Рэнди Уэстон: Американдық джаз сазгері және Африка музыкасының елшісі

Кіріспе

Американдық джаз пианині және композиторы (1926–2018) Огайо штатының саясаткері

Рэндольф Эдвард "Рэнди" Уэстон (6 сәуір 1926 – 1 қыркүйек 2018) – американдық джаз пианині және композиторы, оның шығармашылығына ата-тегінің африкалық тамырлары әсер еткен. Вестонның фортепиано стиліне Дьюк Эллингтон мен Телониус Монк үлкен үлес қосты, ол 2018 жылғы видеода оларды өзінің ықпалы ретінде атады, сондай-ақ граф Бази, Нат Кинг Коул және Эрл Хайнс есімдерін де айтты. 1950 жылдардан бастап Уэстон тромбонист және аранжировщик Мелба Листонмен жиі жұмыс істеді. "Американың африкалық музыкалық елшісі" деп аталған Уэстон бірде: "Менің істегеніме мән беріңіз, мен оны баршаға ең табиғи мәдени құбылысымызды үйрету және түсіндіру үшін жасаймын. Бұл, шын мәнінде, Африка мен оның музыкасы туралы" деді.

Ерте өмір

Рэндольф Эдвард Уэстон 1926 жылдың 6 сәуірінде дүниеге келді. Оның анасы Вирджиниядан, ал әкесі ямайкалық-панамалық тегінен шыққан, Гарвейдің жақтаушысы, ұлына тәуелсіздік пен өзіне сену құндылықтарын сіңірді. Уэстон бала кезінде классикалық фортепианомен шұғылданды және би сабақтарына қатысты. Ол Бедфорд-Стюйвесанттағы Boys High School-ді бітірді, себебі әкесі оны мектептің жоғары деңгейдегі білім беруіне байланысты жіберген еді. Уэстон фортепиано сабақтарын профессор Атвеллден алды, ол бұрынғы фортепиано мұғалімі Люси Чэпманнан өзгеше, оған классикалық музыкадан басқа да әндер орындауға рұқсат берді.

Карьерасының алғашқы жылдары: 1940-1950 жылдар

1940-жылдардың аяғында Уэстон Буль Моуз Джексон, Фрэнк Калли және Эдди "Клиндхед" Винсонмен бірге өнер көрсете бастады. 1951 жылы Нью-Йорк джаз өнерінде кең таралған есірткіге құмарлық атмосферасынан қашып, Уэстон Беркшир тауларындағы Массачусетс штатының Ленокс қаласына көшіп барды. Сол жерде, джаз тарихшысы Маршалл Стернстің дәріс берген "Музыкалық мейрамханасында" Уэстон джаздың африкалық тамырлары туралы алғаш рет білді. Ол кейінгі жаздарда да Music Inn-де өнер көрсету үшін қайтып келді. Уэстон 1953 жылы Кенни Дорхаммен, ал 1954 жылы Сесил Пэйнмен жұмыс істеді, содан кейін өзінің триосы мен квартетін құрып, 1954 жылы "Коул Портер заманауи көңіл-күйде" атты дебюттік альбомын шығарды. Уэстон DownBeat журналының 1955 жылғы Халықаралық сыншылар сауалнамасында "Жаңа жұлдыз пианист" деп танылды. Мелба Листон тромбонмен ойнаумен қатар, Вестонның ең жақсы композицияларының бірнешеуін орындайтын секстет үшін тамаша аранжировкалар жасады: атақты "Жер тууы", "Бейбстің блюзі", "Памның вальсі" және тағы да басқалар.

1960-1970 жылдар

1960-шы жылдары Уэстонның музыкасында африкалық элементтер айқын байқалды, бұл үлкен көлемді сюитасында көрсетілгендей – «Ухуру Африка» (1960, ақын Лэнгстон Хьюздің қатысуымен) және «Highlife» (толық атауы: Highlife стиліндегі жаңа африкалық елдердің музыкасы), соңғысы 1963 жылы жазылған, Уэстон алғаш рет Африкаға АҚШ-тың мәдени алмасу бағдарламасы аясында Нигерияның Лагос қаласына сапар шеккеннен екі жыл өткен соң (делегация құрамында Лэнгстон Хьюз, музыканттар Лайонел Хэмптон және Ахмед Абдул Малик, әншілер Нина Симон және Брок Петерс болды). Екі альбомның да аранжировкасын Мелба Листон жасады. «Ухуру Африка», немесе «Freedom Africa» альбомы, бірнеше жаңа африкалық елдердің тәуелсіздік алғандығын тойлайтын тарихи ескерткіш болып саналады. Сонымен қатар, осы жылдары оның тобында тенор саксофонист Букер Эрвин жиі ойнады. Уэстон Нигериялық Бобби Бенсонның «Niger Mambo» шығармасын орындады, ол Highlife стилінде Кариб теңізі мен джаз элементтерін біріктірді және осы туынды мансабында көп рет жазды. 1967 жылы Уэстон АҚШ-тың мәдени делегациясымен Африканы аралады. Саяхаттың соңғы аялдамасы Марокко болды, онда ол қоныстанды және 1967 жылдан 1972 жылға дейін бес жыл бойы Танжерде «Африкалық ырғақтар клубын» басқарды. 2015 жылғы сұхбатында ол былай деді: «Бізде Чикаго блюз әншілерінен Конго әншілеріне дейін барлығы болды. Басты идея – африкалықтарды қайда барсақ та, музыкамен не айналыссақ та табу». 1972 жылы ол CTI Records үшін «Blue Moses» альбомын шығарды, ол электрлік клавишада ойналған және көп сатылған жазба болды. 2018 жылдың шілдесіндегі сұхбатында ол түсіндірді: «Біз әлі де Танжерде тұрдық, сондықтан менің ұлыммен бірге жаздыру үшін Танжерден келдік, бірақ келген кезде Крид Тейлор өзінің формуласы электрлік фортепиано екенін айтты. Мен бұған риза болмадым, бірақ бұл менің жалғыз хит-жазбам болды. Адамдар оны ұнатып тыңдады». 1975 жылдың жазында ол Солтүстік Африкадағы Тунистегі Табарка фестивалінде (кейін Табарка джаз фестивалі деп аталды) өнер көрсетті, оған ұлы Ацзедин Уэстон перкуссияда сүйемелдеді, сондай-ақ Дизи Гиллеспи сияқты танымал артистер де қатысты. 1977 жылы Уэстон Нигерияның Лагос қаласында өткен екінші дүниежүзілік қара және африкалық өнер мен мәдениет фестиваліне (FESTAC) қатысты. Фестивалде Osibisa, Мириам Макеба, Bembeya Jazz, Луис Мохоло, Дуду Пуквана, Дональд Берд, Стиви Уандер және Сан Ра сияқты артистер де қатысты.

In the 1960s, Weston's music prominently incorporated African elements, as shown on the large scale suite Uhuru Afrika (1960, with the participation of poet Langston Hughes) and Highlife (full title: Music from the New African Nations featuring the Highlife), the latter recorded in 1963, two years after Weston traveled for the first time to Africa, as part of a U. S. cultural exchange programme to Lagos, Nigeria (the contingent also including Langston Hughes, musicians Lionel Hampton and Ahmed Abdul Malik, and singers Nina Simone and Brock Peters). On both these albums he teamed up with the arranger Melba Liston. Uhuru Afrika, or Freedom Africa, is considered a historic landmark album that celebrates several new African countries obtaining their Independence. In addition, during these years, his band often featured the tenor saxophonist Booker Ervin. Weston covered the Nigerian Bobby Benson's piece "Niger Mambo", which included Caribbean and jazz elements within a Highlife style, and has recorded this number many times throughout his career. In 1967, Weston traveled throughout Africa with a U. S. cultural delegation. The last stop of the tour was Morocco, where he decided to settle, running his African Rhythms Club in Tangier for five years, from 1967 to 1972. He said in a 2015 interview: "We had everything in there from Chicago blues singers to singers from the Congo The whole idea was to trace African people wherever we are and what we do with music." In 1972, he produced Blue Moses for CTI Records, a best selling record on which he plays electric keyboard. As he explained in a July 2018 interview, "We were still living in Tangier, so my son and I came from Tangier to do the recording, but when I got there, Creed Taylor said his formula is electric piano. I was not happy with that, but it was my only hit record. People loved it." In the summer of 1975, he played at the Festival of Tabarka in Tunisia, North Africa (later known as the Tabarka Jazz Festival), accompanied by his son Azzedin Weston on percussion, with other notable acts including Dizzy Gillespie. In 1977, Weston participated in FESTAC, the Second World Black and African Festival of Arts and Culture, held in Lagos, Nigeria; other artists appearing there included Osibisa, Miriam Makeba, Bembeya Jazz, Louis Moholo, Dudu Pukwana, Donald Byrd, Stevie Wonder and Sun Ra.

Кейінгі мансап

Уэстон ұзақ жылдар бойы кішірек лейблдерде сирек жазды. Ол сондай-ақ екі дискілік альбом – The Spirits of Our Ancestors (1991 жылы жазылған, 1992 жылы шыққан) жазды, онда оның көп жылдық әріптесі Мелба Листонның аранжировкалары болды. Альбомда оның көптеген танымал шығармаларының жаңа, кеңейтілген нұсқалары және африкалық музыканттардан құралған ансамбль, сондай-ақ Диззи Гиллеспи мен Фараон Сандерс сияқты қонақтар болды. Музыкалық жетекші – саксофонист Талиб Кибве (сонымен қатар Т. К. Блю ретінде танымал), ол кейіннен осы қызметін жалғастырды. The Spirits of Our Ancestors альбомы «дүниежүзілік джаздың ең шығармашылық зерттеулерінің бірі» деп сипатталды. Уэстон түрлі форматтардағы альбомдар сериясын шығарды: жеке, трио, орташа топтар және Марокконың Гнава музыканттарымен бірлескен жобалар. Оның ең танымал композициялары: 6'8" бойынан жерге қарап тұрудан шабыттанған «Hi Fly», ұлының құрметіне арналған «Little Niles» (кейіннен Аззедин деп аталды), «Африкалық Күн шығысы», «Көк Мұса», «Шипагерлер» және «Беркшир Блюзі». Уэстонның композицияларын Абдулла Ибрагим, Хьюстон Персон және Букер Эрвин сияқты көрнекті музыканттар жиі орындады. 1995 жылы Монреаль джаз фестивалінде Уэстонның музыкасына арналған бес күндік той өтті, онда Гнава музыканттары мен саксофонист Дэвид Мюрреймен дуэт болды. 2002 жылы Уэстон бас-гитарист Джеймс Льюиспен бірге Мысырдың Александрия қаласындағы Александрия кітапханасының ашылуында өнер көрсетті. Сол жылы Уэстон Кентербери архиепископының шақыруымен Кентербери соборында Гнава музыканттарымен бірге өнер көрсетті. 2008 жылы Уэстон Жапониядағы Камигамо киіз үйінде де ойнады, ол «Love, the Mystery of» атты шығармасын 40 жылға жуық уақыт бойы өзінің тақырыбы ретінде пайдаланды. 2013 жылы Sunnyside лейблі Уэстонның The Roots of the Blues альбомын шығарды, ол тенор саксофонист Билли Харпермен дуэттік сессия болды. 2014 жылдың 17 қарашасында Лондон джаз фестивалі аясында Уэстон Харпермен бірге Queen Elizabeth Hall-да дуэттік концерт берді. Кевин Ле Гандр шолуында екі музыканттың «тек шебер орындаушылар ғана қол жеткізе алатын жоғары деңгейдегі әңгімелесу жақындығына» жеткенін айтты. 2015 жылы Уэстон Нью-Йорктегі The New School-де тұрақты суретші болып жұмыс істеді, лекцияларға қатысты, өнер көрсетті және студенттерге кеңес берді. 2016 жылы 90 жасқа толған күніне орай Уэстон Карнеги залында концерт берді, сондай-ақ басқа да іс-шаралар ұйымдастырды. 2016 жылдың сәуір айында Мароккодағы Гнава фестивалінде өнер көрсетті, 2 маусымда Чарльстондағы Сполето фестивалінде қатысты және 50-ші Монтрё джаз фестивалінің ашылу салтанатында өнер көрсетті. 2016 жылдың шілдесінде Глазго қаласында өткен Халықаралық музыка білім беру қоғамының 32-ші әлемдік конференциясында негізгі спикер болды. An African Nubian Suite (2017) – 2012 жылдың 8 сәуірінде, Пасха жексенбісінде Нью-Йорк университетінің Африкалық америкалық істер институтында Сесил Бриджвотер, Роберт Троуэрс, Говард Джонсон, Т. К. Блю, Билли Харпер, Алекс Блейк, Льюис Нэш, Кандидо, Айоделе Маакеру, Лхуссин Бухамиди, Салиу Сусо, Мартин Кваку Обенг, Мин Сяо Фен, Танпани Демда Циссоко, Нил Кларк және Айанда Кларк, сондай-ақ ақын Джейн Кортездің қатысуымен өткен концерттің жазбасы. Оны «эпикалық туынды» деп сипаттаған Black Grooves сыншысы «Африкалық нубийлік сюита» музыка арқылы адамзат тарихының жолын көрсетеді, оны шабынды демеуші Уэйн Б. Чандлер баяндайды, ал Уэстон өзінің гриот рөлінде кіріспелер мен әңгімелер жасайды. Адамзаттың бірлігін атап өте отырып, Уэстон «мыңжылдықтарды қамтитын» музыканы қосады – Нил дельтасы бойындағы Нубия аймағынан, Сенегалдағы Туба қасиетті қаласына, Қытайдың Шан әулетіне, сондай-ақ африкалық халық музыкасына және афроамерикалық блюзге дейін. Осы қиын кезеңде, ел саясат, нәсіл және дін бойынша бөлінген кезде, Уэстон «Африкалық нубийлік сюитаны» біздің ортақ мұрамызды еске салмау үшін пайдаланады: «Біздің бәріміз бір орыннан келдік – біздің бәріміз Африкадан келдік». 91 жасқа толған күніне орай Уэстон 2017 жылдың 6 сәуірінен 9 сәуіріне дейін Jazz Standard-та төрт концерт берді, онда An African Nubian Suite альбомынан музыка орындалды. Уэстонның соңғы шығармасы, Sound (2018) атты қос дискілік жинағы 2001 жылдың 17 және 18 шілдесінде Швейцарияның Монтрё сарайында өткен жеке фортепиано концертінің жазбасы болды. The Wall Street Journal журналына берген шолуында Ларри Блюменфельд былай деп жазды: «Егер бұл екі дискі үлкен жеңіс болса, онда Мистер Уэстон көбінесе және ең жақсысы шағын мәліметтер арқылы сөйлейді. Бір ғана нотаның күші. Бір ғана нотаның мағынасы бірнеше рет қайталанады. Сол қолдың күшімен соққыға ұшырату. Екі дыбыс арасындағы немесе күтпеген тыныштықтағы шиеленіс. Бұлардың барлығы Ганалық барабаншы Кофи Ганаба (сол кезде Гай Уоррен деп аталған) Мистер Уэстонның 1963 жылғы «Highlife» альбомы үшін жазған «Love, The Mystery Of» атты үш минуттық әнге жиналған. Ал енді жарты ғасырдан астам уақыт өткен соң, бұл альбом ең қызықты сәттерді ұсынады». Рэнди Уэстон 2018 жылдың 1 қыркүйегінде 92 жасында Бруклиндегі үйінде қайтыс болды.

For a long stretch Weston recorded infrequently on smaller record labels. He also made a two CD recording The Spirits of Our Ancestors (recorded 1991, released 1992), which featured arrangements by his long time collaborator Melba Liston. The album contained new, expanded versions of many of his well known pieces and featured an ensemble including some African musicians, with guests such as Dizzy Gillespie and Pharoah Sanders also contributing. The music director was saxophonist Talib Kibwe (also known as T. K. Blue), who subsequently continued in that role. The Spirits of Our Ancestors has been described as "one of the most imaginative explorations of 'world jazz' ever recorded." Weston produced a series of albums in a variety of formats: solo, trio, mid sized groups, and collaborations with the Gnawa musicians of Morocco. His most popular compositions include "Hi Fly", which he said was inspired by his experience of being 6' 8" and looking down at the ground, "Little Niles", named for his son (who was later known as Azzedin), "African Sunrise", "Blue Moses", "The Healers", and "Berkshire Blues". Weston's compositions have frequently been recorded by such prominent musicians as Abdullah Ibrahim, Houston Person, and Booker Ervin, among others. A five night celebration of Weston's music took place at the Montreal Jazz Festival in 1995, featuring gnawa musicians and a duet with saxophonist David Murray. In 2002, Weston performed with bassist James Lewis for the inauguration of the Bibliotheca Alexandrina in Alexandria, Egypt. During the same year, Weston performed with Gnawa musicians at Canterbury Cathedral at the invitation of the Archbishop of Canterbury. Weston also played at the Kamigamo Shrine in Japan in 2008. whose composition "Love, the Mystery of " Weston used as his theme for some 40 years. In 2013, Sunnyside released Weston's album The Roots of the Blues, a duo session with tenor saxophonist Billy Harper. On November 17, 2014, as part of the London Jazz Festival, Weston played a duo concert with Harper at the Queen Elizabeth Hall. Kevin Le Gendre in his review said the two musicians reached "the kind of advanced conversational intimacy only master players achieve." In 2015, Weston was artist in residence at The New School in New York, participating in a lecture series, performing, and mentoring students. Weston celebrated his 90th birthday in 2016 with a concert at Carnegie Hall, among other activities, and continued thereafter to tour and speak internationally. He performed at the Gnawa Festival in Morocco in April 2016, took part in the Spoleto Festival in Charleston, SC, on June 2, and was among the opening acts at the 50th Montreux Jazz Festival. In July 2016, he was a keynote speaker at the 32nd World Conference of the International Society for Music Education in Glasgow. An African Nubian Suite (2017) is a recording of a concert at the Institute of African American Affairs of New York University on April 8, 2012, Easter Sunday, with Cecil Bridgewater, Robert Trowers, Howard Johnson, T. K. Blue, Billy Harper, Alex Blake, Lewis Nash, Candido, Ayodele Maakheru, Lhoussine Bouhamidy, Saliou Souso, Martin Kwaku Obeng, Min Xiao Fen, Tanpani Demda Cissoko, Neil Clarke and Ayanda Clarke, and the poet Jayne Cortez. Describing it as an "epic work", the Black Grooves reviewer wrote that The African Nubian Suite "traces the history of the human race through music, with a narration by inspirational speaker Wayne B. Chandler, and introductions and stories by Weston in his role as griot Stressing the unity of humankind, Weston incorporates music that 'stretches across millennia'—from the Nubian region along the Nile Delta, to the holy city of Touba in Senegal, to China's Shang dynasty, as well as African folk music and African American blues In these troubling times when our nation is divided by politics, race and religion, Weston uses The African Nubian Suite as a vehicle to remind us of our common heritage: 'We all come from the same place – we all come from Africa. Coinciding with his 91st birthday, Weston played four shows at the Jazz Standard, April 6–April 9, 2017, performing music from An African Nubian Suite. Weston's last release, the double CD set titled Sound (2018), was a recording of a solo piano concert that took place at the Hotel Montreux Palace, Switzerland, on July 17 and 18, 2001. In a review for The Wall Street Journal, Larry Blumenfeld wrote: "If these two discs amount to a grand gesture, Mr. Weston communicates most and best via small details. The power of a single note. The meaning of a single note repeated many times. The force of a crashing left hand figure. The tension held between two dissonant tones or within an unexpected silence. All of which are packed into the three plus minutes of 'Love, The Mystery Of,' which was composed by the Ghanaian drummer Kofi Ghanaba (then known as Guy Warren) for Mr. Weston’s 1963 album 'Highlife,' and now, more than a half century later, provides this album’s most riveting moments." Randy Weston died at his home in Brooklyn on the morning of September 1, 2018, aged 92.

Жеке өмір

Уэстонның бірінші некесі Милдред Мослимен ажырасып бітті. Ұлы Аззедин одан бұрын қайтыс болғандықтан, Уэстонды әйелі Фатумата Мбенгу Уэстон сақтап қалды, ол оны 1994 жылы кездестірді; үш қызы – Шерил, Памела және Ким; жеті немересі; алты шөбересі; және бір тумар немересі болды. Рецензент Ларри Рени Томас былай деп жазды: "Рэнди Уэстонның көптен күткен, көп талқыланған, сананы сергітетін, Африкаға бағытталған автобиографиясы – «Африкалық ырғақтар» – жаңа серпіліс сыйлайды және орташа музыканттар мен адамдардың осы әлемінде қажетті ем болып табылады. Ол оқырманды Америкадан Африкаға және кері саяхатқа, әр минутына ләззат алған адамдай оңайлықпен алып шығады. Кітапты қою қиын, ол қызықты, әдебиеттік жұмыс, оны кез келген тарих немесе әдебиет курсында міндетті оқу материалы ретінде қарастыруға болады."