшырады. ДеПальманың 612 айналымды жетектеген рекорды келесі 66 жыл бойы сақталады. 1922: Джимми Мерфи жарысты поул-позициядан жеңген алғашқы жүргізуші болды. 1923: Томми Милтон, тығыз киген «Ақ қолғаптарының» қысқаруынан қан айналымын жоғалтып, қолына күйік тигеніне қарамастан, жарысты екі рет жеңген алғашқы жүргізуші болды (Милтонды Хоуди Уилкокс 103–151 айналымдар аралығында алмастырды). 1924: Лора Л. Корумның көлігін Джо Бойер иеленді, ол жеңіске жетті. Корум Индианаполисте жарыста бірде-бір айналымды жетектемей-ақ жеңіске жеткен алғашқы жүргізуші болды. 1925: Жарысты Ральф ДеПальманың шөкісі және бұрынғы механик Питер ДеПаоло жеңіп алды. ДеПаоло жеңіске жету жолында алғашқы болып орташа жылдамдығын жоғары көрсетті. Жарыс 1925 жылғы Әлемдік автокөлік құрастырушылар чемпионатының бөлігі болды. 1926: 23 жасар жарыс сенсациясы Фрэнк Локхарт жаңадан қатысып-ақ жарысты жеңіп алды. Ол 20-шы ғасырда туған алғашқы жеңімпаз. Жаңбыр жарысқа кедергі келтірді және жарыс 400 мильдік қашықтықта тоқтатылды. Жарыс 1926 жылғы Әлемдік автокөлік құрастырушылар чемпионатының бөлігі болды. 1927: Жаңадан қатысқан Джордж Судерс сегіз айналыммен жеңіске жетті, бұл 1913 жылдан бергі ең үлкен айырмашылық. Қатарынан жаңадан қатысқан жеңімпаздар екінші рет тіркелді. Көптеген жарыс сарапшылары Судерстің жарысын 1987 жылға дейін 500 Мильдік жарыстағы ең таңғаларлық, «ең қиын» жеңіс деп санайды. Судерс 500 мильдік жарысты жалғыз өзі жеңіп алған алғашқы жүргізуші болды, оған ешқандай көмекші немесе механик болмады. Жарыс 1927 жылғы Әлемдік автокөлік құрастырушылар чемпионатының бөлігі болды. 1928: Джимми Глисон 195-ші айналымда радиаторға су құю үшін тоқтағанда көшбасшылықты сақтап тұрды. Команда мүшесі радиаторды жіберіп алып, машинаның магнитосын сулады. Глисон жарыстан шығып, Луис Майер жеңіске жетті. Жарыс 1928 жылғы Әлемдік автокөлік құрастырушылар чемпионатының бөлігі болды. 1929: Луис Мейер соңғы пит-стопта тоқтап, жарысты Рей Кичке тапсырды, ол «500» жарысынан екі апта өткен соң жарыста қаза тапты.
1930-1939 жылдар
1930: Билли Арнольд үшінші айналымда көш бастап, енді ешкім оны басып оздыра алмады. Арнольдтың жарыста 198 айналым көшбасшылық еткені ешқашан қайталанбады. 1931: 1930 жылғы жеңімпаз Билли Арнольд 162-ші айналымда 5 айналыммен алда келе жатқанда артқы осі бұзылып, Арнольд құлады. Оның дөңгелегі қоршаудан асып, Джорджтаун жолындағы бағында отырған 12 жасар Уилбур С. Бринкті соғып өлтірді. Арнольд пен оның механігі жарақат алды. Луис Шнайдер қалған айналымдарда көш бастады. 1932: Фред Фрейм 27-ші орыннан бастап жарысты жеңіп, сол кездегі рекордтық – жарыс барысында сегізінші түрлі көшбасшы болды. 1933: Қазірге дейінгі ең көп қатысушысы бар жарыс – 42 старт алатын. Луис Мейер бес жүргізуші мен механик қаза тауып, тағы бірнешеуі ауыр жарақат алған ең қатыгез жарыстардың бірінен жеңіске жетті. Жарыстан кейінгі дәстүрлі жеңіс банкеті өткізілмеді, және жарыс ұйымдастырушылары үшін қауіпсіздік ең басты мәселе ретінде «күшпен» енгізілді. 1933 жылғы жарысқа дейін Хауди Уилкокс II (1919 жылғы жеңімпазбен туыс емес) диабетпен ауыратыны анықталғаннан кейін жарыстан шеттетілді. 1934: Билл Каммингс Маури Роузден 27 секундқа жеңіске жетті, сол кездегі ең шамалы айырмамен жеңіс. 1935: Жаңадан енгізілген сары «сақтандыру» шамдары, жүргізушілерді жылдамдықты төмендетуге және орнын сақтауға мәжбүр етеді, жарыста алғаш рет пайда болды. Бұл, ақырында жеңіске жеткен Келли Петильоға тиімді болды, себебі жаңбырдың салдарынан көптеген соңғы айналымдар тоқтатылып, Петильоның Рекс Мейс пен Уилбур Шоумен болған ұзаққа созылған күресі бейтараптандырылды. 1936: Луис Мейер үшінші рет жеңіске жетіп, Жеңіс аллеясында сүт (ішкені шын мәнінде айран) ішкен, Борг Уорнер кубогын алған, сондай-ақ жүлдесі ретінде темп-кар алған алғашқы жүргізуші болды. 1937: Уилбур Шоу жолдың көп бөлігін көш бастады, бірақ қозғалтқыш майын үнемдеу үшін соңында жылдамдығын төмендетуге мәжбүр болды. Ральф Хепберн соңғы айналымда 4-ші бұрышта Шоуға жетеді, бірақ Шоу газ педалін басып, 2,16 секундқа жеңіске жетіп, сол кездегі ең шамалы айырмамен жеңіс тіркеді. 1938: Флойд Робертс, тағдыры зымырандай болған Burd Piston Ring Special көлігімен үш айналыммен жеңіске жетті. 1939: 1938 жылы жеңіс алаңына кірген көлігімен жүргізіп келген қорғаушы чемпион Флойд Робертс 107-ші айналымда екінші бұрылыстан шығып, артқы түзуге қарай бағытталғанда апатқа ұшырап қаза тапты. Уилбур Шоу екінші рет 500 шақырымдық жарысты Мазерати көлігімен жеңіп алды. Қызықты факт: Уилбур Шоу қолданған Мазерати көлігі Билл Вуковичке де Индианаполис моторлы трассасында жаңадан қатысушы ретінде сынақтан өту үшін қолданылды. Джордж Бейли 1939 жылы Гальф Миллерде жарысқа қатысқанда Индианаполис 500 жарысында артқы қозғалтқышты машинамен жарысқан алғашқы жүргізуші болды.
1940-1949 жылдар
1940: Уилбур Шоу екінші рет үш мәрте жеңімпаз атанды және алдыңғы жылы жеңіске жеткен Maserati көлігімен қатарынан екі рет жеңіп алған тұңғыш жүргізуші болды. Жарыстың соңғы тоқсаны жаңбыр салдарынан сақтандыру туы астында өтті. 1941: Жарыс күні өрт шығып, гараждың бір бөлігі мен біліктілік алған бір көлік қирады. Өрт салдарынан старт бір сағатқа кешіктірілді. Уилбур Шоу қайтадан басымдық танытты, бірақ 152-ші айналымда дөңгелек сынды, нәтижесінде Шоудың көлігі бірінші бұрылысқа соқтығысты. Дөңгелек Шоудың жарыс алдында ақаулы деп тапқан және пайдалануға болмайтынын белгілегені айтылады. Гараждағы өртті сөндіруге қолданылған шлангілерден шашыраған су белгілерді кетіріп жіберген болуы мүмкін, соның салдарынан дөңгелек соңғы тоқтау орнында орнатылды. Маури Роуз, командаласы Флойд Дэвистің көлігіне 72-ші айналымда отырып, жеңіске қарай жылжыды. Бұл жеңімпаздардың болуының екінші және соңғы реті болды. 1942–1945: Speedway Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде жабылды – дерлік. 1944 жылдың күзінде Уилбур Шоу Firestone үшін трассада арнайы дөңгелек сынағына қатысты. Ол нысанның жай-күйіне қатты алаңдады және трасса иесі Эдди Риккенбеккермен сөйлескеннен кейін, жылдамдықты қайта жаңғырту үшін сатып алушы табуға жеке күш салды. 1945 жылдың 14 қарашасында Тони Хулман трассаны сатып алып, 1946 жылы 500 мильдік жарысты қайта жандандыру үшін алты айлық қарбалас жөндеу бағдарламасын бастады. 1946: Соғыстан кейінгі алғашқы «500» жарысы кассалық табысқа толы болды, жарыс басталғаннан кейін де көптеген көрермендер қақпалардан өтуге тырысып, үлкен көлік қанағатсыздығын тудырды. Жарыс көліктерінің көпшілігі дерлік бес жыл бойы қолданылмағаннан кейін тозу белгілерін көрсетті, ал механикалық бұзылулар өте көп болды. Джордж Робсон тоғыз жылдық Thorne Engineering Special Sparks көлігімен жаңадан келген Джимми Джексонды 44 секундқа еселеп жеңіп, жеңіске жетті. 1947: Маури Роуз және жаңадан келген Билл Холланд екі «Blue Crown Spark Plug Specials» көлігімен жарыстың басымдығын қамтамасыз етті. Соңғы кезеңдерде алда кетіп бара жатқан Холланд, аяқтау үшін көлікті сақтап қалу үшін питтен сигнал алып, жылдамдығын азайтты. Роуз да осындай сигнал алды, бірақ алға қарай жылдамдап, жеті айналым қалғанда Холландты озып өтті. Роуз жеңіске жетті, бұл Холландты қатты ренжітті, ол бір айналым алда болғанын ойлаған. Жарыс алдында трасса басшылығы мен жүргізушілер қауымдастығы арасындағы дау салдарынан жарыс күні әдеттегі 33-тің орнына тек 30 көлік қатарға тұрды. 1948: Роуз бен Холланд өткен жылғы бір-екілік көрсеткіштерін қайталады, бұл жолы ешқандай даусыз. Тед Хорн Уилбур Шоудың ескі Maserati көлігімен төртінші орынды иеленді, ол тоғыз рет қатарынан төртінші немесе одан да жақсы нәтиже көрсетті, бірақ ешқашан жеңіске жетпеді. 1949: Поляктан шыққан Дюк Налон Novi көлігімен керемет апатқа ұшырағаннан кейін, жарыс 1947 жылғы жағдайды қайталады, бірақ бұл жолы Билл Холланд ұйықтап қалмайды. Маури Роуз оны қуып жете алмаса да, сынған магниттік белдік оны қалған сегіз айналымда екінші орыннан шығарып тастады. Холланд жеңіске жетті. Бұл Indianapolis трассасында алдыңғы дөңгелекті көліктердің соңғы жеңісі болды.
1950-1959 жылдар
1950: Индианаполис 500 жарысы 1950–1960 жылдары Формула 1 әлем чемпионатының күнтізбесіне енді. Жарыс күні таңда Джонни Парсонстың қозғалтқышында жөндеуге келмейтін жарық бар деген қауесет тарады. Жарыс барысында оның қарқынды жүрісі оны көшбасшы етіп, айналым жетекшісінің сыйлықтарын жеңіп алды. 555 шақырымнан кейін жаңбыр жауды, Парсонс жеңімпаз деп жарияланды, себебі жарыс 138-ші айналымда тоқтатылды. Кларк Гейбл мен Барбара Стэнвик жарыс кезінде "Қызға ұнау үшін" фильмінің түсірілімдерін жүргізді. 1951: 500-ді жеңгеннен кейін төрт күн өткен соң (және төрт сағаттан кем уақытта жеңіске жеткен бірінші адам болған) Ли Уоллард спринт машинасы жарысында ауыр күйік шақты және қалған өмірін дұрыс терлемей және машина жүргізуге жеткілікті күші болмай өткізді. 1952: Билл Вукович 150 айналымға дейін көшбасшы болды, бірақ 192-ші айналымда руль тірегі сынды. Ол көлікті сыртқы қабырғаға сүйеп тоқтатты, бұл басқа көліктердің кенеттен болған оқиғаға қатысуын болдырмады. 22 жасар Трой Раттман шахматтық жеңіске жетті, ол ең жас жеңімпаз атанды. 1952 жылғы жарыстың алдындағы орында Фред Агабашианның дизельдік қозғалтқышты жабдықталған машинасы болды, ол 71-ші айналымда суперкомпрессордың ақаулығына ұшырады. 1953: 500 жарысының өткізілуіне арналған ең ыстық күндердің бірінде Билл Вукович 195 айналымға дейін көшбасшы болып, 1952 жылғы жаңадан келген Арт Кроссқа қарағанда үш айналымға жеңіске жетті. Вукович бір жарыста бес түрлі жүргізушінің қатысуымен жеңіске жетті, сонымен қатар жүргізуші Карл Скарбороның ыстықтан туған салдарынан қаза болуына куә болды. 1954: Өткен жолы қалған жерінен бастап, Билл Вукович Джимми Брайаннан бір айналымға жеңіске жетті, жарты жолдан өткеннен кейін соңғы рет көшбасшылыққа шықты. Таң қалдыратыны, екінші жыл қатарынан жарыс күні бір машинаны бес түрлі жүргізуші жүргізеді, ал ауа температурасы өткен жылғы рекордтан сәл төмен болды. 1955: Екі жеңіс және мүмкін болған 656-дан (74%) 485 айналымнан кейін Билл Вукович 57-ші айналымда жеңіске жетіп, көшбасшылықтан шығып кеткеннен кейін қаза тапты. Роджер Уорд артқы білікті сындырып, Вуковичтің алдында оған араласқан артқы жүргізуші онымен соқтығысып, артқы қабырғадан тұраққа секіріп түсті. Боб Суайкерт Арт Крос 169-шы айналымда қозғалтқышын жарып, Дон Фриленд 179-шы айналымда күшін жоғалтқаннан кейін жеңіске жетті. Суайкерт бір жылдан кейін спринт машинасы жарысында қаза тапты. Қызықты факт: Суайкерт оған жеңіс әкелген Оффенхаузер қозғалтқышын өзі жасады, ал оның машина иесі (А.Дж.Уотсон) әйелі босанғанда оның жанында болды. 1956: ААА 1955 жылғы Вукович апатынан кейін жарысты санкциялаудан бас тартты және көп ұзамай болған қоғамдық наразылық пен сол жылы Ле-Мандағы қайғылы оқиғадан кейін, USAC Индианаполис стиліндегі жарыстарды санкциялау үшін құрылды. Жарыс аптасында су тасқыны трассаны су басып, жарысты кейінге қалдыру немесе тоқтату қаупі туды. Трасса бастығы Кларенс Кейгл "Кейглдің кереметі" деп аталған оқиғаны жасап, жарыс таңын күтіп, трассаны тазалады. Пэт Флаэрти жеңіске жетті. 1957: Он үш жылдық тырысқаннан кейін Сэм Хэнкс ақыры 500-ге жеңіске жетті, содан кейін көз жасымен, 1911 жылы Рей Харруннан кейін жеңіс алаңында зейнеткерлік туралы хабарлаған екінші жеңімпаз атанды. Хэнкстің жеңісі инженер Джордж Салих жасаған радикалды "жатып" роудстер шасси дизайнында болды, ол қозғалтқыш 72 градусқа оңға еңкейгенде машинаға жерден жоғары көтерілу бейнесін берді. Салих машинаны Калифорниядағы үйінің жанында салады және дизайнер ретінде де, меншік иесі ретінде де жеңіске жетеді. 1958: Бірінші айналымда үшінші бұрылыстағы үлкен апат бірнеше машинаны жойды, ал жүргізуші Пэт О'Коннор қаза тапты. Джимми Брайан өткен жылы Сэм Хэнкс жеңіске жеткен машинамен жеңіске жетті. Аз танымал жаңадан келген А. Фойт айналып, 16-шы орында аяқтады. 1959: Роджер Уорд Джим Ратманды жеңіске жеткізіп, рекордтық он алты машина 805 шақырымды (805 км) аяқтады.
1960-1969 жылдар
1960 ж. Джим Ратман мен Роджер Уорд өткен жылғы бәсекені жалғастырып, соңғы 200 мильде 14 рет көшбасшылыққа таласты. Үш екінші орыннан кейін Ратман, Уордтың соңғы үш айналымда дөңгелектерін сақтау үшін жылдамдығын төмендеткеннен кейін, әбден жеңіске жетеді. Барлығы 29 рет көшбасшы алмастырылды, бұл рекорд 50 жылдан астам сақталады. Жаңадан келген Джим Хуртубис біліктілік кезінде 149 миль/сағ жылдамдықпен трасса рекордын жаңартады, Speedway-де алғашқы 150 миль/сағ айналымнан 16/100 секунд қалып қояды. 1961 ж. Бірінші ‘500’ жарысының алтын мерейтойы 82 жастағы Рей Харрунның 1911 жылғы жеңімпаз Мармон Весп машинасында парад айналымын жасауымен басталады. Жаңадан келген Парнелли Джонс сияқты бірнеше жүргізушілер жетекшілік еткеннен кейін, жарыс А. Дж. Фойт пен Эдди Сакстың арасындағы күреске тоғады, нәтижеде соңғы үш айналымда Сакс оң артқы дөңгелегі үшін тоқтағаннан кейін Фойт жеңіске жетеді. Формула-1 чемпионы Джек Брэбхам артқы қозғалтқышты Cooper Climax машинасымен тоғызыншы орынды иеленеді, бұл болашақтағы оқиғалардың белгісі. 1962 ж. Парнелли Джонс 150 миль/сағ шегін бұзып, стартты жеңіп алады және жарыс күнінің алғашқы 300 милінде үстемдік танытады. Алайда, оның тежегіштері істен шығып, жылдамдығын төмендетуге мәжбүр болады. Роджер Уорд көшбасшылыққа шығып, командаласы Лен Саттоннан 11 секундқа басымдықпен екінші ‘500’ жарысын жеңіп алады. 1963 ж. Парнелли Джонс өткен жылы бастаған ісін аяқтап, 200 айналымның 167-ін алдыңғы қозғалтқышты "Олд Калхун" роудстерінде жеңіп алады, соңғы айналымдардағы майдың ағуына қарамастан, ол қара ту көрсетілмейді. Формула-1 чемпионы Джим Кларк артқы қозғалтқышты Lotus Ford машинасымен екінші орынды иеленеді, бұл 500 және жалпы Indy автожарыстарына британдық шабуылдың бастамасы болады. 1964 ж. Артқы қозғалтқышты, Ford қозғалтқышымен жабдықталған машиналар алдыңғы қатарды жауып, Джим Кларк трасса рекордын сағатына жеті мильден астам жаңартады. 2-айналымда Дэйв Макдональд 4-бұрыштан шығу кезінде қабырғаға соғылып, машинасы үлкен от шары болып жарылады. Эдди Сакс және тағы бірнеше жүргізушілер апатқа ұшырап, жарыс екі сағатқа тоқтатылады. Макдональд пен Сакс екеуі де қаза табады. Жарыс қайта басталғанда, жылдам, бірақ нәзік артқы қозғалтқышты машиналар бөлшектеледі, нәтижесінде А. Дж. Фойт бөлшектерді жинап, екі мәрте жеңімпаз атанды. Фойттың роудстері – Indianapolis 500 жарысын жеңген соңғы алдыңғы қозғалтқышты машина. 1965 ж. Шотландиялық Джим Кларк 200 айналымның 190-ын бастап, 1916 жылдан бергі алғашқы американдық емес жеңімпаз атанды. Оның Lotus Ford машинасы алғашқы артқы қозғалтқышты жеңімпаз машина және барлық қашықтықты (150.686) сағатына 150 мильден астам орташа жылдамдықпен өткен алғашқы машина, алғашқы бір айналым 150 мильде жасалғаннан кейін үш жыл өткен соң. Парнелли Джонс екінші, ал жаңадан келген Марио Андретти үшінші орынды иеленеді. 1966 ж. Старт кезіндегі үлкен апат 11 машинаны, соның ішінде А. Дж. Фойт пен Дэн Гурни машиналарын жойды, бірақ, әйбары, ауыр жарақаттар жоқ. Жарыс соңында тек жеті машина қалды, Грэхам Хилл Джим Кларкты 41 секундқа басып озады. Кейбір адамдар ұпай санауда қателік болды деп ойлайды және Кларк шын мәнінде жеңді, бірақ Кларк командасы наразылық білдірмейді. 1967 ж. Энди Гранателли мен оның бауырлары осы жылы спидвейге жаңа турбиналық қозғалтқышты машина әкеледі. Парнелли Джонс осы жарыста алаңға үстемдік етеді және аяқталуға үш жарым айналым қалғанда, жылдамдық қоробкасының подшипнігі бұзылып, бір айналымға жуық алда келеді. А. Дж. Фойт соңғы тігісте бірнеше машинаның қатысқан апатынан өтіп, үшінші рет ‘500’ жарысын жеңіп алады. Жарыс алғаш рет 30 мамырда жаңбыр салдарынан 18 айналымнан кейін екі күнге созылады. Жарыстан кейін көп ұзамай USAC шенеуніктері Гранателлидің артықшылығын азайту үшін турбиналарға қатысты ережелерді өзгертеді. 1968 ж. Granatellis осы жылы жаңа лотос шассиімен, тіпті көбірек турбиналармен оралды. Олар 170 миль/сағ жылдамдықпен алғашқы екі орынды иеленді. Алайда, жарыс күні Бобби Унсер турбоқондырғысы бар Оффенхаузер машинасымен 127 айналымда көшбасшылыққа шығады. Ансердің жеңіске жету жолы Джо Леонардтың турбинасы отын сорғысының бұрышын сындырып, тоғыз айналымға дейін жете бастағанда ашылады. Кейін USAC турбиналарға қатысты қосымша шектеулер енгізеді, бұл кез келген болашақ осындай қозғалтқыштардың бәсекеге қабілеттілігін жояды. 1969 ж. Энди Гранателли турбиналарды тастап, Марио Андреттимен жаңа төрт дөңгелекті Lotus машинасымен Ford турбокомпрессорлы қозғалтқышын біріктіреді. Бірақ машина жаттығулар кезінде апатқа ұшырап, жойылғаннан кейін команда екі дөңгелекті Hawk машинасымен біліктілікке ие болады. Андреттидің Indy карьерасындағы жалғыз рет, барлық мүмкіндіктер оның пайдасына бұрылады, ол Дэн Гурниден шамамен екі айналымға басымдықпен жеңіске жетеді. Ұзақ күткен Гранателли Марионың жанына жеңіс алаңында сүйіспеншілікпен сүйіп қояды.
Жарық
Индианаполис 500 және Индианаполис моторлы жылдамдық жолының ғасырдан астам тарихында тарихшылар, БАҚ, бәсекелестер және жанкүйерлер көптеген белгілі дәуірлерді анықтады. Автомобильдің пайда болу кезеңінен бастап 20-шы және 21-ші ғасырларға дейінгі жарыс барысында технологияның, автомобиль дизайнының және жылдамдықтың үлкен өсуі дәуірлерді қалыптастырды, олар көбінесе онжылдықтармен сәйкес келеді. Ұйымдық өзгерістер мен дау-дамайлар, танымалдылықтың әртүрлі деңгейлері, бұқаралық ақпарат құралдарының кеңейтілген жариялануы, әлемдік соғыстар, жеке тұлғалар, қатысушылар, дәстүрлер, танымал жарыстар және қайғылы оқиғалар – бәрі де әлдемелі дәуірлердің шекараларын белгілеуге ықпал етті.
Фишер дәуірі
Трассаның ашылуынан (1909) және алғашқы 500-ден (1911) 1927 жылға дейін. Карл Г. Фишер және серіктестері жаңадан дамып келе жатқан автомобиль өнеркәсібі үшін "сынақ полигонын" көздеді. 500-дің алғашқы жылдары трасса бастапқы "сынақ полигоны" мақсатымен салынды, бірақ жарыс тез арада басты назарға айналды. Жергілікті, ұлттық және халықаралық автомобиль компанияларының көптеген маркалары мен үлгілері қатысты, автомобильдер негізгі талаптарға сәйкес, көбінесе қарапайым жолаушылар көліктері болып табылды. Механиктер міне берушілермен жүру қалыпты жағдай болды (1911 жылы Рэй Харронның ерекше жағдайы болған жоқ). AAA жарыс кеңесі Speedway-дегі жарыстарды бекітті, ал жарыс жүргізушілердің Ұлттық Чемпионатының бір бөлігіне айналды. Чемпионаттық автожарыс ұлттық спортқа айналды, оның маңызды іс-шарасы – Индианаполис 500. 1919 жылы AAA шенеуніктердің бір машинаға 400 фут трасса талабына негізделген, ең көп 33 машинадан тұратын жарыс алаңы құрылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін және 1920 жылдары жарыс машиналарын жасау формуласы тез дамыды. Кішкентай блок, турбонаддувпен жабдықталған 911/2 куб. дюйм (1.5 л) көлемді қозғалтқыштар стандартты болды. Механиктер міне берушілермен жүру тоқтатылды, жылдамдық тез өсті. Питер ДеПаоло 1925 жылы 500 мильді сағатына 100 миль орташа жылдамдықпен өтетін алғашқы жүргізуші болды. Индианаполистен басқа, кірпішпен төселген трассасы бар 1920 жылдары тақтайша трассадағы жарыстар да өте танымал болды. Фишер 1927 жылдың соңында трассадағы үлесін сатты.
Рикенбеккер дәуірі
1928–1941 жылдар аралығында. Эдди Риккенбеккер 1927 жылдың соңында Speedway-ді сатып алып, жаңа дәуір бастады. Риккенбеккер Speedway-ді бастапқы "сынақ полигоны" мақсатына қайтаруға мүдделі болғандықтан, ауқымды өзгерістер енгізілді. Көлік өндірушілерді қайта тарту және 1920 жылдары спортты басып алған кішкентай, арнайы жарыс машиналарын тоқтату үшін көптеген ережелер өзгертілді. Мысалы, механиктерді қайта орнату, уақыт сынақтарын он айналымға дейін ұзарту (бұрынғы төрт айналымнан), турбонаддувқа тыйым салу және қозғалтқыш көлемін арттыру арқылы машиналар көлік құралына жақын болды. Сонымен қатар, бір уақытта 42 машинаға дейін (әдеттегі 33-тен артық) рұқсат етілді. Риккенбеккер дәуірі Ұлы депрессиямен бірге келді, бірақ Speedway елеулі қаржылық қиындықтарға тап болған жоқ. Көптеген адамдардың ойынша, бұл ережелерді өзгерту 1929 жылғы қор нарығының құлауына жауап ретінде жасалмады, шындығында олар 1928 жылдың басында жасалып, 1929 жылдың қаңтар айында AAA жарыс кеңесімен бекітілді. Осы кезеңде бірнеше Indy дәстүрлері пайда болды, оның ішінде жеңіс тұғырындағы алғашқы сүт бөтелкесі, Borg Warner Trophy-нің алғашқы табысталуы және жарыс жеңімпазына жарыс машинасының кілттерін табыстау дәстүрі. Риккенбеккер сонымен қатар 18 тесіктік гольф алаңын салған арқылы жақсартты. Риккенбеккер дәуірі "500" тарихындағы ең қауіпті кезең болып саналады, жарысқа қатысушылар мен көрермендер арасында 24 адам қаза тапты. Көптеген қайғылы оқиғаларға жауап ретінде қауіпсіздікті арттыру мақсатында ережелерді өзгерту және трассаны жақсарту жұмыстары баяу жүргізілді. Жарыстың алғашқы ұлттық радио хабарлауы 1928 жылы өтті. 1939 жылға қарай, Mutual Broadcasting System жарысты бүкіл елдегі филиалдарына тікелей эфирде берді. Бұл дәуір Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда (Перл-Харбор) аяқталды. Риккенбеккер 1942 жылғы жарысты жойды, трассаны жапты және соғыс кезінде оны тастап кетті. Жақын арада ол тозығы жетіп, қарапайым күйге түсті.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
1946 жылдан 1950 жылдардың басына дейін. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Speedway Тони Хулманға сатылды. Ол соғыс жылдары тозығы жеткен трассаны жылдам жөндеп, жаңартты. Бұл кезең қысқа болды және көбінесе ескірген автомобильдердің қатысуымен еректелді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тыйым салынғаннан кейін автожарыс, негізінен, азық-түлік рационирленуіне байланысты спорт ретінде қайта жандана бастады. Осы кезде жарыс жүргізушілерін қауіпті немесе бейхабар трюкшілер ретінде бейнелеудің соғысқа дейінгі дәстүрлі көрінісі жойылды. Сондай-ақ, қозғалтқыштар мен шассилердің күрделенуімен бірге механиктердің «майлы қолдар» немесе қарапайым жұмысшылар ретіндегі бейнесі де жоғалып кетті. Осы жылдары көптеген жүргізушілер мен механиктер соғысқа қатысты, олар ел ішінде немесе шетелде қызмет етті. Спорттың ұлттық деңгейдегі заңдылығы мен мойнына алынуы арта бастады. Жарыстың ұлттық радио хабарлауы қарқынды дамыды, бастапқыда Mutual арқылы, ал кейін Индианаполис моторлы трассасының радиожелісі құрылғаннан кейін одан әрі кеңейді.
Родстер дәуірі
1952 жылдан 1960-жылдардың ортасына дейін. Көптеген жанкүйерлер бұл кезеңді Инди 500-дің "алтын ғасыры" деп санайды, оның ерекшелігі – алдыңғы моторлы Родстерлердің қатысуы. Франк Куртис 1952 жылы жасаған және жарысқа қосылған алғашқы "роудстер" деп есептеледі. Осы жылдары (1950–1960) Инди 500 жүргізушілердің әлем чемпионатының есебіне ұпайлар қосылды. Дегенмен, еуропалық жарысшылардың өте азы ғана Индиде бақ сынауға тырысты. Ерекше оқиғалардың қатарында 1957 жылы Сэм Хэнкстің құлшынысқа толы жеңісі және екі мәрте жеңімпаз Билл Вуковичтің қайғылы қазасы бар. 1960 жылы Роджер Уорд пен Джим Ратман арасындағы атақты дуэль Инди 500 тарихында көшбасшы алмасудың ең көп саны бойынша жаңа рекорд орнатты, бұл көрсеткіш 2012 жылға дейін сақталды. Индинің аңызы А. Дж. Фойт 1958 жылы тұңғыш рет жарысқа қатысты, ал 1961 жылы алғашқы 500 шақырымды жеңіп алды. 1961 жылдың күзінде қалған соңғы түпнұсқа кірпіш жол асфальтпен жабылды, ал 1962 жылы Парнелли Джонс 150 миль/сағатты (241 км/сағ) шегінен асып түсті.
Арқадағы қозғалтқыштың айналуы
1960 жылдар. Кейде "Британдық шабуылы" немесе "Инновациялар онжылдығы" деп аталады, ол бұрын айтылған Родстер дәуірімен ішінара келіседі. 1961 жылы Джек Брэбхам Индиге еуропалық, Гран-при стиліндегі, артқы қозғалтқышты машинамен келді. Көне алдыңғы қозғалтқышты Offenhauser қозғалтқыштарымен жабдықталған роудстерлердің қатарында Брэбхамның машинасы кішкентай және аз қуатты деп есептелді, алайда ол салыстырмалы түрде тегіс бұрыштарда өте жақсы басқарылды. Артқы қозғалтқышты машиналардың механикалық артықшылықтары тез байқалып, старттық аламанда алдыңғы қозғалтқышты машиналарды ығыстыра бастады. 1964 жылы А. Дж. Фойттың жеңісі – алдыңғы қозғалтқышты машинаның Индианаполис 500-де соңғы жеңісі болды. 1965 жылы ABC Sports жарысты алғаш рет Wide World of Sports арнасында көрсетті, бұл Индиде телеарналық хабарлаудың жаңа дәуірін ашты. Джим Кларк жарысты артқы қозғалтқышты машинамен жеңіп алды, бұл осындай машинаның алғашқы жеңісі еді. Онжылдықтың соңына қарай артқы қозғалтқышты машиналарға көшу спорттың бағытын өзгертіп жіберді. 1969 жылы алдыңғы қозғалтқышты ең бір машина да жарысқа ілікпеді. 1964 жылы болған өртті апаттан кейін USAC бензиннің отын ретінде қолданылуын шектеу және ақырында толығымен тыйым салу үшін ережелер жасады.
Аңыздар онкүндігі
1970 жылдар. 1972 жылы қанаттарды бұрандалы қосылыммен орнатуға рұқсат берілгеннен кейін жылдамдықтар тез өсті. Жүргізушілер бірнеше жыл бұрын 160 миль/сағат шамасында айналым жасаса, енді қиынға түсетін 200 миль/сағат шегіне жақындап келе жатты. Турбожылдамдатқышты қозғалтқыштар таңдаулы болды, аэродинамикалық күш деңгейі едәуір артты және енді кең, тегіс шиналар қолданылатын болды. Бұл жанкүйерлер үшін тартымды көрініс болды, бірақ қауіпсіздік шаралары жылдамдықтың күрт өсуіне дайын болмағандықтан, апатқа ұшырау қаупі де зор болды. 1973 жылы өткен қайғылы жарыстан кейін 1974 жылдан бастап автомобильдерге де, трассаға да масштабты өзгерістер енгізілді. Том Снева 1977 жылы сол қиын 200 миль/сағат шегін бұзды. Осы дәуір көптеген Indy "легендаларының" қалыптасуымен байланысты. А. Дж. Фойт, Марио Андретти, Аль Унсер, Бобби Унсер, Джонни Ратерфорд, Гордон Джонкок және тағы да көптеген жүргізушілер осы кезеңде мансаптарының шыңына жетті. Болашақ "легендалар" Том Снева мен Рик Мирс та осы онжылдықта мансаптарын бастады. Онжылдық американдық жүргізушілер мен американдық командалардың үстемдігімен өтті, бірақ табыс тек АҚШ-тағы командаларға ғана тән емес еді. McLaren табысқа жеткен еуропалық қатысушылардың бірі болды, ал онжылдықтың соңында құрметті Offenhauser қозғалтқышы британдық Cosworth қозғалтқышымен күшті бәсекелестікке тап болды. А. Дж. Фойт 500 жарысының төрт дүркін жеңімпазы атанды, ал Джанет Гатри жарысқа қатысқан алғашқы әйел жүргізуші болды. Трассаның өзі көрермендер санының артуымен, теледидарда көрсетілуімен және "Жылан ұясы" (Snakepit) деп аталатын, әрекетке толы жиын орынымен танымал болды.
CART дәуірі
1979 жылдан 1995 жылға дейін. 1979 жылы CART құрылғаннан кейін, алғашқы ашық дөңгелекті "Бөлініс" туды және 1980-жылдардың басында ерекше назарға алынды. Бірнеше маусымдық ұйымдастырушылықтардың талас-тартыстары мен түрлі даулардан кейін, 1983 жылға қарай спортта салыстырмалы ақылға қонымды жағдай орнады, CART санкциялаған жарыстар маусымын және USAC санкциялаған Индианаполис 500-ді көрді. Автомобильдер мен жүргізушілер қатары негізінен CART негізіндегі командалар мен түрлі бір реттік ("тек Инди үшін") қатысушылардан құралды. "500" CART чемпионатындағы ұпайларға есептелді, бірақ CART бұл жарысты санкцияламады. Он жылдық ішінде "клиенттік шасси" тұжырымы серияны басып алды, сондай-ақ бәсекеге эксклюзивті қозғалтқыштарды жалға алу енді. Қозғалтқыштар мен шасси өндірушілердің барлық дерлік бөлігі шетелде орналасқан, 1987 жылға қарай АҚШ-та бірде-бір шасси салынбады. March, Lola және Reynard сияқты өндірушілер ашық нарықта таңдаулы шасси болды, ал басқа эксклюзивті шассилер (Penske және Galmer) да сәттілікке жетті. Осы кезеңде шетелде туған бәсекелестердің саны күрт өсті, 1995 жылға қарай екіден он тоғызға дейін жетті. Бұл бүкіл елде және әлемде танымалдылығы артып келе жатқан кезең болғанымен, американдық бәсекелестердің санының азаюы кейбір жанкүйерлер мен команда иелері үшін дау тудырды. Сонымен қатар, Индиге дайындаушы сериялар мен "басқыш" USAC спринттері мен жәндіктерден негізінен формула стиліндегі жол жарыстарына қарай өсті. Көптеген үздік жүргізушілер қазір Can Am, SCCA Super Vee, Atlantics, Indy Lights және IMSA сияқты жарыстардан жоғары көтерілді. Рик Мирс CART дәуірінде төрт рет Инди 500 жарысын жеңді (1979, 1984, 1988, 1991), барлығы Penske Racing үшін. Penske командасы сол дәуірдегі ең табысты командалардың бірі болды, 1979 жылдан 1994 жылға дейін тоғыз жарыста жеңіске жетті. Ал Унсер-младший жеңіске жеткен алғашқы екінші буын жүргізушісі болды, ал оның әкесі Ал Унсер-аға 1987 жылы төртінші рет жарыста жеңіске жетіп, ең қарт жүргізуші атанды. Жылдамдық 1970-жылдардың соңында 200 мильден астам жылдамдықтан 1992 жылға қарай 230 мильден астам жылдамдыққа дейін өсті. 1986 жылы Бобби Рахал 500 мильді үш сағаттан кем уақытта, орташа жылдамдығы 170,722 миль/сағатта аяқтаған алғашқы жүргізуші болды. 1986 жылдан бастап ABC Sports жарысты тікелей эфирде телеарнада көрсетуге кірісті. Сонымен қатар, радио желісі бүкіл ел бойынша 1200-ден астам филиалға дейін кеңейді.
IRL / "Бөліну" дәуірі
1996–2007 жылдар аралығында. IRL 1996 жылы құрылды, бұл Инди автожарыстары спортындағы "бөлініс" деп есептелді. Speedway президенті Тони Джордж серияны шығындарды қысқару шараларын енгізу және американдық пилоттардың қатысуын арттыру мақсатымен құрды. CART негізіндегі командалар төрт жыл бойы жарысты бойкоттап, бұл қадамды Джорджтың "билікке ұмтылуы" деп санай отырып, бірнеше ұйымдық келіспеушіліктерге сілтеме жасады. Инди автожарыстары мен Инди 500 жарысының танымалдылығы көрермендер санының, теледидар рейтингтерінің және жағымды медиа жариялылығының айқын төмендеуін көрсетті. 1997 жылы табиғи аспирацияланған қозғалтқыштардың жаңа формуласы енгізілді, ал "алғашқы" немесе "Ескі мектеп IRL" дәуірі шамамен 2002 жылға дейін жалғасты. 2003 жылға қарай CART-тағы жетекші командалар мен өндірушілердің көпшілігі IRL-ге ауысты, нәтижесінде жағдай CART дәуіріне ұқсас бола бастады. Кейін өндірушілер сериядан шыға бастады, нәтижесінде Dallara және Honda шасси мен қозғалтқыш жеткізушілері ретінде қалды. 2006 жылы де-факто "бір типті автомобиль" дәуірі басталды, бірақ жабдықтардың жетіспеушілігі енді үлкен мәселе болмады. Сондай-ақ 2006 жылы серияда этанол отын қоспаларын сынау басталды. Бұл дәуірдегі маңызды оқиға – спорттағы темекі демеушілігін тоқтатуға бағытталған MSA-ның енгізілуі болды.
Біріктіру дәуірі
2008 жылдан 2011 жылға дейін. 2008 жылы Инди-рейсинг лигасы мен Champ Car ұйымдық бірігуді аяқтады, бұл 1978 жылдан бері алғаш рет Инди-машина жарыстарының спорты бір реттеуші тудың астында өткізілді. Жаңадан ұйымдастырылған серия IndyCar Series деген атпен жарысатын болды. Бірігудің бастауы және "бөлінудің" аяқталуы 2000 жылы CART командалары IRL командаларымен бір реттік қатысуда Индиде бәсекелесуге келген кезде басталды. Біріккен дәуірді 2003 жылға дейін, атап айтқанда, CART-тың басты командалары мен өндірушілерінің көпшілігі IRL-ге толықтай көшіп, Индиге қайта оралғанға дейін табуға болады. Бірігу дәуірі 2003 немесе 2008 жылдан 2011 жылға дейін жалғасты. 2008 жылғы ресми бірігу кезінде жарыс жоғарыда аталған "стандартты машинамен", Dallara IR03/05 машинасымен, табиғи сорулы Honda V8 қозғалтқыштарымен өткізілді. Champ Car командалары мен жүргізушілерінің күрт келуімен және жеткілікті шассилердің болуымен, қатысушылар саны қысқа мерзімге өсті. Бірнеше жыл бойы уақыт сынақтарына іріктеу кезеңі қайта оралды, ал дәуір 2011 жылы Индианаполис 500-дің 100 жылдығымен ерекшеленді. IR 03/05 "стандартты" машинасының дәуірі 2011 жылғы IndyCar маусымының соңында аяқталды. Алайда, бұл оқиға Лас-Вегаста трагикалық аяқталды.
Спектрлік сериялар Era
2012 жылғы IndyCar маусымынан бастап, серияда жаңа шасси және қозғалтқыш формуласы енгізілді, бұл турбо күшейтілген қозғалтқыштарды және бірнеше қозғалтқыш өндірушілерін қайта әкелді. Honda, Chevrolet және Lotus қозғалтқыштарды ұсынды, бірақ Lotus бір маусымнан кейін кері тартылды. Dallara DW12 шассиі 2012-2014 жылдары Dallara-дан, ал 2015-2017 жылдары Honda және Chevrolet-тен аэродинамикалық жиынтықтармен жабдықталды. 2018 жылдан бері жаңа, универсалды Dallara аэродинамикалық жиынтығы қолданылуда. Жылдамдық қайтадан өсті, 230 миль/сағ барьерін басып өтті, бірақ 1996 жылы орнатылған ескі квалификациялық рекордтарды бұзған жоқ. Бұл дәуір 2016 жылы өткен Индианаполис 500-дің күте білген 100-ші жарысымен ерекшеленді. Бұл кезең тректегі бәсекелестіктің артуымен сипатталады, 2013 жылы 68 лидиер алмасуының және 2017 жылы 15 түрлі лидиердің рекордтық көрсеткіштері тіркелді. 2014 жылғы жарыста старттан бастап 149 айналымдық ескертусіз кезең тіркелді, ал 2013 және 2014 жылғы жарыстар – Indy 500 тарихындағы ең жылдам жарыстардың екеуі. 2013 жылы Тони Канан орташа сағатта 187.433 миль жылдамдықпен жүріп, тарихымыздағы ең жылдам 500 жарысын көрсетті.