Радом және Ілжа шайқасы: 1939 жылғы қырқүйектегі жеңіліс

Кіріспе

Радом шайқасы, сондай-ақ Ілжа шайқасы деп те аталады, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Польшаға жасалған шабуылдың бір бөлігі болды. Ол 1939 жылдың 8 қыркүйегінен 9 қыркүйегіне дейін жалғасты. Генерал Станислав Скварчинский басқаратын Пруссия армиясының поляк әскерлері Ілжа қаласын және Сандомирден Радомға дейінгі жолды қорғады. Поляктар неміс XV армия корпусының (генерал Герман Хот) күшті шабуылына тойтарыс беруге дайын болмады және екі күнге созылған шайқастан кейін жеңіліске ұшырады. Шайқас салдарынан Пруссия армиясы таратылды. Армияның бір бөлігі Польша қарулы күштерінің басқа тактикалық топтарына қосылды.

Өмірбаян

Польша күштерінің стратегиялық резерві ретінде саналатын Пруссия армиясы майдан шебінен шалқап қалды және қыркүйек айының ортасына дейін шайқасқа түсуі жоспарланбаған еді. Польша штабының таңғалуына орай, бірінші аптадағы шайқастан кейін, неміс 10-шы армиясының моторизацияланған және танк бөлімшелері Краков армиясы мен Лодзь армиясы арасындағы саңылауды бұзып, Честохова маңында Варшаваға қарай солтүстікке жылжыды. Шайқас Пруссия армиясының оңтүстік қанаты, құрамында үш жаяу әскер дивизиясы (3-ші Легион жаяу әскері, 12-ші жаяу әскер және 36-шы жаяу әскер) мен Кильце операциялық тобы болған, Висла өзеніне жолдарды кесіп, неміс 10-шы армиясының моторизацияланған күштерімен қақтығысты. 8 қыркүйекте екі артиллериялық батареясымен қолдау көрсеткен 3-ші дивизияның 7-ші поляк жаяу әскер полкі Ильзаны басып алды. Оның батальондары қала маңында шашырап, ал 12-ші жаяу әскер дивизиясы Краков кавалерия бригадасының бронетехникалық полкінің жанында, Стараховице орманының солтүстік бөлігінде орналасты. 3-ші жаяу әскер дивизиясының жаумен алғашқы байланысы түскі уақытта болды. Ильзаның шығысында поляк полктері неміс моторизацияланған бөлімшелерін тоқтатты. Немістер қайтадан топтасып, тағы шабуыл жасады, бірақ поляк шебін бұза алмады. Содан кейін неміс 3-ші жеңіл дивизиясы шайқасқа қосылды, бірақ оның ілгерілеуі де Пилатка ауылының жанында тоқтатылды. Неміс шабуылдары Котларка ауылының жанында қайта тоқтатылды, ал жау оңтүстікке, Ильза-Липско тас жолына қарай шегінуге мәжбүр болды. Сағат 15:00 шамасында Trebowiec Duzy маңында неміс танктері кері тартылды, содан кейін артиллериялық оқшаудан кейін немістер Ильзаға шабуыл жасады, сағат 18:00-де поляк 7-ші жаяу әскер полкі шегінуге мәжбүр болды және Ильза қамалының қираған қалдықтарының жанындағы позицияларын сақтап қалуға ғана үлкерді. Вермахтпен қоршалып алынған 12-ші жаяу әскер дивизиясы қашып шығуға тырысты. 52-ші жаяу әскер полкінің бастапқы табысы бар болғанымен, ол көп мөлшерде неміс техникасын жойды, бірақ жау поляктарды тоқтатты. 8 қыркүйек күні түнгі уақытта 3-ші Легион жаяу әскері Червонаға қарай жорыққа шығуға бұйрық алды, ал 12-ші жаяу әскер екі колоннаға бөлініп, Цьецеровкаға бет алды. 9 қыркүйек күні таңертең полковник Станислав Татар басқаратын 3-ші Легион дивизиясының қалдықтары Червона орманында табылды. Польша сарбаздарының шағын топтары Козиенице орманына өтуге тырысты, бірақ көпшілігі сәттілікке жетпеді. Сонымен қатар, 12-ші жаяу әскер Стараховице орманына жетуде қиындыққа тап болды, себебі түнде неміс күштері күшейтілген. 12-ші жаяу әскердің солтүстік колоннасы Котларка маңында тоқтап қалды, себебі таңертеңгі шабуылы жаумен тоқтатылды. Михаловқа қарай жорыққа шығуға тиіс оңтүстік колонна полковник Эмиль Август Фильдорф басқаратын 51-ші жаяу әскер полкін күтуге мәжбүр болды. Полк жергілікті жолдарда тоқтап, колонна таңғы сағат 5-те жолға шықты, бірақ көп ұзамай Старый Ржехов маңында тоқтатылды. Осы жағдайларға байланысты генералдар Скварчинский мен Пазкевич өз офицерлерін Пиотрове Поле ауылына шақырып, бөлімшелерін шағын топтарға бөліп, Вислаға қарай бағыттап беруге шешім қабылдады. Осы шешімнің нәтижесінде генерал Скварчинскийдің операциялық тобы де-факто таратылды. Шайқас барысында Вольфрам фон Рихтгофен 135 Юнкерс Ю-87 ұшағын польшалық позицияларды бомбалау үшін жіберді.

Armia Prusy, which was regarded as strategic reserve of Polish forces, remained deep behind front line, and was not planned to enter the battle before mid September. To the surprise of Polish headquarters, after the first week of fighting, motorized and panzer units of German 10th Army broke through a gap between Army Krakow and Army Lodz, near Czestochowa, and marched northwards to Warsaw. The battle began when southern wing of Prusy Army, which consisted of three infantry divisions (3rd Legions Infantry, 12th Infantry and 36th Infantry), together with Operational Group Kielce, clashed with motorized forces of German 10th Army, which blocked the routes towards the Vistula river. On September 8, 7th Polish Infantry Regiment (3rd Division), supported by two artillery batteries, captured Ilza. Its battalions were scattered around the town, while 12th Infantry Division was located in northern parts of the Starachowice Forest, next to an armored regiment of Krakow Cavalry Brigade. First contact of 3rd Infantry Division with the enemy took place at midday. East of Ilza, German motorized units were halted by Polish regiments. The Germans regrouped and attacked again, but failed to break through Polish lines. Soon afterwards, German 3rd Light Division entered the battle, but its advance was also checked, near the village of Pilatka. Another German assault was halted near the village of Kotlarka, and the enemy had to retreat southwards, to the road Ilza Lipsko. At app. 3 p. m., German tanks were repelled near Trebowiec Duzy, and finally, after artillery barrage, the Germans attacked Ilza, at 6 p. m. Polish 7th Infantry Regiment had to retreat, and managed only to keep its positions near the ruins of the Ilza Castle. Surrounded by the Wehrmacht, 12th Infantry Division attempted to break out. Despite initial success of 52nd Infantry Regiment, which destroyed large quantities of German equipment, the enemy checked the Poles. By nightfall of September 8, 3rd Legions Infantry was ordered to march towards Czerwona, while 12th Infantry, divided into two columns, headed towards Ciecierowka. In the morning of September 9, remains of the 3rd Legions Division, commanded by Colonel Stanislaw Tatar, were located in a forest by Czerwona. Smaller groups of Polish soldiers tried to get into the Kozienice Forest, but most failed. At the same time, 12th Infantry had difficulty in reaching the Starachowice Forest, as in the night German forces had been reinforced. Northern column of 12th Infantry was stuck near Kotlarka, as its morning attack was checked by the enemy. Southern column, which was to march towards Michalow, had to wait for its 51st Infantry Regiment, commanded by Colonel Emil August Fieldorf. The regiment was stuck on local roads, and the column finally set off at 5 a. m., but soon afterwards was checked near Stary Rzechow. Under the circumstances, Generals Skwarczynski and Paszkiewicz gathered their officers in the village of Piotrowe Pole, and decided to break their units into small groups, heading towards the Vistula. As a result of this decision, Operational Group of General Skwarczynski de facto ceased to exist. During the entire battle, Wolfram von Richthofen, had sent in 135 Junkers Ju 87 to bomb the Polish positions.