Кіріспе

Гипотезалық жынысты таңдау әдісі

Шеттлз әдісі – баланың жынысын анықтауға көмектесетін бала көтерілу идеясы. Оны Ландрум Б. Шеттлс 1960 жылдары жасады және Шеттлс пен Дэвид Рорвик еңбек еткен «Балаңыздың жынысын қалай таңдауға болады» кітабында жарияланды. Кітап алғаш рет 1971 жылы басылып шықты және содан бері түрлі басылымдармен қайта басылып келеді. Кітапта сипатталған әртүрлі әдістерді орындау арқылы, жұбайлар ұл немесе қыз бала болу мүмкіндігіне әсер ете алады деп ұсынылады.

Тұжырымдама

Гипотеза бойынша, еркек (Y) сперматозоидтары әйел (X) сперматозоидтарына қарағанда жылдам, бірақ күшсіз. Бұдан әрі, теория бойынша, қышқыл орта Y сперматозоидтарына зиян келтіреді, нәтижесінде қыз баланың ұрықтану ықтималдығы артады. Шеттлз әдісі осы екі факторды пайдалануға бағытталған. Шеттлз әдісі Эриксон әдісінен ерекшеленеді, онда сперма әйелдің сыртына шығарылады және жылдам/баяу қозғалатын сперматозоидтарды қолдан ұрықтандыру алдында бөліп шығаруға уақыт беріледі.

Жыныстық қатынас уақыты

Ұл болу үшін, гипотеза бойынша, ұрықтандыру овуляция сәтіне мүмкіндігінше жақын болуы керек, сонда Y-сперматозоидтары жылдамырақ жетіп, ұрықтануға қол жеткізеді. Егер қыз бала күтілсе, жұбайлар овуляциядан 2,5-3 күн бұрын жыныстық қатынас жасауы тиіс.

Жыныстық қатынас

Гипотеза бойынша, беткі ену және сперманың кіреберіске жақын жерге түсуі әйелдің жүкті болуына көмектеседі, себебі бұл аймақ көбірек қышқылды, ол нашар Y-сперматозоидтарын тежейді. Егер жылдам қозғалатын Y-сперматозоидтары жұмыртқаша бірінші болып жетуі керек болса, терең ену арқылы сперманы жатырдың ашылуына ең жақын, азырақ қышқылды аймаққа жеткізу керек. Жыныстық қатынас таңғы сағат 5-тен басталып, овуляция кезеңінде 2 сағат сайын қайталау керек. Жұмыртқалар таңғы сағат 7-ге дейін ұрықтандырылуы мүмкін, бұл "ең жақсы кезең" деп аталады.

Тиімділігі

Оның жақтаушылары бұл әдістің 75-тен 90 пайызға дейін тиімділігін айтады. 1998 жылдың 19 мамырында доктор Ландрум Б. Шеттлс өзінің қызы Лана Б. Шеттлс Каллаханға балаңыздың жынысын таңдау туралы профессор Хантқа келесідей жауап жазды: "Дэвид М. Рорвик пен мен 1971 жылы «Балаңыздың жынысын қалай таңдау керек» дегенді 1977, 1984, 1989 және 1997 жылдары қайта қаралған басылымдармен бүкіл әлем бойынша таратылатын он жеті тілде жарияладық. Бүгінгі күні 1 миллионнан астам данасы сатылды және «не қалайсыз» және «не алдыңыз» деген сұрақтарға 25 000-нан астам жауап берілді, бұл сұрақтардың 85% -ы ұлдар үшін, 82% -ы қыздар үшін табысты. 129 сілтемеден тұратын библиографияда 28 жеке жұмысым келтірілген. Кітап соңғы 27 жыл ішінде дәлелденді; және, жазбалардағы үй сияқты, құм емес, жартасқа салынған."

Зерттеушілер арасында әдістің қалай және қандай дәрежеде жұмыс істейтіні туралы пікір таласы бар. Мысалы, 1995 жылғы «New England Journal of Medicine» журналында жарияланған «Жыныстық қатынастың овуляцияға қатысты уақыты: жүктіліктің пайда болу ықтималдығына, жүктіліктің ұзақтығы мен нәресте жынысына әсері» деген мақала «тәжірибелік тұрғыдан алғанда, жыныстық қатынастың овуляцияға қатысты уақыты нәресте жынысына әсер етпейді» деген тұжырымға келді. Зерттеу барысында әйелдердің гормондарының деңгейі күнделікті бақылауға алынып, овуляция күнін анықтады. Ал «New England Journal of Medicine» журналында (1979) жазылған тағы бір зерттеуде: «Біздің зерттеу нәтижесімізге сәйкес, эякуляция менструацияның әртүрлі күндері жыныстық қатынас қатынасының өзгеруіне әкеледі». Екінші зерттеу үлкен болса да, онда қандағы ЛГ деңгейі анықталмаған, оның орнына овуляцияның ықтимал уақытын анықтау үшін цикл ұзындығы қолданылған. Шеттлс зерттеулерінің тағы бір аспектісін, оның әдісінің маңызды элементін, сперматозоидтар морфологиясына қатысты, 1997 жылы «Молекулярлық адам көбеюі» журналында жарияланған «X және Y сперматозоидтарының өлшем айырмашылығы және преференциалдық диагностика» атты зерттеуде полимераза тізбекті реакциясы көмегімен жасалған әдістер қолданылып, мынадай қорытынды жасалды: «Статистикалық тұрғыдан алғанда, X сперматозоидтарының ұзындығы, периметрі мен ауданы, сондай-ақ X сперматозоидтарының сперматозоид мойын мен құйрығының ұзындығы Y сперматозоидтарынан әлдеқайда үлкен және ұзын болды».

Көптеген зерттеулер доктор Шеттлстің үлкен X-тамырлы, қызды тудыратын сперматозоидтардың күштірек екенін анықтады, бұл оның әдісіндегі маңызды фактор. Биіктікте, қатты ыстық ортада және әртүрлі уытты заттар мен басқа да физиологиялық стресске ұшырайтын жағдайларда жұмыс істейтін еркектер ұлдарға қарағанда қыздарды көбірек туғызады. Мысалы, 1982 жылы 15–31 қазанда шыққан OBGYN News журналында Австралиядағы су астындағы суға түсушілер арасында жүргізілген зерттеулер бойынша олардың ұрпақтары шамамен 2:1 әйелдерден тұратындығы туралы хабарланған. Зерттеушілер жоғары биіктікте ұшатын әскери ұшақтардың ұшқыштарына қатысты осындай жағдайды көрсететін басқа деректерді келтірді. Доктор Шеттлс атмосфералық қысым, тығыз киінген киім және басқа да көптеген факторлар X-тамырлы сперматозоидтарға оң әсерін тигізеді деп мәлімдеді. 1988 жылы Discover журналында жарияланған «Ғарыштан келген қыздар» атты тағы бір зерттеуде ұшыраңқы ұшуға ұшқан ұшқыштар мен ғарышкерлердің ұлдарға қарағанда қыздарының саны әлдеқайда көп екені анықталды. Алайда, BMJ журналы 2006 жылы жариялаған кейбір зерттеулерді қарастырған хатта «Қазірге зерттеушілер адамдағы X және Y сперматозоидтарының арасында морфологиялық айырмашылықтарды таппады» деп мәлімдейді, бұл бұған дейінгі қарама-қайшы нәтижелерді, оның ішінде бір жыл бұрын сол журналда жарияланғандарды елемеді. 2021 жылдың мамыр айында Fertility & Sterility журналында жарияланған мақалада осыдан 50 жыл бұрын сол журналда жарияланған мақалада «Fertility and Sterility және The New England Journal of Medicine сияқты ғылыми журналдар Шеттлс әдісінің пікірлерін жоққа шығаратын зерттеулерді жариялауды жалғастыра берді» деп жазылған.