Кіріспе

Дэвид Кит Дакворт (10 тамыз 1933 – 18 желтоқсан 2005) – ағылшын инженер-механик. Ол Формула-1 спортында революция жасаған Cosworth DFV (Double Four Valve) қозғалтқышын жобалағандығымен әйгілі.

Ерте өмір және білім

Дакворт Ланкаширдің Блэкберн қаласында дүниеге келді және Гигглсвик мектебінде білім алды. Ол Корольдік әуе күшінде екі жыл қызмет етті, осы кезеңде ұшқыш болуға қысқаша дайындықтан өтті, бірақ қауіпті және нашар ұшу салдарынан ұшуға тыйым салынды және навигатор ретінде қайта жіктелді. Дакворт қабылдаған дәрі-дәрмегіне аллергиясы ұшудағы мәселесіне себеп болғанын айтты. Азаматтық өмірде ол жеңіл ұшақтар мен тікұшақтарды ұшқысы болды. Қызметтік міндеттемесін аяқтағаннан кейін, навигатор болып аяқтады, Дакворт Лондонның Императорлық колледжінде инженерлік мамандық бойынша оқыды және 1955 жылы BSc дәрежесін алды.

Ерте мансап

Университетті бітірген соң ол Lotus компаниясында беріліс қорабының инженері болып жұмыс істей бастады. "Квирбокс" беріліс қорабының сенімсіздік проблемаларын шешуге кіріскенде, ол Чапманмен арасы суыды, себебі Чапман Дакуорт қажет деп есептеген жөндеуге қажетті қаржыны бөлмеді.

DFV

Lotus-пен үш жыл жұмыс істегеннен кейін, Дакуорт, Lotus қызметкері Майк Костинмен бірге 1958 жылы жарыс қозғалтқыштарын жобалау және дамытумен айналысатын Cosworth фирмасын құрды. Костин жақында шектеулі шартқа қол қойғандықтан Lotus-та қалуға міндетті болды; алғашқы бірнеше жыл бойы Майк қосылғанға дейін Дакуорт Cosworth-та дерлік жалғыз жұмыс істеді. Компанияның бастапқы күнінен бастап Ford Motor Company және Lotus компанияларымен тығыз байланыста болды, ал екі компания 1960 жылдардың басында жаңа құрылған Formula Junior жарысында ерте жетістіктерге қол жеткізді. Осы жетістіктер Cosworth-тың Фриерн Барнеттен Эдмонтонға, содан кейін Нортгемптонға көшуіне ғана емес, сонымен қатар Lotus негізін қалаушы Колин Чапманды Фордты Дакуорттың DFV (қос төрт клапанды) қозғалтқышын өндіруге қаржыландыруға көндіруге ықпал етті. Чапманның идеясы, қозғалтқышты шассидің құрылымдық бөлігі ретінде пайдалану арқылы салмақты азайту болды, ол тікелей алдыңғы монокок корпусына бекітіліп, қозғалтқыштың айналасында кеңістік қажеттілігін жойып, механиктерге машиналарды күтіп-жөндеуді жеңілдетті. Бұл тәсіл F1-де осы күнге дейін стандартты болып табылады. DFV 1967 жылғы F1 маусымының үшінші жарысында, Зандворттағы Голландия Гран-приінде танымал дебют жасады. Lotus 49 машинасының артында Грэм Хилл поул позициясын алды, ал Джим Кларк жеңіске жетті. Кларкқа титул үшін күресуге кедергі келтіргенімен, Lotus Ford командасы, сөзсіз, жарысқа ең лайықтысы еді. 1968 жылғы F1 маусымында DFV барлық командаларға қолжетімді болды, және оның тартымды қуаты (шамамен) және салыстырмалы түрде төмен бағасы DFV-нің жарысқа қатысушылардың қатарын тез толтыруына мүмкіндік берді. Бұл 1970-ші жылдарда көптеген шағын, көбінесе ағылшындық, төмен бюджетті командалардың пайда болуына себеп болды, ал DFV 1985 жылғы F1 маусымында Tyrrell командасында соңғы рет жарысқа қатысты. DFV-нің соңғы жарысы Австрия Гран-приі болды, ол жылдам Österreichring трассасында өтті, онда жүргізуші Мартин Брундль қуаты жеткіліксіз машинаны біліктілікке өткізе алмады. 1985 жылға қарай DFV, енді DFY ретінде жаңартылған, шамамен бағаланды, бірақ ол турбо зарядталған машиналармен бәсекелесіп, көбінесе бәсекеге қабілетсіз болды. DFV-нің соңғы жеңісі 1983 жылы Детройт Гран-приінде болды, итальяндық жүргізуші Микеле Альборето өзінің Tyrrell 011 машинасын күтпеген, бірақ көпшілікке ұнаған жеңіске жеткізді. DFV қуатты машинаның соңғы подиумға шығуы бір жылдан кейін Детройтте болды, онда Брундль өзінің Tyrrell 012 машинасын екінші орынға жеткізді (Tyrrell 1984 жылғы F1 маусымында техникалық ережелерді бұзғандықтан дисквалификацияланды).

V6 Турбо

1984 жылы Брэндс-Хатчта өткен Ұлыбритания Гран-присінде Дакуорт пен Форд DFV қозғалтқышын ауыстыру үшін турбоқозғалтқыш жасауға келісті. Алдымен ескі, тік 4 цилиндрлі спорттық қозғалтқыш сынақтан өтті, бірақ ол өте сенімсіз болып шықты және Формула-1 жарысында бәсекелесуге қажетті қуатты бере алмады. Дакворт 4 цилиндрлі қозғалтқышты пайдалануды қалаған, себебі ол V6 қозғалтқышынан ықшамдау және жанар майды үнемдеуге жақсырақ деп есептеді, алайда жоба менеджері Майк Болдуин бастапқыда осы идеяға қарсы болды. 4 айлық сынақ кезеңінде 4 цилиндрлі қозғалтқыштардың төртеуі жойылды, сондай-ақ турбо қуатты арттырғанда қозғалтқышта коленвалда емделмейтін діріл пайда болды. Осыдан кейін, 1985 жыл бойына жаңа V6 қозғалтқышын жасау, дамыту және сынау жұмыстары жүргізілуге тиіс екені шешілді. Жаңа 120° Ford Cosworth TEC V6 турбо қозғалтқышы (іштей GBA деп аталды) 1986 жылғы Сан-Марино Гран-присінде Team Haas (USA) Ltd командасының Lola THL2 машинасымен дебют жасады, осы машинаны 1980 жылғы әлем чемпионы Алан Джонс басқарды. Оның дамуы асығыс болды, қозғалтқыш біршама сенімді болғанымен, 1986 жылғы Формула-1 маусымында қолданылған Honda, BMW, Renault және TAG Porsche сияқты басқа турбоқозғалтқыштарға қарағанда қуаты төмен болды. Осының салдарынан Haas Lola командасының пилоттары Джонс пен Патрик Тамбай жеткіліксіз қуатты қозғалтқыш салдарынан Lola шассиінің артықшылықтарын толық пайдалана алмады, маусымда бар болғаны 8 ұпай жинады, Джонс Австрия Гран-присінде 4-орынды иеленді (Тамбай жарысты 5-орында аяқтады, сонымен қатар жаңа қозғалтқыш үшін алғашқы ұпайлар да алынды). Дакворт жасаған GBA V6 қозғалтқышы 1987 жылғы Формула-1 маусымында, соңғы жарыс жылында жақсы нәтижелер көрсетті. Haas командасы Формула-1-ден кеткеннен кейін, қозғалтқыш тек Benetton командасына берілді (олар 1986 жылы BMW қозғалтқышын сәтті қолданған). 1987 жылы турбо күшейткішін 4.0 барға дейін шектеу Форд қозғалтқышының бәсекеге қабілетті болуына көмектесті, алайда маусым ішінде 9 қозғалтқышқа немесе турбоға байланысты шығындар туындады. Пилоттар Тьерри Бутсен мен Тео Фаби маусымда Австрияда (Фаби) және Австралияда (Бутсен) бір-бір реттен тұғырға көтерілді, ал Бутсен Мексика Гран-присінде қысқа уақытқа жетекке шығып, алғашқы Гран-присіне қатысты. FIA 1989 жылғы Формула-1 маусымынан бастап турбоқозғалтқыштарға тыйым салғандықтан, Ford Cosworth 1987 жылдың соңында V6 турбодан бас тартып, Tyrrell және жаңа француздық Larrousse командалары 1987 жылы жарысқа қатысқан жаңа 3.5 литрлік табиғи сору DFZ V8 қозғалтқышына қайта назар аударды. DFZ бастапқы DFV қозғалтқышының жетілдірілген нұсқасы болды, ал Benetton 1988 жылғы Формула-1 маусымында оның ізбасары DFR-ді эксклюзивті түрде пайдаланды.

Басқа Cosworth қозғалтқыштары

Cosworth DFV және осыған ұқсас конструкцияға негіделген басқа да қозғалтқыштар Formula One және көптеген басқа жарыс түрлерінде стандартқа айналып, Дакуортты өте бай адамға айналдырды. 1980 жылы ол салық себептерімен Cosworth-тегі басым үлесін сатты, бірақ компания төрағасы лауазымын сақтап қалды; жеті жыл өткен соң денсаулығына байланысты оны Майк Костинге берді. Зейнетке шыққаннан кейін ол компанияның «президенті» болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін қозғалтқыштар мен инженерияға деген қызығушылығын жоғалтпады. Киттің ұлы Роджер әкесінің компаниясына қосылып, Road Engines бөліміндегі конструктор-инженер ретінде жұмыс істеді, Ford Sierra RS Cosworth және Ford Escort RS Cosworth көліктері үшін YB отбасы қозғалтқыштарын жасаған команданың маңызды мүшесі болды. Роджер 1998 жылы Cosworth-тен кетіп, үш әріптесімен бірге Integral Powertrain Ltd компаниясын құрды.

Өлім

Дакворт 2005 жылдың 19 желтоқсанында Нортгемптон қаласында қайтыс болды.