Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ваиофар, сонымен қатар Ваифар, Ваифер немесе Ваиффре (өлді 2 маусым 768), 745-768 жылдар аралығында Аквитанияның соңғы тәуелсіз герцогы болды. Ол әкесі Хуннальд I монастырьға кіргеннен кейін, бейбіт түрде оның орнына келді. Сонымен қатар, ол 751 жылдан кейін франктардың королі болған және осылайша Ваиофардың номиналды жоғары тұрушысы болған Каролингтер әулетінің күшеуімен және оның басшысы Ұзынсыз Пепинмен болған қақтығысты мұра етті.
Waiofar, also spelled Waifar, Waifer or Waiffre (died 2 June 768), was the last independent Duke of Aquitaine from 745 to 768. He peacefully succeeded his father, Hunald I, after the latter entered a monastery. He also inherited the conflict with the rising Carolingian family and its leader, Pepin the Short, who was king of the Franks after 751 and thus Waiofar's nominal suzerain.
752760
Ваофар мен Пипин арасындағы ашық қақтығыстың басталуы 753 жылға дейін барып жетеді, осы жылы Аквитания герцогы Пипиннің бауыры Грифонға пана берді. Грифон Бавария герцогтігін заңды иесінен тартып алуға жасаған сәтсіз әрекетінен кейін Франкиядан қашуға мәжбүр болған еді. Пепиннің дереу қандай әрекет еткені белгісіз, бірақ Грифон кейіннен Аквитаниядан Римге аттануға дайындалып жатқанда өлтірілді. 751 жылы Мойсак жылнамасы бойынша, Вайофар 720 жылы арабтар бағындырған, Пиреней тауларының солтүстігіндегі ислам билігінің орталығы – Нарбонна қаласын (Narbonam depraedat) тонады. Келесі жылы Пиренейдің солтүстігіндегі бірнеше бұрынғы вестгот қалалары граф Ансемунд басшылығымен франктарға өткен. 752 мен 759 жылдар аралығында Пипин әскері Нарбоннаны қоршауға алды. Белгісіз себептермен Вайофар Пепин әскері қаланың жанында орналасқанда шабуыл жасады, Аниан жылнамаларында айтылғандай, "оның әкесі Карл Мартелге шабуыл жасағандай". Осы шабуыл туралы мәліметтер тек Мойсак жылнамасы мен Аниан жылнамаларында кездеседі. Ұзес жылнамасында Руэргтің 754 жылы Нарбонна қоршауы кезінде Пепин бағындырғаны жазылған, бірақ оның жергілікті вестготтардың көмегімен, Нарбонна құлағаннан кейін ғана (арабтар бағындыру алдындағы гот қаласы) жүзеге асырылуы мүмкін. Аниан жылнамалары мен Мойсак жылнамасы 759 жылы Нарбонна құлағаннан кейін Пепин басшылығымен франк әскерінің Оңтүстік Аквитанияны жаулап алуды бастағанын, ал 760 жылы Тулуза, Родез (Руэргтің астанасы) және Альби олардың қолына түскенін көрсетеді.
The beginning of open conflict between Waiofar and Pepin can be dated to 753, when the duke of Aquitaine granted asylum to Pepin's brother Grifo after the latter was forced to flee Francia because of his failed attempt at usurping the Duchy of Bavaria from its rightful lord. Pepin's immediate reaction is not recorded, but Grifo was subsequently assassinated while preparing to leave Aquitaine for Rome. In 751, according to the Chronicle of Moissac, Waiofar sacked the city of Narbonne (Narbonam depraedat), the centre of Islamic rule north of the Pyrenees, having been conquered by the Arabs in 720. The following year several other formerly Visigothic cities north of the Pyrenees, under a certain Count Ansemund, went over to the Franks. Between 752 and 759, Pepin's forces besieged Narbonne. For reasons unknown, Waiofar attacked Pepin's forces while they were camped by the city, "as his father had attacked Charles Martel" in the words of the Annals of Aniane. Only the local sources, the Chronicle of Moissac and Annals of Aniane, record this attack. Although the Chronicle of Uzès records that the Rouergue was conquered by Pepin in 754, during the siege of Narbonne, it is more likely that its conquest was effected with the assistance of the local Visigoths only after the fall of Narbonne (a Gothic city prior to the Arab conquest). The Annals of Aniane and Chronicle of Moissac indicate that the Frankish army under Pepin began the conquest of southern Aquitaine immediately after the fall of Narbonne in 759, and by 760 Toulouse, Rodez (capital of the Rouergue) and Albi had fallen into their hands.
760763
760 жылы Пипин Ваиофардың шіркеу жерлерін тартып алуын айыптады және оған қарсы жорыққа дайындалды. Ваиофардың бейбітшілік туралы өтінішіне көңіл бөлмей, Пипин Берри және Оверньге шапқындап кірді де, «Аквитанияның көп бөлігін» (maximam partem Aquitaniae) қиратты. 761 жылы Ваиофар Бурж графы Чуньбертке және Овернь графы Бландинусқа, Аквитанияның солтүстік-шығыс шекарасын бақылаған өзінің қолдаушыларына, Шалон-сюр-Саонға шабуыл үшін күштерін жинауға бұйрық берді. Бұл әскердің көп бөлігі жергілікті жасақтан тұрған болуы мүмкін, себебі гаскондар (басктар) туралы ештеңе айтылмаған. Фредегар жылнамасын жалғастырған автор гаскондардың (немесе басктардың, латынша Vascones) қатысуын әдетте мұқият тіркеп отыратын, олар Гаскониядан шақырылып, Ваиофар әскерінің кәсіби ядросын құрады. Келесі науқанда Бургундия қиратылды, бірақ Пипин басқыншыларды кері тартты және Оверньдегі Бурбон, Шантел және Клермон қамалдарына ие болды, граф Бландинусты қарсылық көрсетпей берілуге мәжбүр етті. Фредегардың жалғастырушысы Бурбондағы гарнизонды «Ваиофардың адамдары» (homines Waiofarii) деп сипаттады. Бұл жорықтың соңында Пипин келісім арқылы Оверньдегі көптеген қамалдарды толық бақылауға алды. 762 жылы Пипин Берри және Пуатуға шапқындады. Ол Буржді басып алды, ұзақ қоршаудан кейін граф Чуньберттің берілуіне қол жеткізді, оның барысында қала төңірегіне қоршаулар салынып, қабырғаларға қоршау машиналарын орнатуға арналған бекіністер құрылды. Сол жылы Туар түсті, ал Пуатье графы Пипинге бағынды. Annales Laurissenses maiores хабарлайды, Бурж және Пуатье графтарының ізінен көптеген гаскондықтар тұтқындалып, Неустрияға жеткізілді. 762 жылы Ваиофардың туысы граф Мантио, гаскондық жасақпен бірге, Нарбонға кірген немесе одан шығып бара жатқан Каролингтер әскеріне шабуыл жасады. Олар аттан түсіп, күтіп отырды, бірақ одан кейін болған шайқаста олар жеңіліске ұшырады. Мантио мен оның серіктерінің барлығы қаза тауып, гаскондықтар жаяу қашып кетті, ал каролингтер олардың жылқыларын олжа ретінде алды.
In 760, Pepin denounced Waiofar's seizure of church lands and prepared to march against him. Ignoring the latter's request for peace, Pepin invaded Berry and the Auvergne and ravaged "a large part of Aquitaine" (maximam partem Aquitaniae). In 761, Waiofar responded by ordering Count Chunibert of Bourges and Count Blandinus of the Auvergne, his followers who controlled the northeastern borders of Aquitaine, to assemble their forces for an attack on Chalon sur Saône. This army probably consisted mostly of local levies, since no Gascon (Basque) presence is mentioned. The Gascons (or Basques, Latin Vascones), whose presence the continuator of the Chronicle of Fredegar is otherwise scrupulous to record, were recruited from Gascony and served a professional core of Waiofar's army. In the ensuing campaign, Burgundy was ravaged, but Pepin pushed the invaders back and took the fortresses of Bourbon, Chantelle and Clermont in the Auvergne, forcing Count Blandinus to surrender. The garrison at Bourbon is described by the continuator of Fredegar as the "men of Waiofar" (homines Waiofarii). At the end of this campaign, Pepin obtained permanent control of many fortresses in the Auvergne by treaty. In 762, Pepin invaded Berry and Poitou. He captured Bourges, forcing the surrender of Count Chunibert, after a lengthy siege in which breastworks were erected around the city and ramparts constructed for putting siege weapons up to the walls. Thouars fell the same year, and the count of Poitiers made submission to Pepin. The Annales Laurissenses maiores record that many Gascons in the following of the counts of Bourges and Poitiers were captured and brought back to Neustria. In 762, Waiofar's cousin Count Mantio, with a Gascon levy, lay an ambush for a Carolingian force, either as it was entering or leaving Narbonne. His men dismounted and lay in wait, but in the subsequent battle they were routed. Mantio and his retinue were all killed and the Gascons fled on foot, with the Carolingians taking their horses as booty.
763766
763 жылы Ваиофар, егер ол Бурге және басқа да Аквитания қалаларын "франк патшалары Аквитания провинциясынан алатын сыйлықтар мен құрбандықтарға (tributa uel munera)" алмаса, Пипинге бағынуды ұсынды. Бірақ ешқандай нәтиже болмады. 763 жылы Пепин Аквитанияның тереңіне, Лимузин мен Кверсиге дейін шабуыл жасады. 764 жылы Пипин Вормс қаласында франктардың жылдық жиналысын – Майфилдті өткізді. Ваиофар мен Баварияның герцогы Тассило III қатысты. Фредегардың жалғастырушысының мәлімдемесіне сәйкес, Ваиофар 765 жылы "көптеген әскерімен және Гароннаның арғы жағынан келген көптеген васкондармен [гаскондармен], бұрынғы заманда вацети [басктар] деп аталған" Пепинге қарсы тұрды. "Ұлы әскер" мен "көптеген гаскондықтар" бұл науқан үшін біріктірілген екі бөлек күш болуы мүмкін. 764 жылы Аувернь графы Чильпинг осындай екі күшті – жергілікті жұмылдыруды және Клермонт гарнизонынан алынған гаскондық сарбаздарды басқарды. 763 және 766 жылдар аралығында Ваиофар Пуатье, Лимож, Сент, Перигу және Ангулем қалаларындағы (цивитат) гарнизондарын шығарды. Бұл бекіністердің көпшілігі Пепин әскерлері қалаларды басып алғаннан кейін қайта жаңартылды. Арчибальд Льюис, Пепин қалаларды жаулап алғаннан кейін, оларды ұстай алмайтынына көз жеткізсе, қабырғаларын қиратқанын айтады. Бұл түсіндіруге Бернард Бахрах қарсы шығып, Ваиофар қалаларын тастап кетуге дейін, Пепинге қарсы пайдалануына жол бермеу үшін олардың қорғанысын және қабырғаларын өзі қиратқанын мәлімдейді. Соғыстың соңғы кезеңі күшейе түскен қатыгездікпен жүргізілді, сонымен қатар жылнамашылар Пепиннің виллаларды өртеп, жүзімдіктерді тонап, монастырларды жойғанын жазды. Осы кезеңде (763–66) Берри бекінісін франк гарнизоны бақылады.
In 763, Waiofar offered to submit to Pepin if he would receive Bourges and other Aquitainian cities in exchange for "whatever tribute and gifts (tributa uel munera) Frankish kings had been accustomed to receive from the province of Aquitaine". Nothing came of it. In 763, Pepin raided deep into Aquitaine as far as the Limousin and Quercy. In 764, Pepin held a Mayfield, the Frankish annual assembly, in the city of Worms. Waiofar and Duke Tassilo III of Bavaria attended. According to the continuator of Fredegar, Waiofar opposed Pepin "with a great army and many Vascones [Gascons] from across the Garonne, who in antiquity were called Vaceti [Basques]" in 765. The "great army" and the "large levy" of Gascons may be distinct forces brought together for this campaign. In 764, Count Chilping of the Auvergne led such a dual force of local levies complemented by some Gascon soldiers taken from the garrison of Clermont. Between 763 and 766, Waiofar withdrew his garrisons from the cities (civitates) of Poitiers, Limoges, Saintes, Périgueux and Angoulême. Most of these fortifications were restored after the cities were occupied by Pepin's forces. Archibald Lewis believes it was Pepin who destroyed the walls after he had conquered the cities if he judged he could not hold them. His interpretation is contradicted by Bernard Bachrach, who believes it was Waiofar who, before abandoning his cities, destroyed their defences and walls to prevent Pepin from using them against him. This final phase of the war was fought with increasing brutality, and the chroniclers record that Pepin burnt villas, despoiled vineyards and depopulated monasteries. During this period (763–66) the fortress of Berry was held by a Frankish garrison.
Қуатты жоғалту және өлім
766 жылы Ваофардың көптеген жақтастары оны тастап кетті, бірақ Аквитания үшін соғыс оның өлімімен де аяқталмады, тіпті Пепиннің өліміне дейін, 768 жылы. Екі жақ арасындағы соғыстың (766–67) соңғы белсенді кезеңі Перигор, Ангумоа және Бордо аймақтарында, Гасконияға жақын жерлерде болды. Бұл аймақтар Ваофардың тікелей билігінде болмаса, оның бақылауында немесе оған одақтас болған. Хроникашылар Пепиннің қамалдар мен қалаларды, кастеллалар мен цивитаттарды қиратқанын, сондай-ақ ауылды мұндай дәрежеде ойран еткенін жазады, "жерді өңдейтін ешбір шаруа қалмады" (nullus colonus terram ad laborandam). Осы шамада Пепин гаскондарды дала шайқасында жеңді. 768 жылы Бурж графы Бландин Пепинге бағынды. Ваофардың отбасының көпшілігі тұтқындалып, Перигор орманында жазаланды. Ваофардың өзі 2 маусымда Пепиннің ықпалымен өз адамдарының қолынан қаза болды. Оның туысы, мүмкін ұлы Хунальд II, Аквитанияға деген құқығын мұраға алып, Пепиннің мұрагері Карлға қарсы күресін жалғастырды.
By 766 most of Waiofar's followers had abandoned him, but the war over Aquitaine did not end even with his death, shortly before Pepin's own, in 768. The final active phase of the war between the two (766–67) was fought mainly in the Périgord, the Angoumois and the Bordelais, all regions closer to Gascony, which if not ruled directly by Waiofar was either under his control or allied to him. The chroniclers record how Pepin destroyed fortresses and cities, castella and civitates, and so devastated the countryside that "there was no settler to work the land" (nullus colonus terram ad laborandam). Around this time, Pepin defeated the Gascons in pitched battle. In 768, the erstwhile count of Bourges, Blandinus, submitted to Pepin. Most of Waiofar's family was captured and executed in the forest of Périgord. Waiofar himself was assassinated by his own men, allegedly at Pepin's instigation, on 2 June. A kinsman, perhaps his son, Hunald II, succeeded to his claims on Aquitaine and continued to fight against Pepin's successor, Charles.
Аквитаниядағы билік
Ваиофардың шығарған бір жарғысы Брюдедегі Сент-Жулиен базиликасының карталарында сақталған. Өзін және өзінің алдыңғы Хунальдты "князьдер" (principes) деп атап, Ваиофар Гедеонға басқа вилла мен екі фунт күміспен алмасу шартымен, өмір бойына прекариум ретінде вилла берді. Жарғы шамамен 756–57 жылдары ("қыркүйек айында, князь Ваифарийдың билігінің 12-ші жылында") Лиманьде ("in pago limanico") жасалды. Ваиофар, мүмкін, 743–44 жылдары өзінің қарсыласы Пепиннің саясатын үлгі еткен болуы мүмкін, ол өз ізбасарларына, шіркеу жерлерін алғандарға, оларды шіркеуге қайтаруға, төлем (ценс) жасауға және оларды шіркеуден "патша сөзімен" (precaria verbo regis) прекария ретінде қайта алуға бұйрық берген. Прекария құру арқылы Ваиофар Пепинмен болатын соғыстан Аквитанияны қорғау үшін адамдар мен әскер жинауға мүмкіндік алды. Фредегардың жалғастырушысы Ваиофардың шіркеу жерлерін тартып алып, оларды өз ізбасарларына қалай бөліп бергенін айтады. 250 жыл өткен соң жазған Адемар Шабаннскийдің сөзіне қарағанда, Пепин Ваиофармен соғыс кезінде Лимождағы Сент-Марциаль аббаттығы мен Сент-Этьен соборының канондарына екі вилла берген. Ваиофардың Пепин Ұзынмен соғыстары туралы көп мәлімет болса да, оның Аквитанияны басқаруы туралы аз ғана мәлімет бар. Ол ірі қалаларды (civitates, жекеше – civitas) франктардың дәстүрімен басқару үшін графтарды (латынша comites, жекеше – comes) пайдаланды. Кем дегенде Бурж, Пуатье және Оверньде аквитаниялық графтар болды. Тек қамал (castra) болған Туарс жағдайында, граф гарнизонға (қамқоршыларға) басшылық ету үшін тағайындалды. Арчибальд Льюис Ваиофардың әскерлерінде гаскондық (баск) әскерлердің көп болуын Гаскония герцогы Люпус II-мен жазылмаған одақтан туындайды деп болжайды; сондай-ақ, ол Пепиннің Нарбоннаны басып алғаннан кейін Септимания готтарымен одақ құрғанын болжайды. Ваиофардың ағасы Ремистан, герцогтің қызметінде болмаса да, бірнеше каролинг гарнизондарын қоршауға алу үшін әскер құрауға жеткілікті бай болды. 765 жылы Пепин Ремистанды алтын, күміс, мата, жылқы және қару-жарақпен сатып алып, оны өз жағына көшіруге сәукелестірді. Ол оны Бурж аймағының шығыс жартысын Шер өзеніне дейін басқаруға тағайындады және қаладағы цитадельді басқару құқығын берді. Сол кезде Чуньберт, ол Ваиофардың қол астында Бурж графы болып қызмет еткен, 762 жылы Пепинге қаланы жоғалтқанға дейін, қайтадан граф болып қызмет етті, бұл жолы Пепинге.
There is one charter issued by Waiofar preserved in the cartulary of the basilica of Saint Julien at Brioude. Styling himself and his predecessor, Hunald, "princes" (principes), Waiofar granted a villa to one Gedeon as a precarium for life in exchange for another villa and two pounds of silver. The charter was drawn up around 756–57 ("in the month of September in the 12th year of lord Waifarius, prince") in the Limagne ("in pago limanico"). Waiofar may have been copying the policy of his rival Pepin from 743 to 44, when the latter ordered his followers who had received church lands to return them to the church, make a payment (cens) and receive them back as precaria verbo regis ("by the king's word") from the church. By creating precaria, Waiofar could raise men and troops to defend Aquitaine from the impending war with Pepin. The continuator of Fredegar records how Waiofar confiscated church lands and distributed them to his followers. According to Adhemar of Chabannes, writing 250 years later, Pepin granted two villas to the canons of the abbey of Saint Martial and the cathedral of Saint Étienne at Limoges during his wars with Waiofar. Although much is known of Waiofar's wars with Pepin the Short, little is known of his administration of Aquitaine. He did use counts (Latin comites, singular comes) to govern major cities (civitates, sing. civitas) in the Frankish manner. At least Bourges, Poitiers and the Auvergne had Aquitainian counts. In the case of Thouars, which was merely a castle (castra), a count was appointed to command the garrison (custodes). Archibald Lewis suggests that the abundance of Gascon (Basque) troops among Waiofar's forces stems from an unrecorded alliance with Duke Lupus II of Gascony; in the same way he suggests Pepin formed an alliance with the Goths of Septimania after his conquest of Narbonne. Waiofar's uncle Remistanius, although he was not in the service of the duke, was wealthy enough to form an army to besiege several Carolingian garrisons. In 765, Pepin bribed Remistanius with gold, silver, cloth, horses and arms to come over to his side. He appointed him to govern eastern half of the region of Bourges up to the river Cher and granted him control of the citadel in the city itself. At the time, Chunibert, who had served as count of Bourges under Waiofar until he lost the city to Pepin in 762, was again serving as count, this time to Pepin.