Кіріспе

Орталық Африкадағы экономикалық блок – Орталық Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығы (ECCAS; , CEEAC; es, CEEAC; Comunidade Económica dos Estados da África Central, CEEAC) – Орталық Африкадағы өңірлік экономикалық ынтымақтастықты дамыту үшін Африка Одағының экономикалық қауымдастығы. Оның мақсаты – «ұжымдық автономияға қол жеткізу, халқының өмір сүру деңгейін көтеру және үйлесімді ынтымақтастық арқылы экономикалық тұрақтылықты сақтау».

Орталық Африканың Кедендік және Экономикалық одағы

Орталық Африканың Кедендік және Экономикалық Одағы (немесе UDEAC – француз тіліндегі атауы Union Douanière et Économique de l’Afrique Centrale), (испан тілінде: Unión Aduanera y Económica de África Central, UAEAC), (португал тілінде: União Aduaneira e Económica da África Central, UAEAC) 1964 жылы Бразавиль шартымен құрылды. Одақ мүше елдер арасында еркін сауданы және басқа елдерден импортталатын тауарларға ортақ сыртқы тарифті қамтамасыз ететін кеден одағын құрды. Шарты 1966 жылы күшіне енді, оны сол кездегі бес мүше ел – Камерун, Орталық Африка Республикасы, Чад, Конго Республикасы және Габон ратификациялады. Экваториалдық Гвинея 1983 жылғы 19 желтоқсанда Одаққа қосылды. UDEAC Орталық Африканың Экономикалық және Монетарлық Қоғамдастығын (CEMAC) құру туралы келісімге қол қойды, бұл Орталық Африканың CFA франкісін ортақ валюта ретінде пайдаланып, монетарлық одақ құру арқылы аймақтық интеграция процесін дамытуға бағытталған. 1999 жылдың маусымында (1994 жылғы келісім бойынша) CEMAC ресми түрде UDEAC-ты ығыстырды. CEMAC қазіргі таңда кедендік және монетарлық одақтарды басқарады. Ортақ нарық құрылған, бірақ тарифсіз режимге көптеген ерекшеліктер әлі де сақталып тұр.

Соңғы оқиғалар

2002 жылдың маусым айында Малабо қаласында мемлекет және үкімет басшыларының 10-шы кезекті сессиясы өтті. Бұл саммитте Орталық Африка парламентарийлерінің желісін (REPAC) құру туралы хаттаманы қабылдау және Орталық Африкадағы бейбітшілік пен қауіпсіздік жөніндегі кеңестің (COPAX) тұрақты регламентін қабылдау туралы шешім қабылданды, оның ішінде Қорғаныс және қауіпсіздік комиссиясы (CDS), Орталық Африканың көпұлтты күштері (FOMAC) және Орталық Африканың ерте ескерту жүйесі (MARAC). Руанда да ECCAS-тың толыққанды мүшесі ретінде ресми түрде қабылданды. 2003 жылдың 24 қаңтарында Еуропалық Одақ (ЕО) ECCAS және CEMAC-пен қаржылық келісім жасады, бұл келісім ECCAS пен CEMAC-тың бір ұйымға бірігуіне байланысты, ECCAS өзінің қауіпсіздік пакты COPAX арқылы субөңірдің тыныштығы мен қауіпсіздігіне жауапкершілік алады. CEMAC Африка экономикалық қауымдастығының негізгі тіректерінің бірі емес, бірақ оның мүшелері Орталық Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығы арқылы оған байланысты. Конго Демократиялық Республикасында Еуропалық Одақтың бірнеше бейбітшілік сақтау миссиясы болды: «Артемида» операциясы (2003 жылдың маусымынан қыркүйегіне дейін), EUPOL Киншаса (2003 жылдың қазанынан бастап) және EUSEC ДР Конго (2005 жылдың мамырынан бастап). 2004 жылғы қаңтарда Бразавильде өткен мемлекет және үкімет басшыларының 11-ші кезекті сессиясында Орталық Африкадағы бейбітшілік пен қауіпсіздік жөніндегі кеңесті құруға қатысты хаттаманың (COPAX) күшіне енуі үшін қажетті сандағы ратификациялардың қабылданғаны құттықпен қабылданды. Саммит сондай-ақ Орталық Африкадағы NEPAD бағдарламасын іске асыру және гендерлік теңдік туралы декларацияларды қабылдады. 2009 жылғы 23 қыркүйекте, Президенттік шешім 2009-26 және Федералды тіркелімде жарияланған / 74 том, № 183 (Президенттік құжаттар 48363) ECCAS АҚШ-тың қару-жарақ экспортын бақылау заңына сәйкес қорғаныс заттары мен қорғаныс қызметтерін ұсынуға лайықты деп танылды. Бұл ECCAS ұйымын және (теориялық тұрғыдан) олардың жарғысы бойынша елдерді АҚШ-тың Сыртқы әскери сату бағдарламасына (яғни үкіметтен үкіметке сату және көмек) Қару-жарақ экспортын бақылау заңына сәйкес және (ITAR) бойынша АҚШ өнеркәсібіне АҚШ үкіметтік келісімшарты бойынша қолдау көрсетуге мүмкіндік береді. 2007 жылы Руанда өңірлік сауда блоктарындағы мүшелігінің қайталануын болдырмау және Шығыс Африка қауымдастығы мен COMESA-ға мүшелігіне көбірек назар аудару үшін ұйымнан шығуды шешті. Руанда ұйымның негізін қалаушы мүшесі болды және 1981 жылдың 18 қазанынан бері оның құрамында болды. Кейіннен ол 2016 жылы ECCAS-қа қайта қосылды. 2023 жылғы Габондағы төңкеріске жауап ретінде ECCAS әскери күш қолдануды айыптады және конституциялық тәртіпті қалпына келтіруді талап етті. Сондай-ақ, 5 қыркүйекте Габонның ұйымдағы мүшелігін тоқтатты және штаб-пәтерін Либревилден Экваториальдық Гвинеяның Малабо қаласына көшірді.

Бейбітшілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі іс-шаралар

Орталық Африка мемлекеттері Камерунның Яунде қаласында өткен Орталық Африкадағы қауіпсіздік жөніндегі БҰҰ Консультативтік комитетінің бесінші мәжілісінің соңында басқыншылық жасамау туралы келісімге келді. 1994 жылдың 9 қыркүйегінде қабылданған бұл келісімге Камерун, Орталық Африка Республикасы, Конго Республикасы, Экваторлық Гвинея, Габон және Сан-Томе және Принсипи елдерінің әскери сарапшылары мен министрлері бес күнге созылған кездесулер мен талқылаулар нәтижесінде қол жеткізді. 1999 жылдың 25-26 ақпанында Яундеде өткен Орталық Африкадағы қауіпсіздік мәселелері жөніндегі БҰҰ Тұрақты консультативтік комитетінің саммитінде мүше мемлекеттер Орталық Африкадағы бейбітшілік пен қауіпсіздікті нығайту, сақтау және дамыту мақсатында ұйым құру туралы шешім қабылдады, ол Орталық Африкадағы Бейбітшілік және қауіпсіздік кеңесі (COPAX) деп аталады. COPAX хаттамасы қазір күшіне енді.

COPAX кеңесінің техникалық органдары

Орталық Африканың ерте ескерту жүйесі (MARAC), дағдарыстарды ерте анықтау және алдын алу үшін деректерді жинап, талдайды. Қорғаныс және қауіпсіздік комиссиясы (ҚҚК) – мүше мемлекеттердің ұлттық армиялары штабтарының басшылары мен полиция және жандармерия күштерінің бас қолбасшыларының кездесуі. Оның міндеті – қажет болған жағдайда әскери операцияларды бастау үшін қауымдастықтың шешім қабылдау органдарына жоспарлау, ұйымдастыру және кеңес беру. Орталық Африканың көпұлтты күштері (FOMAC) – мүше мемлекеттерден құралған әскери контингенттерден тұратын тұрақты емес күш, мақсаты – бейбітшілік, қауіпсіздік және гуманитарлық көмек миссияларын орындау. COPAX-тың тұрақты ережелері, соның ішінде ҚҚК, MARAC және FOMAC ережелері 2002 жылдың маусым айында Малабодағы 10-шы кезекті саммитте қабылданды. 2000 жылдың қаңтар айында Габон «Габон 2000» аймақтық бейбітшілік сақтау оқуын өткізді, мақсаты – бейбітшілік сақтау және қақтығыстарды алдын алу және басқару саласындағы ЭККАС мемлекеттерінің мүмкіндіктерін арттыру. Бұл оқу француздық RECAMP (Африканың бейбітшілік сақтау қабілетін күшейту) тұжырымдамасын тікелей қолдануды білдірді. 2000 жылдың 23 маусымында Либревиллде ЭККАС және CEMAC-тың кезектен тыс саммиттері өтті. 2001 жылдың 16 және 17 тамызында Конго Демократиялық Республикасында Орталық Африканың 10 мемлекетінің сыртқы істер министрлері соғыс зардап шеккен аймақтағы қауіпсіздік мәселесін талқылау үшін кездесті. Кездесуді Біріккен Ұлттар Ұйымы демеушілік етті, тек Руанда ғана қатысудан бас тартты. 2003 жылдың қазан айында Бразавильде Қорғаныс министрлері штабтарының басшыларының кездесуі өтті, онда Орталық Африканың тұрақсыз аймақтарына араласу үшін бригадалық құрамдағы бейбітшілік сақтау күшін құру туралы шешім қабылданды. Бұл Африка Одағының Африка күшіндегі жоспарланған бес бригаданың біріне айналуы мүмкін, әр аймақ үшін бір бригада (Солтүстік, Батыс, Орталық, Шығыс және Оңтүстік Африка). Кездесуде ЭККАС мемлекеттерінің әскери жоспарлаушылары күштің егжей-тегжейін әзірлеу үшін топ құруды ұсынды. Сондай-ақ, бірлескен бейбітшілік сақтау оқу орталығын құру және әр екі жылда бір рет әскери оқу-жаттығулар өткізу ұсынылды. Біріншісі Чадта өтеді.

MICOPAX

Орталық Африка Республикасындағы бейбітшілікті нығайту миссиясы (MICOPAX) – Орталық Африка Республикасындағы ECCAS басқаратын бейбітшілік операциясы. Ол Орталық Африка Республикасындағы Буш соғысы мен 2012–2013 жылдардағы Орталық Африка Республикасындағы қақтығысқа қатысты.