Кіріспе

"Қайғы" - Генри Джеймстің 1911 жылы жарық көрген романы. Алғашқыда ол пьеса ретінде жоспарланған. Джеймс 1909 жылы материалды үш актілі драма түрінде жазды, бірақ оның көптеген пьесалары сияқты, бұл да сахнаға қойылмады. (1917 жылы оның өлімінен кейін екі рет қойылды.) 1911 жылы Джеймс пьесаны романға айналдырды, ол оқырмандардың арасында сәтті болды. "Қайғы" - оның 1916 жылы қайтыс болғанға дейін аяқтаған соңғы романы болды. Романның сюжеті бай американдықтардың Ұлыбританияның өнер мұраларын сатып алуына арналған.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Қызы Китти Имбердің құмар ойындарынан туған қарызын өтеу үшін жесір қалған лорд Тейн өзінің суретшісі сэр Джошуа Рейнольдстың "Ватербридж герцогинясы" атты көркем туындысы америкалық миллиардер Брекенридж Бендерге сатуды жоспарлап отыр. Жас өнер сыншысы Хью Кримбл Британияның өнер қазыналары елде сақталуы керек деп, бұл сатуға қарсы шығады. Оған лорд Тейннің көреген қызы леди Грейс қолдау көрсетеді. Газеттер Рейнольдстың картинасын сату мүмкіндігі туралы хабар таратқанда, патриоттық көтеріліс басталады, бұл Бендерді қуантады. Ал Кримбл Тейннің коллекциясында Мантованоның сирек туындысы болу мүмкіндігі бар екенін күдіктенеді. (Джеймс бұл суретшінің құрамындағы есім екенін ойлаған, бірақ кейін осындай есіммен белгілі болған суретшінің бар екені анықталды.) Ақырында, Кримблдің Мантовано туралы болжамы расталды. Лорд Тейн Мантованоның картинасын Ұлттық галереяға сыйға тартуға және Рейнольдсты Бендерге сатпауға шешім қабылдайды. Оның досы леди Сэндгейт те өз отбасының Сэр Томас Лоуренс салған картинасын галереяға сыйға тартады, бұл оларды лорд Тейнмен жақындастырады.

Негізгі тақырыптар

Бұл романдағы даудың маңызсыз және алыс сияқты көрінуіне қарамастан, ол 1980-ші жылдары АҚШ-та жапондық сатып алушылардың "көрнекті мүліктерді" сатып алу кезінде болған қызу пікірталасқа едәуір ұқсас. Сол кездегі американдық газеттер, Джеймс кітабындағы британдық газеттер сияқты, осы мәселеге байланысты үлкен шу көтерді. Бірақ, Жапонияның экономикалық қиындықтарына байланысты бұл дау уақыт өте келе басылды. Джеймс өзі қабылдаған елінің өнер қазыналарын шетелдік бәсекелестерге сатуына наразы болғанымен, Британияның да осы жағынан әбден таза емес екенін жақсы білген. Ол Леди Грейске "Эльгин мраморлары" туралы тікелей айтуға мүмкіндік береді, бұл мәселе бүгінгі күнге дейін жеңілдемей келеді. Роман оқырманды қызықтыратын қарқынмен дамып, әсіресе, шаршағыш бірақ жақсы ниетті Тейн сияқты тартымды кейіпкерлерге толы. Конвенциялық бақытты соңы сәл әлсіздей көрінуі мүмкін, бірақ осындай кітаптың бақытсыз аяқталуы қиын.

Санаткерлік бағалау

Сыншылар "Қайғы" романын Джеймстің өмірінің соңғы жылдарында жазған жеңіл ойын-сауық туындысы деп бағалаған. Романның кейде жасаңқы диалогтары және драмалық нұсқасынан келген сахналық әрекеттері сынға түскен. Джеймс Эдит Уортонға жазған хатында, мұндай жеңіл, толық емес романды алпыс жасқа жеткен соң жазудың өзіне қиын болғанын мойындады.