Кіріспе

Македониялық жазушы және коммунист Коста Апостолов Солев (22 желтоқсан 1908 – 13 маусым 1943), көбінесе Кочо Рацин (Кочо Рацин) атты бүркеншік атымен танымал, македон ақыны, жазушысы және коммунисі. Ол қазіргі македон әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі саналады. Сонымен қатар, ол қазіргі македон поэзиясының да негізін салушы ретінде танылады. Рацин проза жанрында да жазып, тарих, философия және әдебиеттану сын тақырыптарында маңызды туындылар жасады. Ол серб және болгар тілдерінде де жазған.

Ерте өмір

Кочо (Коста Солев) Рацин 1908 жылы Осман империясының Косово вилаятында (қазіргі Солтүстік Македония) Велес қаласында Константин Апостолов Костов болып дүниеге келді. Ол өте кедей отбасында өсті. Әкесі Апостол отбасын күнкөріспен қамтамасыз ету үшін ғана жеткілікті ақша тапқан құмырашы еді, сондықтан Рациннің біліміне қаржылық қолдау көрсетуге шамасы келмеді. Рацин он үш жасында жергілікті гимназияда бір жыл оқып, содан кейін әкесінің құмыра жасау шеберханасында жұмыс істеді.

Коммунистік қозғалыстың белсенді мүшесі

1924 жылы ол КПЖ-ға қосылды және қысқа мерзім ішінде Македониядағы Югославия Коммунистік партиясының ең перспективті жас мүшелерінің бірі ретінде танылды. 1926 жылы Рацин Велестегі КПЖ жергілікті комитетіне мүше болды және осы кезеңде солшыл «Организован радник» (Ұйымдасқан жұмысшы) газетінде жазды. Югославияға оралғаннан кейін тұтқындалды, бірақ үш айдан кейін жеткіліксіз дәлелдер болғандықтан босатылды. 1929 жылдың сәуір айында Пожаревацта әскерге шақырылды. 1929 жылы Македониядағы партия ұйымы тарап кетті. Дегенмен, 1932 жылы партияны қайта біріктіру процесі басталды, ал 1933 жылдың жазында Македонияда КПЖ жергілікті комитеті құрылды, оған Никола Оровчанек, Живоин Ћурчиќ және Рацин қатысты. Сол жылдың қараша айында Л.М. Рацин бас редактор болған «Искра» (Ұшқын) атты ай сайынғы газет шығарыла бастады. Газеттің тек екі саны жарық көрді. 1934 жылдың қаңтар айының басында қамаушылық болды, нәтижесінде 15 жетекші македондық коммунист – Рацинмен бірге – тұтқындалды. Рацинге Сремска Митровица түрмесінде 4 жылға сотталды, бірақ 1935 жылдың желтоқсанында жаңа заң бойынша кешірім жасалды. Түрмеде өткізген уақыты және Моша Пијаде, Родољуб Чолаковиќ және Огњен Прицамен болған байланысы оған ана тілінде жазудың маңыздылығына сенімділік сыйлады (Рацин үшін македон тілі). Кейін ол «Коммунистік манифест»ті македон тіліне аударуға қатысты. «Рацин» лақап аты оның сүйіктісі Рахилька Фирфова Раканың есімінен шыққан. Оның партия мүшелері оған бойкот жариялауға шақырылды. Бойкот 1942 жылға дейін, Рацин мен Македониядағы партия арасындағы қарым-қатынас жақсарғанға дейін жалғасты. Югославияның капитуляциясынан кейін ол бір кезде Софияда жұмыс істеді, онда оның ойларын бөліскен отандасы Коле Неделковскимен бірге тұрды. Неделковскидің қайтысынан кейін Рацин Скопьеге оралды. Скопьеде ол болгар полициясы тарапынан тұтқындалып, Корница ауылына жер аударылды.

Партизандық қозғалысқа қосылу және өлім

1943 жылы Рацин Скопьеге қайта оралды. Көктемде ол партизандар қатарына, Кораб отрядына қосылды. Ол партизандық «Илинденский пат» газетінің редакторы болды. Сонымен қатар, ол македондық халық әндерінің екі жинағын дайындады. Рациннің өмірі трагикалық аяқталды. 1943 жылғы 13 маусым күні түні, Кичево қаласындағы Лопушник тауындағы партизан баспасынан қайтып келе жатқанда, баспа кіреберісіндегі күзетші оны ауыр түрде жаралады. Оның өлімі туралы екі теория бар. Біріншісі бойынша, бұл апатты жағдай: Рацин туғаннан есту қабілеті нашар болғандықтан, күзетшінің тоқтау және өзін таныстыру туралы талабын естімеген болуы мүмкін. Екінші нұсқа бойынша, Рацин өлтірілген. Оның замандастарының пікірінше, коммунистік шенеунік Стрехил Гигов Рацинды саяси тұрғыдан оқшаулап, оның өлтірілуін ұйымдастырған.

Шығармалары

1928 жылдан бастап Кочо Рацин әндер, әңгімелер, әдебиет тарихына қатысты мақалалар, бірнеше журналдар үшін туындылар, әдеби сын-ескертулер мен эсселер жазды. "Біздің жаңа әдебиетіміздің дамуы" атты эссесінде ол Македониядағы қазіргі әдебиетті дамытудың ең дұрыс және сенімді жолы – оны прогрессивті әлеуметтік көзқарастармен үйлестірілген македондық фольклорының шексіз байлығынан құру екенін айтты. Оның ең белгілі туындысы – 1939 жылы Загребте жарық көрген "Ақ таңдар" (Beli mugri) кішкентай жинағы. Рациннің қызығушылығы егіншілер мен шаруалар және жалақы алатын жұмысшылардың жағдайына қатысты болды. Америкалық тарихшы Джозеф Ротшильд оның стилін "дәстүрлі халық өлеңдерінен шабыттанған" деп сипаттады, ал оның тақырыбын "кедейлердің ауыр тағдыры" деп атады.

Поэзия

Расин 1928 жылы жазуды бастады. Ақпаннан шілдеге дейін ол өзінің сүйіктісі Рахилька Фирфоваға 31 карточкада және "Қайғылар антологиясы" атты өлеңдер жинағында махаббат өлеңдерін арнады. Әндердің көбі серб тілінде жазылған, ал алты ән болгар тілінде жазылған. Сол жылы Загребтің "Критика" журналында оның "Аштық ұлдары" атты алғашқы өлеңі жарық көрді. 1930 жылдың мамыр айынан қазан айына дейін ол Сараеводағы журналға төрт өлең жариялады. 1932 жылы Скопьеде Рацин Жован Дьорджевич пен Александр Аксичпен бірге (Скопье философия факультетінің студенттері) "1932" деген атпен серб тілінде өлеңдер жинағын жариялады. Бұл жинаққа Расиннің ең күшті өлеңдерінің бірі – "Отшашу" (Ватромет) өлеңі кіреді. Келесі жарық көрген өлеңі – "Жұмысшыға", бұл оның македон тіліндегі алғашқы өлеңі.

Әдеби сын

Әдеби сын саласында Расин мынадай еңбектер мен мақалалар жазды: "Жаңа әдебиетіміздің дамуы мен маңызы" (Развитокот и значењето на една нова наша книжевност) (1940), "Анжелко Крстичтің Ж. Пламенац алдындағы сотталуы" (Анѓелко Крстиќ пред судот на Ж. Пламенац) (1939) және "А. Крстичтің реализмі" (Реализмот на А. Крстиќ) (өлімнен кейін жарық көрді), "Мона Лизаның күлімсіреуі туралы тоқыраған әңгімелер" (Блазираните глупости за насмевката на Мона Лиза) (1939) және "Өнер және жұмысшы табы" (өлімнен кейін жарық көрді).

Мұра

1952 жылы Трайче Попов өзінің өлеңдер жинағынан сөздерді пайдаланып "Ақ таң" атты кино поэмасын жазды. 1956 жылы оның Велестегі туған үйі мұражайға айналдырылды. 1964 жылдан бастап Рациннің құрметіне оның туған қаласы Велесте "Рациннің кездесулері" деп аталатын жыл сайынғы поэзия фестивалі өткізіле бастады. 1992 жылдан бері бұл іс-шара бүкіл Балқан аймағында өтіп келеді. 2007 жылы (оның қайтыс болған күні) оған арналған "Елегия за тебе" фильмі көрсетілді. Кейбір болгар авторларының пікірінше, ол болгаршыл көзқарастарға ие болған және болгар болған. Этнограф Коста Царнушановтың сөзіне қарағанда, Рациннің қасақана жойылғанына күмән тудыратын себептер бар, өйткені югослав партизандары оны Светазар Вукманович Темпоның бұйрығымен мүмкіндікшіл және болгарларға бейім коммунист деп күдіктенген. Қоғамдық қайраткерлер Венко Марковский және оның әйелі Филимена оны болгар әдебиетінің бір бөлігі саналған автор деп есептейді.