Кіріспе

Хорват үстел теннисі ойыншысы Антун "Това" Стипанчич (Дуга Реса, 18 мамыр 1949 – Загреб, 20 қараша 1991) – Хорватия және Югославия кәсіби үстел теннисіндегі өте табысты ойыншы.

Үстел теннисі мансабы

Ол бұл жарыстың тарихындағы ең белгілі тұлғалардың бірі болды, соның салдарынан оған "хорват спортының алтын сол қолы" деген лақап ат қойылды. Үстел теннисінде бала кезінен дарынды болған ол 1975 жылы "Хорватияның ең үздік спортшысы" атанды, көп мәрте Ұлттық чемпионаттың жеңімпазы болды, екілік сында үш рет Еуропа чемпионы, 1979 жылы ерлер екілігінде әлем чемпионы (Стипанчич – Шурбек) және 1975 жылы жекелей сында әлем чемпионатының күміс жүлдегері атанды.

Алғашқы жылдар

Антун Стипанчич Хорватияның орталық бөлігіндегі Карловац округінің шағын өнеркәсіптік қалашығы Дуга Ресада дүниеге келді (оның туған кезінде және 1991 жылдың күзіне дейін Хорватия Югославия құрамындағы алты республиканың бірі болған). Оның бес адамдық отбасы – әкесі Иван, футбол клубының күзетшісі, анасы Франка және екі кіші інісі Мариян мен Ивица – күнкүрісін табу үшін көп қиындықтарға тап болды. Олар футбол алаңында орналасқан ылғалды пәтерде қарапайым өмір сүрді, бұл алаң "Дуга Реса" үстел теннисі клубының (ТТК) залымен бірге орналасқан еді. 1950 жылдардың соңында Йосип Трупкович, Йосип Стойкович және Драгутин Врана бастаған спорт әуесқойлары тобы қала мен оның жастарын үстел теннисі сияқты жаңа спорт түрімен шабыттандырды. "Pamučna industrija" ТТК құрылды, оның басты міндеті – жаңа буынды тәрбиелеу болды. Уақыт өте келе, ақпарат тараған сайын, үстел теннисі залдарына қызығушылар ағылып түсіп, "ұлы дарын" деп аталатын Дуга Ресаның жасөсперінің өнерін өз көздерімен көруге тырысты. "Това" Стипанчич 1961 жылы 12 жасында Карловац лигасының жасөспірімдер санатында алғашқы турнирін жеңіп алды, ал бірнеше айдан кейін Загребтің "Рибняк" клубында үздік атанды. 1965 жылы Жапонияның танымал үстел теннисі шебері Ичиро Огимура Дуга Ресаға келді. Стипанчич Люблянада өткен әлем чемпионатында әлем чемпионы Чжуан Цзедунпен тікелей қарым-қатынас жасады, онда ол оған қарсы алғаш рет ойнады. Стипанчич өркендегенде, 1965 жылы Польшаның ашық чемпионатында Краковта өзінің алғашқы маңызды халықаралық матчын жеңіп, екінші турда Еуропа чемпионы Кьелл Йохансонды жеңді. 1966 жылы ол Уэмблидегі Еуропа чемпионатында ұлттық құраманың құрамында болды. Сол жылы Миряна Реслермен жұптасып аралас ойында алтын медаль, ал Златко Чордашпен жұптасып қос ойында күміс медаль жеңіп алды. Ол 1968 жылы Лион спорт залында өткен Еуропа чемпионатында жақсы өнер көрсетіп, командалық және Эдвард Веккомен жұптасып қос ойында өте жақсы ойнады. Олар қарқынды шабуылға шығып, финалда швед сарапшылары Йохансон мен Алсерді жеңді. Текстиль орта мектебін бітіргеннен кейін, ол барлық күшін спорттық мансабына жұмсады.

Кәсіби ойыншы ретінде мансабының биік тұстары

1970 жылдың жазында үстел теннисі мамандары арасында күтпеген, бірақ толыққанды соқтығу болған шешім қабылданды: Това өзінің "Pamučna industrija" клубынан шығып, TTC "Vjesnik" клубының мүшесі болды. Кіші клубтан үлкен клубқа көшудің басты себебі – лайықты күшті спарринг серіктесіне мұқтаждық (Шурбек пен Чордаштан жақсырақ ешкім болмады), сондай-ақ Еуропа кубогына қатысудың үлкен сыны. Жаңа форма кигеннен кейін тағы бір маңызды оқиға болды: көп ұзамай Това Стипанчич үйленді. 1971 жылдың басында ол Загребке көшіп келді, ол "жаңа орта, жаңа әдеттер, үлкен өзгерістердің күндері – ойлануға арналған уақыт еді" деп еске алды. Жыл соңында керемет жүлде табылды: Стипанчич Загребтің "Қабықшалар үйі" залында өткен халықаралық турнирде бірінші сыныпты жеңіске жетті. Журналистер оған "Това қытайларды жеңді", "Стипанчич Қытайдың Ұлы қабырғасын бағындырды", "Доп өртеніп кетті" деген тақырыптар арнады. Стипанчич қытайлық Чжоу Лансун мен Ли Фуронгты жеңіп, жартылай финалда Шурбекті, ал финалда әйгілі Чжуан Цзедунды ұтты: 16:21, 21:12 және 21:12 есебімен, қуаныштан көтерілген загребтік көрермендердің ыстық ықыласын сезінді. 1972 жылы Загребте Еуропаның үздік үстел теннисі шеберлерін біріктірген турнир өтті. Ұйымдастыру және нәтижелер жағынан турнир толыққанды табысқа ие болды. Бұл – "Еуропаның үздік он екілігі" Загребтің Трешневка спорт залында өткен керемет шара болды, ал оның басты рөлін Това ойнады! Ол барлық бөгеттерді бұзып, "Спортские новости" газетінің редакторы Рено Винек ұсынған кубокты жеңіп алды.

1975-1980 жылдардағы әлемдік аренада

1975 жылы Үндістан Эден бағында, Калькуттада әлем чемпионаты үшін 12 000 орындық күмбезді арена – Нетаджи жабық стадионын салды. Онда Това өмірінің ең маңызды матчтарын өткізді деп есептеледі. Шектейтін кезеңде "тамашаға арналған матч" атанған ойында, титулдың бұрынғы иесі Хси Эн Тинг сирек кездесетін тартыста Товадан 3:2 есебімен жеңіліп, аренаны тастап кетті. Келесі ойын – жартылай финалда Антун Жапонияның үздік қорғаушысы Такасимаға қарсы шықты. Антунның басым ойыны 5 сетте жеңіске жеткізді! Содан кейін көптен күткен финал келді. Көп адамға толы залдың ішінде 25 жасар Антун Стипанчич пен одан бір жас кіші Иштван Йоньердің арасындағы "соғыс" басталды. Бұл Тованың тәжірибесін көрсетуге тамаша мүмкіндік болды, бірақ кейбіреулер күмәнданды. Това командалық жарыста бірнеше күн бұрын мықты "Мажар гусарынан" жеңіске жеткендіктен, оның психологиялық артықшылығы болды, бірақ оны пайдалана алатыны белгісіз еді. Бірінші сетте Йоньер шаршаңқы және "агрессивті" ойын көрсетті, ал Стипанчич жартылай қашықтықтан ұпай жинады: 4:2, 9:5, 13:7, 18:15 және 21:17. Стипанчичтің командасы қуанышқа бөленді, өйткені венгр ойыншысы шаршап, қозғалысы шектелгендей болды, ал Стипанчич екінші сетті 21:12 есебімен жеңіп, "жағдайды бақылап, нығайтып" ұпайларын жинады. 2:0! Бірақ Йоньер Стипанчичті жете алды, есеп 2:2 теңесті! Шешуші бесінші сетте шиеленіс күшейді! Дуга Ресадан келген загребтік ойыншы жеңіске жақындады, 16:15, 18:17 есебімен алға шықты, бірақ Иштван жақсы ойнады, тәуекелге барды, қиын доптарды қайтарды, есепті 18:20-ға жеткізді, содан кейін бір қарсы допты қате жіберді, 19:20. Залда үнсіздік орнады. Тағы да күшті топтық шабуыл, Тованың допы торға тиді – Йоньер жеңіске жетті, ал Това күміс жүлдегер атанды. 1979 жылы Това ұлттық құрамасымен Пхеньянға, әлем чемпионатына ұшты. "Неге қайтадан талпымассын?" деді ол. "Мен әрқашан аяқтарыммен емес, қолыммен және жүрегіммен күрестім" – деді ол. Медиаға тойтарыс беруші, тәжірибелі дуэт Шурбек – Стипанчич үстел теннисінің Эверестін бағындыруға бет бұрды! Ерлер арасындағы жұптық сында Това мен Шурба бір жақта, ал екінші жақта екі танымал қарсылас, венгрлік шеберлер Клампар мен Йоньер болды. Еуропалық финал Азияда өтті. Югославия құрамасы 3:0 есебімен жеңіске жетіп, үстел теннисі тарихындағы мәңгілік чемпион атанды. Жеңімпаздар сөз іздеп, Това дауысын көтеріп айтты: "Жігіттер, мен осыны сезіндім, біз нағыз чемпиондармыз. Бізден ешкім де бір ұпайды алып қоюға батыл болмайды". Келесі жылы, 1980 жылы Бернде өткен Еуропа чемпионатында Това жұптық сында екі медаль жеңіп алды, бірақ спорт журналистері оның нағыз спорттық қасиеттерін бесінші сетте көрсеткенін атап өтті. 19:19 есебінде ол ағылшын ойыншысы Пол Дейдің пайдасына допты берді, бірақ төреші кері шешім қабылдады. Осы спорттық әрекеті үшін ол "R. Bergmann Fair Play Trophy" жүлдесін алды. Антун Стипанчич 42 жасында Загребте қайтыс болды.