Кіріспе

Католик шіркеуінің қолдайтын өмір салтының түрі Қасиетті өмір (сонымен қатар діндік өмір деп те аталады) – бұл Иса Мәсіхті одан да қатаң түрде іздеуге шақырылған сенімділердің Католик шіркеуінде өмір сүру жағдайы. Оған қасиетті өмір институтындағылар (діндік және зайырлы), апостолдық өмір қоғамдары, сондай-ақ, жалғыз өмір сүретін немесе қасиетті бойжеткендер/жесірлер де кіреді.

Анықтама

Католик шіркеуінің катехизисінде бұл "кедейлік, тазалық және бағыну туралы жақындығының кеңестерін шіркеу мойындаған тұрақты өмір салтында ашық мойындаумен сипатталады" делінген. Канондық құқық кодексі оны "Киелі Рухтың ықпалымен Мәсіхке одан да жақын тұрып, адалдардың Құдайға толыққанды берілген, ең сүйікті Құдайға арналған өмірдің тұрақты түрі ретінде анықтайды, осылайша олар оның құрметіне, шіркеуді құруға және әлемді құтқаруға жаңа және ерекше тағайындамамен берілгендіктен, Құдайдың патшалығының қызметінде қайырымдылықтың кемелдігіне жетуге тырысады және шіркеуде ерекше белгі болып, аспан даңқының алдын ала хабарлайды".

Сипаттама

Құдайға бағышталған өмірді христиандық өмірдің одан да талапты жолы ететін нәрсе – бұл жария діни анттар немесе басқа да қасиетті байланыстар, олар арқылы құдайға бағышталған адамдар Құдайға деген сүйіспеншілікпен, Евангелиядан алынған тазалық, кедейлік және бағыну кеңестерін міндетті түрде сақтауға уәде береді, немесе кемінде, құдайға бағышталған қасындар үшін – мәңгілік тазалық, дұға және шіркеуге қызмет ету өмірін өткізу ниеті. Әйгілі Әулие Бенедикттің Ережесінде, 58:17 тарауында айтылған Бенедикт анттары, діни институттардың әдеттегі анттарымен салыстыруға болады. Әрбір құдайға бағышталған адамның ерекше шақырылуына қарай, төртінші ант беруі де мүмкін. Құдайға бағышталған адамдар, егер олар діни қызметкерлер болып саналмаса, Католик шіркеуінің иерархиясының құрамына міндетті түрде кірмейді. Католик шіркеуінің катехизисі былай дейді: «Шіркеудің басынан бері, Мәсіхтің соңынан еріп, оған евангелиялық кеңестерді орындау арқылы одан да еркін және оған жақын болуға ұмтылған ерлер мен әйелдер болды. Олардың әрқайсысы өз өмірін Құдайға арнап, әрқайсысы өз жолымен өмір сүрді. Олардың көптегені, Киелі Рухтың жетелеуімен, шөлге кетіп немесе діни отбасылар құрды. Сондықтан шіркеу, өзінің билігімен, оларды қуана қабылдап, бекітті». Құдайға бағышталған өмір институттарда, қоғамдарда немесе жеке өмір сүруге болады. Бұл өмірді өмір сүретіндер діни қызметкерлер немесе миряндар болып табылады, бірақ құдайға бағышталған өмірдің мәні діни немесе миряндық емес.

Қасиетті өмір институттары

Қасиетті өмір институттары діни институттар немесе зайырлы институттар болып табылады. Діни институттар – мүшелері тиісті заңға сәйкес, қалысқа беріліп, ортақ өмір салған бауырлар немесе қарындастар қоғамдары. Зайырлы институттар – христиан имандыларының әлемде өмір сүріп, қайырымдылықтың кемелдігіне ұмтылып, әсіресе іштен қасиеттендіруге еңбек ететін институттар.

Апостолдық өмір қоғамы

Апостолдық өмірдің қоғамдары білім беру немесе миссионерлік қызмет сияқты апостолдық мақсатқа арналады. Олар "қасиетті өмір институттарына ұқсас", бірақ олардан ерекшеленеді. Мүшелері діни уәде бермейді, бірақ ортақ өмір сүріп, өздеріне тиесілі қоғамның "конституцияларын" сақтау арқылы кемелділікке ұмтылады. Кейбір, бірақ барлығы емес, апостолдық өмірдің қоғамдары өз конституцияларында белгілі бір тұрақтылықтың "байланыстарын" анықтайды, олардың арқасында мүшелері евангелиялық кеңестерді қабылдайды. Канондық құқық кодексі апостолдық өмірдің қоғамдары үшін қасиетті өмір институттарына қарағанда әлдеқайда аз егжей-тегжейлі ережелер береді, көбінесе жеке қоғамдардың конституцияларына сілтеме жасайды. Апостолдық өмірдің қоғамдары сырттан діни өмірге ұқсауы мүмкін, бірақ маңызды айырмашылық – олардың өзі қасиеттілікке ие емес және олардың өмірлік жағдайы өзгермейді (яғни олар зайырлы дін қызметкерлері немесе қарапайым адамдар болып қала береді). Апостолдық өмірдің қоғамдарының мысалдары: Сент-Филипп Неридің ораториясы, Сент-Винсент-де-Полдың қайырымдылық қыздары, Сент-Сулпицидің дін қызметкерлерінің қоғамы, Қасиетті Жүректің Сент-Жозеф қоғамы және Сент-Клумбанның миссионерлік қоғамы.

Тарих

Діни өмірдегі кез келген маңызды өзгеріс, әсіресе Латын Батысында, сол замандағы Шіркеудегі нақты дағдарысқа аса сенімді адамдардың жауабы болып қарастырылуы мүмкін.

Еремдік өмір

IV ғасырдың басында Константин Ұлы Рим империясында христиан дінін заңдастырғанда және христиандық сенім басым дінге айналғанда, ол Рим қудалаулары дәуірінде оны ерекшелендірген өзін-өзі құрбан ету сипатын жоғалтты. Құдай Патшалығы үшін шейіт болу мүмкіндігінен айырылған соң, тым берілген ерлер мен әйелдердің бірі қалаларды тастап, Құдаймен жақын қарым-қатынасқа жететін шөл даладағы өмірдің сынақтарына бет бұрды, дәл сияқты Израиль ұлдарының күнәлар шөліндегі саяхатындай. "Шөл" деген сөздің грекше атауы – eremos, осы діни өмір салтына eremitic (немесе eremitical) өмір деген ат берді, ал оны ұстанатын адам – ермит деп аталды. Ұлы Антоний және басқа да ерте лидерлер тәжірибесі аз ермиттерге басшылық етті, көп ұзамай Мысыр шөлінде және Сирияның бір бөлігінде көптеген христиан ермиттері пайда болды. Эремитикалық өмір ақырында кенобиттік өмірге шақырулардың көптігімен қабылдануына қарамастан, ол сақталды. Орта ғасырларда аскет (анкорит) деген ермиттердің бір түрі пайда болды, ал Картузиан және Камалдоле монастырларындағы өмір эремиттік сипатқа ие. Грек православие және орыс православие шіркеулерінің өздерінің эремитикалық дәстүрлері бар, олардың ішінде Афон тауы бүгінде ең танымал. Қазіргі заманда Рим-католик шіркеуінде 1983 жылғы Канондық құқық кодексі діни институтқа мүше болмай, үш евангелиялық кеңеске ашық мойын бұрған және тиісті епархиялық епископтың алдында ант немесе басқа қасиетті байланыс арқылы расталған христиан имандыларын, қасиетті өмір сүретін жандар ретінде мойындайды (603-қанон, төменде қараңыз).

Монастырлық ордендер

Кейбіреулер үшін эремиттік өмір денсаулыққа пайдалы болғанмен, басқалары үшін тепе-теңдікті бұзды. Ұлы Антонийдің шамамен бір замандасы Пахомий Ұлы, кейбір монахтардың қауымдастық (ценобий) басшылығы мен үлгілі тәртібіне зәру екенін түсінді. Ол Мысырда монахтардың алғашқы қауымын құрғандығы үшін танымал, осылайша кенобиттік монахтықты қанаттандырды. IV ғасырда Шығыста Кесариялық Василий және VI ғасырда Батыста Нурсиялық Бенедикт өздерінің христиан әлемінің аймақтарында діни өмірді ұйымдастырудың ең ықпалды "ережелерін" жазды ("ереже" осы контексте рухани өмірді қалай жүргізуге арналған кеңестер мен нұсқаулар жиынтығын білдіреді). Олар дұға, еңбек, рухани оқу және демалысқа арналған күнделікті кестемен ортақ өмірді ұйымдастырды. Қазіргі күні Шығыс католик шіркеулері мен Шығыс православие шіркеулеріндегі монастырлардың көбі Қасиетті Василий ережесін ұстанады. Қасиетті Бенедикт ережесі Батыстағы монахтардың әртүрлі ордендері, оның ішінде Қасиетті Бенедикт ордені, цистерциандар, траппистер және Камалдолездер, сондай-ақ Картуздық өмірге маңызды әсер етеді.

Қалыпты канондар

Қасиетті канондар – Аугустин ережесі (лат. regula) бойынша қауымда тұратын және мүліктерін ортақ пайдаланатын белгілі бір дін қызметкерлері тобының мүшелері. Монахтар шіркеуден уақытша оқшауланып, көбінесе монастырьдан тыс адамдарға қызмет көрсетсе, канондар өз шіркеулеріне келушілерге литургия мен қасиетті сақраменттерді (тағамдарды) өткізуге арналады. Тарихи тұрғыдан монахтық өмір негізінен лайық адамдарға арналған болса, канондық өмір көбінесе дін қызметкерлеріне қатысты болды.

Қайыршы әскерлері

13-шы ғасырдың басында ортағасырлық қалалар мен қалалардың дамуымен бірге саяхатшы монахтар ордендері қалыптасты. Монастырлар негізінен қоғамдық өмірден уысып, ауылдық жерлерде орналасса, саяхатшы монахтар қалалық өмірге белсенді қатысып, білім беру және кедейлерге көмектесу сияқты қала халқының қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған болды. 13-шы ғасырдың басты бес саяхатшы монахтар діни ордені – Уағыздаушылар (доминикандықтар), Кіші монахтар (францискандықтар), Марияның қызметшілері (сервиттер), Әулие Августин (августиндіктер) және Кармел тауының Әйелдері (кармелиттер) ордендері.

Қауымдар

XVI ғасырға дейін институттарды тек салтанатты ант бергендер ғана мойындады. 1521 жылдың 20 қаңтарындағы Inter cetera конституциясымен папа Лев X қарапайым ант берген терциарлар үшін ереже белгіледі. Бұл ережеге сәйкес, қоршау міндетті емес болды, бұл ережеге сәйкес келмейтін ізбасарларына қоршалған діни қызметкерлерге рұқсат етілмеген түрлі қайырымдылық жұмыстарына қатысуға мүмкіндік берді. 1566 және 1568 жылдары папа Пий V бұл жіктелуді қабылдамады, бірақ олардың болуына рұқсат берілді және олардың саны арта берді. Олардың өмірі әлеуметтік қызметке және Еуропа мен миссионерлік аймақтардағы жаңаруға бағытталған. Француз революциясы мен одан кейінгі Наполеонның басқа католик елдеріне жасаған шапқыншылықтары кезінде осы қауымдардың саны одан да өсті, нәтижесінде мыңдаған монахтар мен монахтар мұрагерлік арқылы қауымдарына түскен кірістен айырылып, діни өмірді жаңаша өткізуге мәжбүр болды. 1900 жылдың 8 желтоқсанында олар діни ұйым ретінде бекітіліп, мойындалды. Иса қоғамы – салтанатты антпен «орден» ретінде мойындалған институттың мысалы, бірақ мүшелері салтанатты ант бергендерге (азшылық) және қарапайым ант берген «коадъюторларға» бөлінді. Ол протестанттық реформациядан кейін құрылды, XVI ғасырдың дағдарысын шешуге бағытталған бірнеше жаңалықтарды енгізді. Оның мүшелері ортақ өмірдің міндеттемелерінен, әсіресе ортақ дұғадан босатылды, бұл оларға алыс жерлерде жеке-жеке қызмет етуге мүмкіндік берді. Олардың әдетте он үш жылға созылатын ұзақ дайындық кезеңі тіпті оқшауланған жағдайда да шіркеудің зияткерлік дәстүрін ұсынуға дайындады.

Дүниежүзілік институттар

Қазіргі заманғы зайырлы институттар 18 ғасырдағы Францияда пайда болды. Француз төңкерісі кезінде үкімет Францияны христиан дінінен айыруға тырысты. Француз үкіметі барлық дін қызметкерлері мен епископтардан жаңа үкіметке адалдық серт беруді талап етті, әйтпесе шіркеуден қуылды және діни өмірдің кез келген түріне тыйым салды. Иезуит Пьер Жозеф де Клоривьер Иса Жүрегі институтының епархиялық дін қызметкерлерінен жаңа қоғам құрды. Ол сондай-ақ Мария Жүрегінің қыздарын да құрды. Олар мінсіз өмір сүргенімен, ант бермеді, үкімет тарапынан діни қоғам деп есептелмеу үшін зайырлы институт мәртебесін сақтап қалды. 1952 жылы олар Папа институты мәртебесін алды. Мария Жүрегінің қыздары кейбір жағынан зайырлы институтқа ұқсағанымен, діни өмір институты ретінде танылды. 1947 жылғы 2 ақпанда Папа Пий XII «Provida Mater Ecclesia» апостольдық конституциясын шығарды, ол зайырлы институттарды «өтемін жағдайының жаңа санаты» (nova categoria status perfectionis) деп таныды. 1983 жылғы Канондық құқық кодексі зайырлы институттарды құлшылыққа берілген өмірдің бір түрі ретінде мойындайды. Олар діни институттардан мүшелерінің өмірін әдеттегі дүниелік жағдайларда, жалғыз, отбасында немесе бауырластық топтарында өткізуімен ерекшеленеді.

Дүниежүзілік бағышталған өмір күні

1997 жылы Папа Иоанн Павел II қасиетті өмірге арналған Дүниежүзілік дұға күнін орнатып, оны жыл сайын 2 ақпанда, Иеміздің ұсынылу мерекесінде тойлауға белгіледі.