Кіріспе

Андрей Курковтың романы

«Өлім және пингвин» – украин жазушысы Андрей Курковтың романы. Алғаш рет 1996 жылы орыс тілінде «Смерть постороннего» (Smert' postoronnego) деген атпен жарық көрген, ал 2001 жылы ағылшын тіліне аударылып басылды. Романның оқиғалары 1996 және 1997 жылдары Киевте өрбуде. Бұл – сюрреалистік элементтері мен қара юморы бар, көңіл көншітпейтін сатирикалық туынды. Роман Курковтың ең әйгілі жұмысы болып саналады және 30-дан астам тілге аударылған. 1997 жылы роман неміс тіліне аударылып, швейцариялық «Диоген» баспасында жарық көрді. «Picknick auf dem Eis» атты атау алғаш рет осы неміс тіліндегі басылымда пайда болды. Роман 2000 жылы Леся Герасымчук аударған «Жақын адамының өлімі» деген атпен украин тілінде алғаш рет жарық көрді. Романның украин тіліне аударылуы – Курковтың кітаптарының украин тіліне аударылған тұңғыш туындысы болды.

Қорытынды

Роман баяндайды жас жазушы Виктор Алексеевич Золотаревтің күресіп жатқан посткеңестік қоғамдағы өмірін. Бастапқыда роман жазуды көздеген Виктор, жергілікті газетке некролог жазуға жұмысқа орналасады. Атаудың бастауы – Виктордың үй жануары Миша, Киев зообағы жануарларын күтімін қамтамасыз ете алатындарға бергеннен кейін алынған корольдік пингвин. Курков Мишаны Виктордың айнасы (және соңында оны құтқаратын күш) ретінде пайдаланады. Оқиға барысында Миша да жоғалып, қайғылы жағдайға түседі және жалпы алғанда, әдемі және образды түрде өз ортасынан шығып кетеді. Романның маңызды тақырыптарының бірі – Виктордың өзінің қауіпті жағдайын негізді түрде алаңдатудан бастап, тыныш, балаша көңіл күйге қарай өтуі. Мұнда экзистенциалистік ойдың көптеген элементтері бар. Виктордың жұмысын газеттің бас редакторы ынтамен қабылдаса да, Виктор тез арада оның некрологтары белгілі бір беймәлім ұйымның жауларына жасалған тізім ретінде қолданылып жатқанын түсінеді, ал газет – тек солардың жасырын орны. Содан кейін ол құпия досы Мишаның (мәтінде пингвин Мишадан ажырату үшін «пингвин емес Миша» деп аталады) қызы Соняны күтуге міндетті болады. Ол мен бала арасында нәзік, бірақ тұрақты қарым-қатынас орнатылады, бұл Виктордың оқшауланған өмірін одан әрі көрсетеді. Миша пингвин емес Соняға үлкен сома ақша қалдырғаннан кейін, Виктор өзінің жалғыз досы Сергейдің қызы Нинаны күтуші ретінде жалдайды. Уақыт өте келе Виктор мен Нина арасында денелік, бірақ құмарлықсыз қарым-қатынас дамиды және «отбасы» қалыптасады. Төрт адамның арасындағы ең терең сезімдік байланыс Виктор мен оның пингвині арасында. Соня мен Нинамен қалыпты өмірге еніп, Мишамен бірге бұрынғы некрологтардың жерлеу рәсімдеріне қатысып, табыс әкелетін қосымша жұмыс істегеннен кейін, Виктордың қауіпсіздік сезімі күңкейеді. Ол жасырын адамның (мәтінде тек «семіз адам» деп аталады) Соня мен Нинаның артынан еріп, ескі досы болып көрініп, оларға көптеген сұрақтар қойып жатқанын біледі. Ол оны іздеп тапқанда, семіз адам жаңа некролог жазушыға айналыпты, ал Виктор – жаңа некрологтың нысанына айналған. Сонымен қатар, Миша ауырып, жүрек трансплантациясына жатады. Анонимді демеушілер төлемді жүзеге асырады, бірақ Виктор Мишаны Антарктидадағы табиғи ортасына қайтаруды шешеді. Ол Украинаның Антарктидаға экспедициясына Мишаны алып кету шартымен 2000 доллар сыйлайды. Бірақ өзін іздеп табылған адам екенін білгеннен кейін, Виктор мафияға пингвинге қарайтындықтарын ұсынады және өзі Антарктидаға билет алады. Кітап Виктордың Антарктидаға сәтті қашуымен аяқталады. Роман мафиялық интригалар туралы емес, бір адам мен оның үй жануары/бейнесі туралы, олар түсінбейтін жағдайларға ілігіп кетеді. Сондықтан оның некрологтарының нақты күші және одан кейін болған өлімнің жағдайлары көбінесе Виктордың жеке ойларының аясында ғана айтылады.