Кіріспе

Гүлді ағаш түрі

Моринга майлы (Moringa oleifera) – Моринга тұқымдасына жататын, тез өсетін, құрғақшылыққа төзімді ағаш. Ол Индия субконтинентіне тән және Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда кеңінен қолданылады. Көптеген атаулары бар, мысалы, моринга, барабан таяқ ағашы.

Ол жас тұқымдық қабықтары мен жапырақтары үшін кеңінен өсіріледі, олар көкөніс ретінде және дәстүрлі дәрілік өсімдік ретінде қолданылады. Сонымен қатар, суды тазартуға да пайдаланылады.

Сипаттама

M. oleifera – тез өсетін, жапырақты ағаш, биіктігі және діңінің диаметрі 7 метрге жетеді. Қабығы ақшыл-сұр түсті және қалың қабықпен оралған. Жас өскіндердің қабығы қызғылт немесе жасыл-ақ түсті, түкті болады. Ағаштың ашық, салбырап тұратын, нәзік бұтақтары бар, ал жапырақтары үш қауырсын жапырақтан құралған қауырсын тәрізді жапырақ массасын құрайды. Гүлдері хош иісті, екі жынысты, бес түрлі, жіңішке тамырлы, сары-ақ жапырақшалармен оралған. Гүлдерінің ұзындығы және ені бар. Олар жұқа, түкті сабақтарда өседі, гүл шоқтары таралып немесе салбырап тұрады, олардың ұзындығы бар. Француз натуралисі Жан Батист Ламарк бұл түрді 1785 жылы сипаттаған. Морфология мен ДНК-ның біріктірілген талдауы M. oleifera M. concanensis-ке ең жақын екенін және олардың ортақ ата-бабасы M. peregrina тұқымынан бөлініп шыққанін көрсетті.

Этимология

Моринга туысының атауы тамил тіліндегі "мурунгай" сөзінен шыққан, ол "бұрылып өскен қабысша" деген мағынаны білдіреді, жас жемістің пішініне сілтеме жасайды. Ал түрлік атауы "олеифера" латын тіліндегі "oleum" – "май" және "ferre" – "өндіру" сөздерінен туындаған.

Топырақ дайындау

Тропиктік өсімдік шаруашылығында топырақ эрозиясы маңызды мәселе болып табылады, сондықтан топырақты өңдеу мүмкіндігінше беткей болуы керек. Тығыз егіс үшін ғана жырту қажет. Аз тығыздықтағы егістерде, топырақ эрозиясын болдырмау және тамыр жүйесінің жақсы өсуін қамтамасыз ету үшін шұңқыр қазып, оларды топырақпен толтыру тиімді. Оңтайлы шұңқырлар терең және кең болуы керек.

Көбейту

Моринга тұқымнан немесе кесіндіден көбейтілуі мүмкін. M. oleifera тұқымының өскіні жылдам болғандықтан тікелей себуге болады. Моринга тұқымын жыл бойы жақсы су өткізетін топырақта өсіруге болады. Вегетативтік көбейту үшін 1 метр (3 фут) ұзындығы және кемінде 4 сантиметр (1½ дюйм) диаметрі бар кесінділерді пайдалануға болады. Моринга жапырақтарындағы кальцийдің бір бөлігі кальций оксалаты кристалдары түрінде байланысқан. Оксалаттың мөлшері 430-тен 1050 мг/100 г-ға дейін өзгеруі мүмкін, бұл шпинаттағы оксалатпен (орташа 750 мг/100 г) салыстырылады.

Тұқымдар

Піскен қабықшалардан тұқымдарды алып, кесіп, пісіріп жеуге болады. Нигерияда тұқымдарының ащы дәмі бағалы саналады; оларды көбінесе соустарға қосады немесе қуырылған тағам ретінде жейді. Тамаққа жарамды тұқым майын дәмдеуіштерге немесе салатқа қосуға болады.

Жеміс қабықтары

Жас, жұқа жемістер, көбінесе "барабан таяқшалары" деп аталатын, Оңтүстік Азияда жиі көкөніс ретінде дайындалады. Оларды алдымен қысқаша қайнатып, әдетте қысқарақ кесіп, жұмсақ болғанша карри немесе сорпаға пісіреді. Олардың дәмі құрамындағы жас тұқымдардың арқасында аспаржан мен жасыл бұршақ еске түсіреді, бірақ одан тәттілеу. Тұқымды қабықтары, тіпті қайнатылған кезде де, С витаминіне бай (бірақ пісіру кезінде оның мөлшері әртүрлі деңгейде төмендеуі мүмкін), сонымен қатар диеталық талшықтардың, калийдің, магнийдің және марганецтің жақсы көзі болып табылады. Моринга тұқымынан алынған майды биоотын ретінде қолдануға да болады.

Жапырақтары

Шикі немесе пісірілген күйінде жеуге жарамды (тұрақтылығына байланысты). Ұнтағы көбінесе сорпаларға, соустарға және смузилерге қосылады, сондай-ақ нан және кондитерлік өнімдер сияқты ысталған тағамдарға да салынады.

Зерттеулер оның қан липидтерінің көрсеткіштеріне және инсулин секрециясына қалай әсер ететінін қарастырды. Жапырақтардан алынған экстракттарда адамдарға тигізетін әсерін анықтау үшін негізгі зерттеулер жүргізіліп жатқан әртүрлі полифенолдар бар. Моринганың биоактивті қасиеттері бар-жоғын анықтау үшін көптеген алдын ала зерттеулер жүргізілгеніне қарамастан, оның денсаулыққа немесе ауруларға әсер ететінін көрсететін сенімді деректер табылмады.

Басқа қолданыстар

Дамушы елдерде моринга тамақтануды жақсартуға, азық-түлік қауіпсіздігін арттыруға, ауылдық жерлерді дамытуға және тұрақты жерді пайдалануды қолдауға мүмкіндік береді. Оны мал азығы ретінде, микроэлементтерге толы сұйықтық ретінде, табиғи құрт тайызғыш ретінде және қосымша зат ретінде қолдануға болады. Моринга ағашы, әсіресе нәрестелер мен бала емізетін аналар арасындағы нашар тамақтанумен күресу үшін қолданылады. Әлем бойынша 140-қа жуық ұйым нашар тамақтануды азайту, суды тазарту және тамаққа май өндіру мақсатында моринга өсіру бағдарламаларын іске қосты. Moringa oleifera тұқымдары мен май сығылғаннан қалған торт фекальдық шламды сусыздандыру және кептіру үшін сарқынды суды тазартуға қолданылады. Май алу үшін тұқымдарды сығу кезінде алынатын моринга тұқымынан қалған торт, жануарлар мен адамдарға ішуге жарамды су алу үшін суды флоккуляция арқылы сүзгілеуге пайдаланылады. Моринга тұқымдары димерлі катионды ақуыздарды қамтиды, олар лайлы судағы коллоидты зарядтарды сіңіріп, бейтараптандырады, нәтижесінде коллоидты бөлшектер бірігіп, оларды тұндыру немесе сүзгілеу арқылы шлам түрінде алып тастау оңайлайды. Моринга тұқымынан жасалған торт судағы көптеген қоқымды кетіреді. Бұл пайдалану әдісі, әсіресе моринга өсетін аймақтарда, судың ластануына байланысты басқа материалдармен салыстырғанда уытсыз және тұрақты болғандықтан, ерекше қызығушылық тудырады.