Кіріспе

Жапондық қуыршақ

Жапондық шаруалар терезелерінен сыртқа жіппен іліп қоя бастаған, Эдо дәуірінде пайда болған, ақ қағаздан немесе матадан қолмен жасалған шағын дәстүрлі қуыршақ. Бұл талисманның жақсы ауа-райын әкелу және жаңбырлы күнді тоқтату немесе болдырмау сияқты сиқырлы күші бар деп есептеледі. Егер біреу жаңбыр күтетін болса, теру теру бозуды кері іліп қоюға болады. Бұл Жапонияда кең таралған сенім. "Теру" – жапон тілінде күннің жарқырауын білдіретін сөз, ал "бозу" – буддалық монах (бонзе сөзімен салыстырыңыз) немесе қазіргі сленгте "бассыз" деген мағынаны білдіреді; "бозу" сөзі сондай-ақ кішкентай ұлдарға деген лақап ретінде де қолданылады. Дәстүр бойынша, егер ауа-райы жақсы болса, оларға қасиетті саке құйылып, өзенге жіберіледі. Бүгінде балалар қағаз немесе мақтадан және жіптен теру теру бозу жасап, күн ашық болсын деп тілегенде, әсіресе мектепке саяхатқа шығар алдында терезеден іліп қояды. Теру теру бозу Эдо дәуірінде қала тұрғындары арасында танымал болды, олардың балалары жақсы ауа-райы күні бұрын оларды жасап, "Жақсы ауа-райының қасиетті адамы, ертең ауа-райы жақсы болсын" деп айтатын. 1921 жылы жарық көрген Кёсон Асахара (浅原鏡村) жазған және Синпей Накаяма әндеткен, теру теру бозуға арналған танымал варабе ута бар.

Тарих

Ауа райын бақылау дәстүрі және бай халықтық мәдениет (日和見) Хэйан дәуірінен (749 – 1185) Эдо дәуіріне (1603 – 1867) дейін жалғасқанын анық көруге болады. "Теру теру бозу" ауа райын бақылау дәстүрі Хэйан дәуірінде қытайлық тәжірибеден пайда болды және бейімделді. Қытайда "саоцин нианг" (掃晴娘) деп аталатын бұл тәжірибеде "теру теру бозуды" сыпырғыштың басына қойып, жақсы рухтарды өз жағыңа тарту үшін сыпырып, "бозу" монах емес, сыпырғышпен жас қыз болған. Аңыз бойынша, қалың жаңбыр кезінде қаланы құтқару үшін бір қыз құрбандыққа шалынды – ол символдық түрде көкке көтеріліп, аспаннан жаңбырлы бұлттарды сыпырып тастады. Содан бері халық оның естелігін сақтап, оның бейнесін қағаздан кесіп, жақсы ауа райы тілегімен сыртқа іліп қояды. "Теру теру бозу" жапондық практикасы ретінде Эдо дәуірінің ортасындағы әдебиетте сипатталған оригами қуыршақтары мен есімдердің ұқсастығынан туындаған болуы мүмкін. Жапон классикалық әдебиетінің ғалымы Нобуё Китамура 1830 жылы "Кию Шоран" (嬉遊笑覧) еңбегінде "теру теру бозу" туралы айта келіп: "Егер ауа райы жақсы болса, оқушыларымның есімдерін қағазға жазып, құдайларға саке сыйлап, өзенге құямын" деп жазған.