Иберия қақпалары: Грузия тарихындағы маңызды стратегиялық өткел. Александр Македонский шапқыны, алтын кендері, және Иберия патшалығының құрылуы туралы деректер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Иберия қақпалары (, Gürcü Boğazı) тарихи Грузияның (Земо Картли) ең батыс бөлігінде, грек-рим географиясында Месчик таулары деп белгіленген Месчит тауларының (Узундере тауы) үстіртінде орналасқан. Бұл жер 18 ғасырдағы грузин географы Вахушти Батонишвилидің «Грузия Корольдігінің сипаттамасы» еңбегінде Гурджи Богази (საქართველოს ყელი) деп тіркелген.
The Iberian Gates (, Gürcü Boğazı) is situated in the westernmost extension of historical Georgia (Zemo Kartli), on the plateau of the Mescit Mountains (Mount Uzundere), known as the Meschic mountains in Greco Roman geography. The place is recorded as Gurji Boghazi (საქართველოს ყელი) in the Description of the Kingdom of Georgia by 18th century, Georgian geographer Vakhushti Batonishvili.
Тарихқа
Александрдың Иберияға жасаған шабуылы грузин тарихи дәстүрлерінде ғана емес, сонымен қатар Плиний Үлкеннің (4.10.39) және Гай Юлий Солиннің (9.19) жазбаларында да сақталған. Бұл, Иберияға македониялықтардың араласуының естелігі болуы мүмкін, бұл Страбонның (11.14.9) айтуынша, Александрдың б.з.д. 323 жылы алтын кендерін іздеу үшін Иберия шекарасына жіберген экспедициясымен байланысты болуы керек. Александр Азойды (Азо) және оның ізбасарларын Мцхетаға әкеліп, Иберия патшалығын құрған деседі. Азо Иберия жеріндегі барлық бекіністерді бұзды, тек "Иберия қақпаларында" төрт бекініс қалдырып, оларды сарбаздармен толтырды. Б.з.д. IV-III ғасырларда бұл аймақ, Страбонның мәлімдемесінше, Иберия патшалығының құрамына кірді. Осы жолдан генерал Помпей (б.з.д. 106-48 ж.) Римнің Понтқа қарсы жорықтарының нәтижесінде б.з.д. 65 жылы әскерлерін тоқтатты, жеңілген Митридат VI Эвпаторды Кавказ арқылы қууға тырысты. Помпей өз легиондары әлемнің шетіне жеткенін айтты. Римдіктер, классиктердің жазғандарына сәйкес, шағырдың аузын қорғаныс мақсатында ағаш және темірмен нығайтылған қақпалармен жабуға тырысты. Иберия қақпалары әскери операциялар кезінде қажет болған жағдайда Римнің Үлкен Армения провинциясына жылдам кіруге мүмкіндік берді. Византия-Сасанид соғыстары (421-422 ж.) кезінде Иберия қақпалары ғұндардың иелігіне көшті. Кавад I Вахтанг I Иберияның көмегімен оны басып алып, нығайтты, бірақ римдіктерге емес, гунндар мен басқа да солтүстік тайпаларына қарсы қорғану үшін. Сасанид Персиясы мен Византия арасындағы жүз жылдық бейбітшілік бұзылғаннан кейін, Кавад I Вахтангты Византияға қарсы жаңа науқанға қатысуға вассал ретінде шақырды. Бірақ Вахтанг бас тартты, бұл Иранның Иберияға сәтті шабуылына әкеп соқты, онда ол жеңілді. Парсы билігінің әлсіреуімен Иберия шекарасында императорлар Морис және Гераклий операциялар жүргізді. 928 жылғы келісімге сәйкес, ол грузин Багратидтеріне өтті. 13-17 ғасырларда ол Грузияның Самцхе княздығының құрамына кірді, кейін 1550 жылы Осман империясы оны жаулап алды.
Alexander's invasion of Iberia, remembered not only by the Georgian historical tradition, but also by Pliny the Elder (4.10.39) and Gaius Julius Solinus (9.19), appears to be memory of some Macedonian interference in Iberia, which must have taken place in connection with the expedition mentioned by Strabo (11.14.9) sent by Alexander in 323 BC to the confines of Iberia, in search of gold mines. Alexander reportedly brought Azoy (Azo). together with followers, to Mtskheta and established Kingdom of Iberia. Azo pulled down all fortresses in the land of Iberia, leaving four fortresses [standing] at the "gates of Iberia", and filling them with soldiers. In the 4th 3rd centuries BC area was part of the Iberian Kingdom as noted by Strabo. It was at this pass that the general Pompey (106 48 BC), as the result of the Roman campaigns against Pontus had halted his legions in 65 BC, in his attempts to pursue the defeated King Mithridates VI Eupator over the Caucasus. Pompey judged that his legions had reached the edge of the world. The Romans were said to have attempted to block the ravine's mouth with defensive wooden and iron bound gates as recorded by the classics. The Iberian gates led to quicker access into the Roman province of Greater Armenia, whenever necessary in military operations. During Byzantine–Sasanian wars (421–422), the Iberian gates had come into the possession of the Huns. Kavadh I with help of Vakhtang I of Iberia seized and fortified it, though less as a precaution against the Romans than against the Huns and other northern barbarians. Once the Hundred Years Peace between Sassanian Persia and Byzantine collapsed, Kavadh I summoned Vakhtang as a vassal to join in a new campaign against Byzantine. However, Vakhtang refused, provoking a successful Iranian invasion of Iberia, where he was defeated. On the decline of the Persian power, the Iberian frontier was the scene of the operations of the emperors Maurice and Heraclius. According to treaty in A. D. 928 it passed to Georgian Bagratids. Between the 13th and 17th century it was part of the Georgian principality of Samtskhe, latter was annexed by Ottoman Empire in 1550.