Кіріспе

Палчо монастыры немесе Пелькор Чоде монастыры немесе Шекер Гянце – Тибет автономды аймағы, Шигатсе префектурасы, Гянце округі, Гянце қаласындағы Нянчу өзені аңғарындағы ең маңызды монастырь. Монастырь кешені – Цуклаханг монастырынан бөлек, Тибеттегі ең ірі құрылым саналатын Кумбумы мен ондағы бірнеше қабатта орналасқан 108 ғибадатханасы, сондай-ақ ескі Дзонг немесе бекініс сияқты бірнеше құрылыстардан тұрады.

Тарих

Пенхор Чоде монастырының ең алғашқы тарихы IX ғасырға дейін жетеді. Лангдарманың (Батыс Тибеттің буддаға қарсы патшасы) ұлы Пелхор Цен, монастыр Пелкор Чоде деп аталуына себепкер болды, ол мұнда өмір сүрді және өлтірілген әкесінің Ярлунг әулетін жалғастыруға тырысты. Гянце қаласы 14-15 ғасырлар аралығында қарастырылатын ел ретінде құрылды, онда Сакия сектасы маңызды үстемдік рөл атқарды. Осы кезеңде буддалық ескерткіштер де салынды, одан кейін Дзонг (ескі бекініс), сосын Кумбум және Пекор монастыры бой көтерді. Үш құрылыстың да салыну мерзімі анықталған. Цуклаханг монастырын князь Рабтон Кунзанг Пак 1418 және 1425 жылдар аралығында салды. Дегенмен, Гянце қаласының тарихи маңызы 15 ғасырдың соңына қарай төмендеді. Монастырдың басты ғибадатханасы Цуклаханг 1418-1428 жылдары Гянценің екінші ханзадасы Рабтен Кунзанг Пак салған, ол Цонкапаның жетекші шәкірттерінің бірі, кейіннен 1-ші Панчен-лама ретінде танылған Кедруб Джеге (1385-1438) табынушы болған. Бұл орын Тибет буддизмінің Сакия сектасының маңызды орталығына айналды. Құмбум немесе Ташигоман 1427 жылы салына бастап, 1437 жылы аяқталды, осы жұмысты князь Рабтен Кунзанг Пак жүзеге асырды. Содан кейін тағы бірнеше ғимараттар салынды, Сакьяпа, Жалупа және Гелугпа сияқты буддалық секталар діни колледждер немесе усақбастар құрды; 17 ғасырдың соңында 16 колледж тіркелді, ал 19 ғасырдың басында олардың саны 18-ге жетті. Алайда, олардың көпшілігі кейін жабылды. Қазір Гелугпа орденінен екі ғана колледж қалды, олардың маңызы шамалы деп есептеледі. Князь Рабтен Кунзанг Пактың кезеңінің тағы бір дәлелі – бұл екі алып суреттің (Тханка) көрсетілуі; Шакьямуни Будданың екі бас шәкірті, Майтрея, Манжушри және тағы да басқалары Тибет күнтізбесінің төртінші айында өткізілетін Гянце фестиваліне орай көрсетіледі. Бұл дәстүр 1418 және 1419 жылдар аралығында монастырь қабырғаларының солтүстік-шығыс бұрышында, Гоку Трамса деп аталатын жерде басталды. 1904 жылы полковник Фрэнсис Йонгхусбанд басқаратын британдық экспедиция 11 сәуірде Гянцеге жетті. Қаланың гарнизоны қашып кеткен еді, экспедиция мүшелері ешқандай қан төкпестен қаланың есіктері арқылы кірді, олар олар үшін ашылды және Гянцеді басып алды. Қала басып алынғаннан кейін бірнеше британдық офицерлер монастырға барып, бірнеше мүсіндер мен жазбаларды алып кетті, олардың кейбіреулері кейіннен Ұлыбританияға қайтарылды. 1959 жылы Тибет көтерілісінен кейін қытай әскерлері монастырды ішінара қиратты. Мәдени революция кезінде ол тағы да тоналды, бірақ содан бері көбінесе қалпына келтірілді. Көтеріліске дейін монастырда 1520 монах болған, ал қазір олардың саны 80-нен аспайды.

Сәулет

Архитектуралық тұрғыдан Пелхор монастыры – хань, тибет және непал архитектурасының үйлесімі.

Цулаклаклак монастыры

Цулаклаканг – басты ғибадатхана. Онда тибет тілінде «Тшамчен» деп аталатын, жақсы сақталған жиналыс залы бар. Құрылыс үш қабаттан тұрады және онда XV ғасырға тән қабырға суреттері мен бейнелер жақсы сақталған. Бірінші қабатта кіре берісте төрт күзетші патшаның бейнесі орналасқан. Бас жиналыс залының кіреберісінде «Гонканг» деп аталатын қорғаушы ғибадатханасы бар. 48 бағаналы зал көптеген жібек танкхалармен, Сақя қорғаушыларының бейнелерімен, қорқынышты көріністерді бейнелейтін фрескалармен және XV ғасырғы тибет стиліндегі бірнеше түпнұсқа суреттер мен мүсіндермен безендірілген. Сақя қорғаушылары: Панжуранта (Гомпа Гур), Алты қолды Махакала, Шри Деви және Экаджати. Бас шіркеудің ішкі киелі орнында Үш уақыттың Буддаларының мүсіндері орналасқан, ал ортасында негізгі құдай ретінде Шакьямуни Будданың қоладан жасалған мүсіні тұр. Бұл мүсін шамамен төрт метр биіктікте және шамамен бір тонна салмақты қоладан жасалған. Жоғарғы қабатта бес шіркеу бар. Онда Сақьяпа дәуірінен келген саз мүсіндер сақталған. Мұнда ең маңызды бейнелер: иесі Какрасамвараның мандала сарайының үш өлшемді моделі, ежелгі Үндістанның сексен төрт Махасиддхасының йогалық поздары, Майтрея шіркеуі және Тараның қасиетті кішкентай мүсіні. Сол қабаттағы Цонкхапа шіркеуінде Цонкхапа, VII Далай-лама, Шакьямуни, Бутон Ринчен Друб, Шакья Пандита, Падмасамбхава және Ламдре дәуірінің Сақьяпа ламаларының бейнелері бар. Нетен Лакханг – тағы бір шіркеу, онда Манжушридің бес жағы мен Төрт күзетші патшаның бейнелері бейнеленген. Ең жоғарғы қабатта Жалеханг шіркеуі орналасқан, оның қабырғаларында медитациялық құдайлармен байланысты 15 сантиметр диаметріндегі мандалалар салынған. Жово Шакьямуни, Майтрея, Манжушри, шәкірттерімен бірге Цонкхапа, Амитайус, Тара, Ситапатра және Падмасамбхаваның бейнелері бейнеленген. Осы қабаттағы шіркеулерде Амитабха Будданың бейнелері, Дакинилер және эзотерикалық қабырға суреттері де бар.

Фестиваль

Монастырдың ең танымал мерекесі 15 сәуірде тойланады. Бұл мереке Буддизмнің негізін қалаушы Сакиямуниді еске алу мақсатында өткізілетін Сака Дава фестивалі деп аталады; осы күні оның туған және қайтыс болған күні деп есептеледі. Бұл күні 500 лама сутраларды оқып, жергілікті халық қатысады. Жылқы жарысы және садақ ату фестивальдары төртінші айдың ортасында ұйымдастырылады.

Қонақтар туралы ақпарат

Гянце қаласындағы Пелхор Чоде Лхаса қаласының оңтүстігінде және Шигацзе қаласының шығысында орналасқан. Монастырь қаланың ортасынан жаяу шамалы қашықтықта. Катманду, Непал қаласын Лхасамен байланыстыратын Достық тас жолы Гянце қаласынан өтеді.