Кіріспе

Сергей Лёкьяненконың 1997 жылғы романы. "Күзгі сапарлар" – орыс жазушысы Сергей Лукьяненконың 1997 жылы кітап түрінде жарық көрген ғылыми-фантастикалық романы. Бұл роман автор үшін өте ерекше стильде – повествование перспективасы ауысып жазылған.

Сюжетке кіріспе

Кедей, құнсұрыған Ресейде әлемнің болашақ даму бағыты шешілуде. Алты күш өз чемпиондарын – Елшілерді жібереді, олар нағыз адамдардың көшірмелері, өз түрінің өкілдері; олар прототиптерінен шамалы ғана ерекшеленеді. Елші прототипінің істей алатынын ғана істей алады, бірақ олардай болмаса, Елшілер өз күштеріне сенеді, соның арқасында әлемді өзгерте алады. Елшілердің басты міндеті – тірі қалу. Соңғы тірі қалған Елші әлемге ең лайықты деп танылып, болашақта оны басқарады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Алты күш: Махаббат, Даму, Білім, Қуат, Мүшкелдік және Өнер.

Мейірімділік

Бұл әлемде (әрине, барлық оқиға Ресей мен Украинада орын алады) махаббат жетіспейді; бірақ бұл Елші әкелетін махаббат – ынталы діннің мейірімділігі, ол сиқыршылар аулау мен крест жорықтарына алып келеді. Бұл Елшінің түпкілікті бейнесі – науқастарының дәрі-дәрмек пен емдеуге қол жеткізбей қайтыс болғанын көрген әйел дәрігер, ол сүйіспеншілік, мейірімділік және қайырымдылыққа немқұрайлы қараудың салдарына куә болды. Ол өзінің Елшісін Құдай немесе құдайлық елші деп санайды, бірақ оның өзге жақтарын көре алмайды.

Білім

Білімнің күші жақсырақ, ұтымды әлемді құруға қабілетті, бірақ денелік осалдықтан ұшырайды және әрқашан билікке бағынады. Білімнің Елшісі бұл жағдайды өзгерте алады, бірақ оның бастапқы түрі – қатерлі ісікпен ауыратын, зиялы және дана, бірақ дене күші жоқ егде жастағы ғалым. Басқа Елшілерден өзгеше, Білім өзінің бұрынғы өмірін айқын есте сақтайды және басқалардың әрекеттерін жақсырақ болжай алады.

Өнер

Өнер күші көбінесе салдарының қиялымен шектеліп, іс-қимылға түсуге шамасы келмейді. Бірақ, егер оған мүмкіндік туса, іс-қимылдары құмарлықпен болады, ал нәтижесі көбінесе жағымсыз болады, мысалы, белгілі бір суретші Шикклгрюбердің іс-әрекеттері сияқты. Өнерді ақша үшін жылына бірнеше фантастикалық және ғылыми-фантастикалық роман жазатын "хак" жазушы бейнелейді. Роман бойынша, Лукьяненконың басқа да кітаптарының біразы осы Елшінің түпнұсқасымен жазылған. Ол, әсіресе, "Жігіт пен қараңғылық" кітабын өзі жазғанын көп рет айтады.

Қуаттылығы

Күш – бейбітшілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз ететін күш. Қылмыс жоқ, мықты армиясы бар ел, жауынгерлер мақтанышпен үйіне оралатын жер. "Күш елшісі" – Ауғанстанда шайқасқан әскери полковниктің көшірмесі. Ол украиналық, Украина армиясында қызмет етеді, бірақ екі елді де жақын туысқандардай, дерлік бірегей деп санайды. Бұл Елші мен оның түпнұсқасы болашаққа қатысты көзқарастарында келіспейді, себебі түпнұсқа өз мақсатына деген сенімін жоғалтса, көшірме оның сенімін сақтап қалған.

Қуат

Билік – күшті мемлекет, ол адамдардың адалдығын талап етеді, олардың өмірін бағыттайды және күштерін бір мақсатқа шоғырландырады, бірақ сонымен қатар жеке бастаманы жазалайды, адамдарды қатаң және сүйікті басшының басқаруымен біріккен топқа айналдырады. Бұл күшті президенттікке ұмтылған, амбициялы және сыбайласқан саясатшы бейнелейді. Елші келген бойда өзінің түпкілікті нұсқасын өлтіріп, орнын басады, себебі "билікті бөлісуге болмайды". Роман бүкіл әлемнің қазіргі ахуалының соңғы сайыста Биліктің жеңіске жетуінің салдары екенін көрсетеді; Иосиф Сталин мен Наполеон Бонапарт екеуі де Биліктің елшілері болған деп есептеледі.

Өсу

Өсудің төртінші бұрышы – мотивациямен ғана шектелген даму мен прогресті көрсетеді. Өкінішке орай, Өсудің нақты бағыты жоқ, сондықтан одан жақсылық та, жамандық та күтілуі мүмкін. Өсуді орынды түрде жасөспірім бала бейнелейді – ол сәл көңілсіз және циникке бой алған, әлемге сенімін жоғалтқан ұл. Бұл Елші мен оның Түпнұсқасы роман барысында біртінде алшақтап кетеді, тіпті көп уақыт бөлек өткізеді, бұл басқа Елші/Түпнұсқа жұптарынан ерекшеленеді. Басқа Елшілерден айырмашылығы, Өсу өзінің бұрынғы өмірлерін есіне алмайды, себебі тәжірибе өсудің мақсатына кедерес келтіреді.

Қараңғылық

Алты күштің құрамында тізілмесе де, Қараңғылық бәсекеге араласады. Қараңғылық – өз іс-әрекеттерінің салдарынан да босатуды ұсынатын ең жоғарғы еркіндік. Қараңғылықтың елшісі жоқ, бірақ оның чемпионы бар – барлық елшілерді және олардың түпкілікті нұсқаларын өлтіруге Қараңғылықтың күшімен бағытталған, нық қадамды және мақсатына ұмтылған кәсіби қаскөй.

Жарық

Бұл сайысқа қатыспаса да, Нұр күші бұрынғы сайыстарға араласып, кем дегенде біреуінде жеңіске жеткен. Иса Мәсіх Нұрдың жақтасы болған деп есептеледі. Оның қазасы қысқа мерзімдік жеңіліс болғанымен, ұзақ мерзімдік жеңіс әкелді.

Марапаттар мен ұсыныстар

1998 жылы 1-ші Мәскеу ғылыми-фантастика және фэнтези форумы осы романға "Сигма F" марапатын табыс етті.