Кіріспе
Бейресми қателік түрі
Моральдық қателік – табиғаттың әлеуметтік тұрғыдан жағымсыз салдары бар бір қырының болуы мүмкін емес деп есептеудің бейресми қателігі. Оның типовой түрі: «Егер Х дұрыс болса, онда Z орын алады! Демек, Х жалған», мұнда Z – моральдық, әлеуметтік немесе саяси тұрғыдан қабылданбас нәрсе. Не нәрсенің моральдық болуы керек, алдынан айту арқылы табиғатта да болатыны деп есептеледі. Моральдық қателік кейде натуралистік қателіктің кері нұсқасы ретінде ұсынылады. Дегенмен, оны дәл сол натуралистік қателіктің бір түрі деп қарастыруға болады; олардың арасындағы айырмашылықты пайдаланушының ниетіне байланысты прагматикалық деп санауға болады: егер пайдаланушы қолданыстағы әлеуметтік тәжірибені табиғи деп көрсеткісі келсе, онда натуралистік қателік; ал егер пайдаланушы қолданыстағы әлеуметтік тәжірибелерге қарсы тұрғысы келсе, онда моралистік қателік – олар табиғи емес деп дәлелдеу.
The moralistic fallacy is the informal fallacy of assuming that an aspect of nature which has socially unpleasant consequences cannot exist. Its typical form is "if X were true, then Z would happen! Thus, X is false", where Z is a morally, socially or politically undesirable thing. What should be moral is assumed a priori to also be naturally occurring. The moralistic fallacy is sometimes presented as the inverse of the naturalistic fallacy. However, it could be seen as a variation of the very same naturalistic fallacy; the difference between them could be considered pragmatical, depending on the intentions of the person who uses it: naturalistic fallacy if the user wants to justify existing social practices with the argument that they are natural; moralistic fallacy if the user wants to combat existing social practices with the argument of denying that they are natural.
Мысалдар
Стивен Пинкер жазғандай, "табиғатта бар нәрсе жақсы деген қате пікір – натуралистік қателік. Бұл әлеуметтік дарвинизмнің негізі болды, кедейлер мен науқастарға көмектесу эволюцияға кедеріл келтіреді деген сенім, себебі эволюция ең жақсы бейімделгендердің тірі қалуына байланысты. Бүгінде биологтар натуралистік қателікті сынға алады, өйткені олар табиғатты адал түрде сипаттағысы келеді, адамдардың қалай өмір сүруі керек екені туралы моральдық қорытындылар жасамайды (мысалы: Егер құстар мен жануарлар ізгіліксіздікке, бала өлтіруге, каннибализмге барысатын болса, онда мұның дұрыс болуы керек). Пинкер былай түсіндіреді: "Моральдық қателік – жақсылық табиғатта бар деген пікір. Бұл табиғат туралы деректі фильмдердегі нашар ғылымның түпкі себебі: арыстандар әлсіздер мен науқастарды аяусыз өлтіреді, мысықтар жегенде ешқандай ауыртпалық сезінбейді, қоңыздар экожүйеге пайдасы тию үшін шөпті қайта өңдейді және т.б. Сондай-ақ, бұл адамдардың өлтіру, зорлау, жалған айту немесе ұрлық жасауға құмарлық танытуы мүмкін емес деген романтикалық сенімнің артында да жатыр, себебі бұл тым көңілді түсірмеуі керек немесе кері реакция тудыруы мүмкін".
Моральдық қателік
Соғыс – қиратушылық және трагедиялық нәрсе, сондықтан ол адам табиғатына жат. Ет жеу жануарларға және қоршаған ортаға зиян келтіреді, сондықтан ет жеу табиғи емес. Ерлер мен әйелдерге тең мүмкіндіктер берілуі керек, сондықтан әйелдер мен ерлердің барлығын бірдей жақсы орындауы мүмкін. Адалдықсыздық – моральдық емес, сондықтан моногамдық қарым-қатынаста басқаларға құштарлық сезіну табиғи емес. Мен ішіп жатқан таблетканың маған емдік әсері тиюі керек, сондықтан ол маған емдік әсер етеді. (Плацебо әсерінің мысалы.)
Табиғилық қателік
Соғысқа жол беру керек, себебі адамның зорлыққа бейімділігі табиғи. Вегандық – жөнсіздік, өйткені адамдар мыңдаған жылдар бойы ет жеп келген. Ерлер мен әйелдердің қоғамдағы міндеттері әртүрлі болуы керек, себебі ерлерде бұлшық еттері күштірек, ал әйелдер бала туа алады. Зинақорлыққа рұқсат етуге болмайды, себебі адамдардың жыныстық қатынасқа деген табиғи құштарлығы болуы мүмкін.
Ғылым мен қоғамға әсері
Кейде негізгі ғылыми жаңалықтар немесе түсіндірмелер қабылдамайды, не олардың ашылуына, дамуына немесе мойындалуына қарсылық білдіріледі немесе шектеу қойылады, осының себебі болуы мүмкін олардың зияндылығы немесе теріс пайдаланылуы туралы айтылатын сөздер. 1970-ші жылдардың соңында Бернард Дэвис, қауіпті білімге (қауіпті қолданыстарға) қарсы сын айтылып, негізгі зерттеулерді (қолданбалы зерттеулерге қарсы) шектеу туралы саяси және қоғамдық талаптарға жауап ретінде, «моральдық жаңылыс» терминін қазіргі қолданысына сәйкес қолданды. (Бұл термин 1957 жылдан бастап, әртүрлі мағыналарда қолданылған.) Табиғаттану ғылымында, «моральдық жаңылыс» негізгі ғылымды қабылдамауға немесе басуға алып келуі мүмкін, оның мақсаты – табиғи әлемді түсіну, ал қолданбалы ғылымның мақсаты – технологияны немесе әдістемені дамыту. Бұл табиғаттану ғылымдарында (мысалы, физика немесе биология) талқыланатын ғылыми бағалау мен әлеуметтік ғылымдарда (мысалы, әлеуметтік психология, социология және саясаттану) немесе мінез-құлық ғылымдарында (мысалы, психология) салмақталған маңыздылық бағалауын шатастырады. Дэвис негізгі ғылымда ақпараттың сипаттамалық, түсіндірмелік және осылайша болжау мүмкіндігі оның пайда болуы немесе қолданылуынан гөрі маңыздырақ екенін, себебі білімді теріс пайдаланудан қорғауға кепілдік беру мүмкін емес, ал теріс пайдалану білімді жоққа шығара алмайды деп мәлімдеді. Ғылыми жұмыстың теріс пайдаланылуы да, ғылыми білімді басу да күтілмеген немесе тіпті қажетсіз салдарларға әкелуі мүмкін. 20-шы ғасырдың басында кванттық физиканың дамуы 20-шы ғасырдың ортасында атом бомбасын жасауға мүмкіндік берді. Алайда, кванттық физика болмаса, байланыс және бейнелеу технологиясының көп бөлігі мүмкін болмас еді. Зерттеулермен толық қамтылған ғылыми теориялар қоғамдық пікірталстарда жоққа шығарылуы мүмкін, онда жалпы келісім маңызды, бірақ мүлдем жалған болуы мүмкін. Дегенмен, негізгі ғалымдардың халықты ақпараттандыру міндеті, басқалардың оларға қарама-қарсы талаптарымен, қоғамды қорғау туралы сақтандырулар мен кепілдіктер арқылы қиындыққа ұшырауы мүмкін. Дэвис ғылымның пайдасы мен шектері туралы білімді кеңейту және анық ету, білімді теріс пайдаланудың немесе зиян келтірудің алдын алуға көбірек көмектесетінін көрсетті. Табиғаттану ғылымы адамдарға табиғи әлемді түсінуге көмектесе алады, бірақ Бернард Дэвистің сөзіне сәйкес, ол саясат, моральдық немесе мінез-құлық қағидаларын қабылдай алмайды. Стивен Пинкер сияқты кейбір адамдар Севильялық мәлімдемені «моральдық жаңылысқа» мысал ретінде сынға алды. Эволюциялық психология және нейропсихология салаларындағы зерттеулер адамның зорлық-зомбылығының биологиялық тамыры бар екенін көрсетеді.