Ирландия және Шотландияның ежелгі соғыс өнері

Кіріспе

Гелл соғысы – Гелл халықтарының (ирландтар, шотландтар және мэнктіктер) жаңа заманға дейінгі кезеңде жүргізген соғыс түрі.

Қару-жарақ

Ирландиялық соғыс ғасырлар бойы Ceithearn, немесе ағылшын тілінде Kern (соған сәйкес, гаэль тілінде айтылады), жеңіл жаяу әскерге негізделген, олар шабуылға дейін жауды оқ-дәрімен мазалап, содан кейін шабуылдайтын. Ирландияның Елизавета I-нің лейтенанты Джон Диммок кернс туралы былай деп сипаттады:

"Бұл бір түрі жаяу әскер, жеңіл қаруланған – семсер, ағаштан жасалған дөңгелек қалқан немесе бұрандалы жебелері бар садақ, немесе үш ұшты сүңгілер, оларды таңқаларлық жылдамдықпен және дәлдікпен лақтырады."

Ғасырлар бойы гаэльдік Ирландия армиясының негізін осы жеңіл қаруланған жаяу әскерлері құрады. Ceithearn әдетте найза (gae) немесе семсер (claideamh), ұзын қанжар (scian), садақ (bogha) және сүңгілер жиынтығымен (gá ín) қаруланған. 9 ғасырдан бастап гаэльдік Ирландияда зәрлі әскерлердің пайда болуы поштамен жамылған викингтерге қарсы шара ретінде туды. 13 ғасырдың басында қатты бронялы норвегиялық-гаэльдік жалдамалы Gallowglasses Ирландияға нормандықтардың басып кіруіне және англо-нормандардың қатты бронялы жаяу әскерлері мен рыцарьларды пайдалануына жауап ретінде келді. Ирландиялықтардың рыцарьлары болғанымен, олар "Ridire" деп аталды, яғни "Визио Тнугдали" еңбегінде айтылғандай, ирланд тілінде "рыцарь" деген мағынаны білдіреді.

Бұл бейімделулер мен дамулар найза, дани балтасы, лохабер балтасы, спарт балтасы және қарулы семсер сияқты, сондай-ақ шотландтық Claymore-ға ұқсас екі қолды семсерлер сияқты басқа қарулардың кеңінен қолданылуына әкелді. Бүгінде Ирландияда табылған ортағасырлық семсерлердің көпшілігі жергілікті өндіріс емес болуы мүмкін, өйткені көптеген тұтқалары мен крест-қарауылдар безендірілгені гаэльдік емес. Брайан Борума мен Маэль Сехнайлдың заманында ирландиялық патшалар үлкен армияларды алыс қашықтықтарға әкеп, құрлық әскерлерімен бірге теңіз күштерін де пайдаланды. 11 ғасырдан бастап патшалар тұрақты жауынгерлік күштерді, "үй әскерлерін" (lucht tighe) ұстады, оларға патшаның жеке жерінен үйлер мен жерлер берілді. Бұл жақсы даярланған және жабдықталған, жаяу және атты әскерден құралған кәсіби әскерлер еді. Хобеларлардан басқа, олар өте жылдам, жеңіл қаруланған, барлау және шабуылдар үшін қолданылатын атты әскер шабуылшылары және садақшылары болды, негізгі гаэльдік атты әскері әдетте патша немесе әмірші және оның кланынан құралды. Олар көбінесе қылаңға отырмайтын, бірақ қару-жарақ пен темір қалқан киетін, семсер, қанжар және ұзын найзалар немесе сүңгілер ұстайтын. Ортағасырлық Ирландия армиясының толық жабдықталған құрамына жеңіл жаяу әскер, ауыр жаяу әскер және аралас атты әскер кіретін. Гаэль соғысы тұрақтанған емес, бейімделіп, үнемі өзгеріп отыратын. Тюдорлардың Ирландияны қайта басып алуы және гаэльдік дәуірдің соңының басталуымен ирландтар испандық, швейцариялық және неміс армиялары қолданған сияқты "пике және ату" формацияларын қабылдады. Бұл формациялар пікемендер, мылтықшылар және семсершілерден тұрды. Шындығында, 1593 жылдан 1601 жылға дейін гаэльдік ирландтар соғыстағы ең заманауи әдістерді, соның ішінде атыс қаруына және заманауи әскери тактикаға толық сеніп қолданды.

Гелдік рейд мәдениеті

Геллдік ирландтар қарсыласты аңдып қалуды көздейтін шабуылдау және қашу тактикасын, сондай-ақ шабуылдар мен қарақшылық сияқты күтпеген шабуылдарды ұнататын. Ирландияның гаэлдерінде қақтығыстардың ең көп тараған себептерінің бірі – мал тонау болды. Мал – Ирландияның негізгі байлығының нысаны еді, себебі валюта әлі енгізілмеген, ал көптеген соғыстардың мақсаты – жаудың малын басып алу болатын. Егер бұл сәтті аяқталса, қарақшылар құнды заттарды (көбінесе мал) және құнды тұтқындарды алып, егістіктерді өртеп, қашып кететін. Шындығында, мал тонау – гелл мәдениетінің әлеуметтік институты еді, және жаңадан таққа отырған патшалар таққа отырғанда дәстүрлі қарсыластарына шабуыл жасауға тырысатын. Бұл оқиғаны сипаттау үшін гаэль тілінде "креах риг" немесе "патшаның шабуылы" деген термин қолданылды, бұл оның дәстүрлі екенін көрсетеді. Мал шабуылы көбінесе "Таин Бо" деп аталды және гелл әдебиеті мен мәдениетінің маңызды бөлігі болды, "Таин Бо Куаилнге" және "Таин Бо Флидхайс" осыған қатысты маңызды мысалдар. Гелл соғысы ешқашан тұрақты болған жоқ, себебі гелл сарбаздары жиі тонап немесе ең жаңа және тиімді қару-жарақ сатып алатын. Орта ғасырларда геллдердің сүйікті тактикасы – шабуылдау болғанмен, ірі дауларды шешу үшін де тікелей шайқастар жүргізілді. Әсіресе Лохланнан викингтер келгеннен кейін, олар өздерінің соғыс жүргізу стилін, шабуылдауларын және қоныстарын әкелді. Уақыт өте келе бұл жаңа келгендер өздерінің патшалықтарын құрды, династиялық сызықтарды бастады және ерекше мәдениетті дамытты.

Қару-жарақ

Көп жағдайда, гаэлдік ирландтар қарусыз соғысқан, оның орнына шафран түсті белбеулі туника киген, ол "лейн" (лайнх) деп аталады, көпше түрі "лейнте" (лайнтух / лайнчух) деп аталады. XII ғасырдың басындағы Уэльстің Джеральд жазған пропагандалық еңбектерінде, гаэлдер қару-жарақсыз күресуді ұнатқан, себебі олар оны киюді ауыр деп санаған және онысыз күресуді "батыл және ар-намысқа лайық" деп білген. Қару-жарақ әдетте қарапайым болған: ең кедейлері тігілген пальто киген болуы мүмкін, байлары қайнатылған былғарыдан жасалған "cuir bouilli" киген, ал ең байлары қоладан жасалған кеуделік қалқандарға, тігілген матадан жасалған қару-жараққа немесе тіпті тізбелі немесе қабыршақты қару-жараққа қол жеткізген болуы мүмкін (олар Ирландияда болғанымен, сирек кездесетін). Алайда, бұл тура емес сияқты көрінеді, себебі ирландтардың Visio Tnugdali-де айтылғандай, ауыр қаруланған рыцарьлары болған, бұл галлогластар Ирландияға келгенге дейін көп бұрын болған. 13 ғасырдың басындағы галлоглас жалдамалы әскерлері тізбелі туникалар мен болаттан жасалған бургонет шлемдерін кигендей бейнеленген, бірақ гаэлдік жауынгерлердің көпшілігі тек кішкентай қалқанмен қорғалған. Гаэлдік қалқандар көбінесе дөңгелек, ортасында шпиндел тәрізді дөңгелек бөлігімен болған, бірақ кейінірек англосаксондықтар, викингтер және нормандықтар тұрақты темір дөңгелек бөлігі бар үлгілерді енгізді. Кейбір қалқандар сопақ немесе шаршы пішінде болған, бірақ жергілікті қалқандардың көпшілігі кішкентай және дөңгелек, қалқан сияқты, жылдамдық пен тез қашуға мүмкіндік беру үшін.

Кедендік

Кландық соғыс, әсіресе викингтер дәуірінен бұрын, Галл Ирландиясының өмірінің маңызды бір бөлігі болды. Викингтер Ирландияға жаңа технологиялар, мәдениет, соғыс жүргізу тәсілдері мен қоныстар әкелді. Викингтер дәуірінен бұрын, гаэлдік клан соғыстары мен рәсімдік жекпе-жектерге ерекше мән берілді. Осы кезеңдегі гаэлдік рәсімдік соғыстың тағы бір маңызды аспектісі – жекелеген жауынгерлік кездесулер. Дауды шешу үшін немесе өз қабілетін сынау үшін, қарсы әскерден бір жауынгерді өлімге дейін жекпе-жекке шақыру қалыпты жағдай болған, ал осы кезде екі тараптың әскерлері де қолдау көрсеткен. Чемпиондық соғыс ирланд мифологиясының, әдебиетінің және мәдениетінің маңызды бөлігі болды, әсіресе Ольстер циклында Кухулин және Тайн Бо Куалингеде, онда Ольстер батыры Коннахт әскерін бірінен соң бірі жеңеді. Мұндай жекелеген жекпе-жектер үлкен шайқасқа дейін жиі өткізілетін, ал рәсімдік мақсаттар үшін көбінесе өзендердегі арналарда ұйымдастырылатын. Жекелеген жекпе-жектің рухы мен дәстүрі сақталды және қазіргі заманғы гаэлдік мәдениеттерде басқа түрлерде көрініс тапты. Шотландияда шотланд күресі, жоғары тау ойындары және шотландтық жекпе-жек өнері, мысалы, 18 ғасылдың дуэльдері сияқты. Жеңімпаз кімнің бірінші соққысын жасағанымен анықталды. Бірақ бұл әрқашан орындалмады, кейде дуэль өлімге дейін жалғасты. Ирландияда рәсімдік жекпе-жектің рухы жеке стильдегі спорттық жарыстар мен ирландтық бокс (Dornálaíocht), ирландтық күрес (Barróg), таяқпен соғысу (Bataireacht) және айқас (Coiléar agus Uille) сияқты ирландтық жекпе-жек өнерінде де көрінді.

Қала қорғанысы

Галдық Ирландиядағы көптеген қалалар қабырғалар немесе орлар түрінде қорғаныс құрылыстарына ие болды. Галдық кезеңнің көп бөлігінде тұрғын үйлер мен ғимараттар дөңгелек пішіндес, конус тәрізді шатырлармен жабдықталған. Көптеген ирландиялық қалалар мен үйлер дөңгелек қорғанмен қоршалған. Ядролық елді мекендер сирек болды, бірақ 5 ғасырдан кейін кейбір монастырлар шағын "монастырлық қалалардың" орталығына айналды, ал ирландиялық дөңгелек мұнаралардың көптегені осы кезеңнен кейін салынды. Нормандардың Ирландияға басып кіргеннен кейін, олар басып алған аумақтарда мотт пен бейлі қамалдары салды, олардың кейбіреулері дөңгелек қорғандардың орнында салынды. Галдық Ирландияда англо-нормандар бағындырған көптеген аймақтарда шекаралық өмір салтына байланысты қорғаныс қабырғалары болды. Кейбіреулері қаланың жеткілікті қорғанысы болмағандықтан, тек ормен қоршалған деп есептеді. Кейбір қалалардағы тас қабырғалар сол кездегі экономикалық жағдайға байланысты толыққанды аяқталмады. Көптеген қалалар қорғаныс қабырғаларына ұқсайтын құрылыстар салғанымен, бұл әрқашан дұрыс болмады. Қалалар кейде тек әміршінің байлығын көрсету үшін немесе биліктің физикалық көрінісі ретінде қабырғалар мен қақпалар салды, мұндай қабырғалар мен қақпалардың қорғаныс рөлі екінші деңгейде болды. 12 ғасырға қарай, "шекаралық аймақтардағы кейбір мотттар, әсіресе, галдар нормандардың үлгісімен салған болуы мүмкін". Гиберно-нормандар ағаштан жасалған мотттар мен бейлілерді тас қамалдар мен мұнаралы үйлермен біртіндеп алмастырды. Төртбұрышты және тіктөртбұрышты ғимараттар біртіндеп көбірек таралды, ал 14 немесе 15 ғасырларда олар дөңгелек ғимараттарды толығымен ығыстырды. 16 ғасырдың соңынан бастап Ирландияда қоршау соғыстарының дәуірі басталды. Осы кезеңде қала қорғанысы гал соғысының маңызды бөлігіне айналып, маңыздылығы артты. Кашелді тонаудағы қорқынышты жағдайлар мен Оливер Кромвеллдің Дрогедадағы қоршауы мен қырғынынан кейін, ирландиялық гал бүлікшілері берілген жағдайда ешқандай жеңілдік күтпеу керектігін түсініп, өз қалаларын қоршап тұрған әскерлерге қарсы тұзақтар қоя бастады. Клонмель мен Шарлемонт қалаларын қоршағанда ирландиялық бүлікшілер ағылшын әскерлеріне ауыр зиян келтірді. Клонмельде Кромвеллдің жаңа армиясы мен 8000 сарбаз 2000 ирландиялық қорғаушыдан қаланы басып алды, бірақ 2000 сарбазды жоғалтып, күшінің төрттен бірін жоғалтқаннан кейін ғана. Шарлемонтта 200-ден аз қорғаушы мен қала тұрғындары қала тұрғындарын, соның ішінде әйелдерді қаруландырып, ауыр шайқастар арқылы жаңа армияны екі ай бойы ұстап тұрды. Екі қоршауда да ағылшын әскерлері қамалды, қорғанысты бұзып, содан кейін шабуыл жасады. Екі рет те қала тұрғындары мен қорғаушылар тұзақ құрды. Клонмельде олар жарықтың ішінде бөгеу жасап, оны артиллериямен, мылтықтармен және пикеменмен жабдықтады, қабырғалардың ішінде өлім алаңы жасады. Екі жағдайда да ирландиялық қорғаушылар ауыр шайқастар мен қоршау әскерлерінің әлсіреуі арқылы ағылшын күштерін жомарт шарттармен берілуге мәжбүр етті.

Many of the towns in Gaelic Ireland had some type of defense in the form of walls or ditches. For most of the Gaelic period, dwellings and buildings were circular with conical thatched roofs. Many towns and dwellings in Gaelic Ireland were often surrounded by a circular rampart called a "ringfort". There were very few nucleated settlements, but after the 5th century some monasteries became the heart of small "monastic towns", many of the Irish round towers were built after this period. Following the Norman invasion of Ireland, the Normans built motte and bailey castles in the areas they occupied, some of which were converted from ringforts. Within Gaelic Ireland, many of the areas conquered by Anglo Normans often had defense walls due to the frontier type of lifestyle. Some had these walls built assuming that the town had no adequate defense with only using a ditch. The masonry walls on some towns had not been completed due to the economics of the time. While many of the towns often constructed what looks to be a defensive walls, this can sometimes not be the case. Towns constructed walls and town gates at times as merely a symbol of lordly wealth; or as a physical expression of power, the defensive aspects of some of these walls and gates would become a secondary role. By the 12th century, "some mottes, especially in frontier areas, had almost certainly been built by the Gaelic Irish in imitation" of the Normans. The Hiberno Normans gradually replaced these wooden motte and baileys with stone castles and tower houses. Square and rectangle shaped buildings gradually became more common, and by the 14th or 15th century they had replaced round buildings completely. Starting in the late 16th century, an era of Siege warfare began in Ireland. During this period, urban defense came to the forefront of Gaelic warfare and became increasingly important. Following shocking atrocities at the Sack of Cashel and Oliver Cromwell’s Siege and massacre at Drogheda. Gaelic Irish rebels, realizing that they could not expect or trust any quarter to be given upon surrender, began to improvise and set traps for armies besieging their towns. At both the Siege of Clonmel and Siege of Charlemont, Irish rebel defenders were able exact a heavy toll on English forces. During Clonmel, Cromwell's New Model Army and 8,000 men eventually took the town from its 2,000 Irish defenders, but not before suffering heavy losses of around 2,000 soldiers or a quarter of their total force, their largest ever loss in a single action. At Charlemont, a small force of less than 200 defenders and townsfolk was able to hold off the New Model Army for two months through heavy fighting after arming the entire town's populace including women. In both engagements, the English, with overwhelming forces, surrounded the fortifications and created a breach in the defenses using cannon fire and then assaulted the breach. Both times, the town’s people and defenders set a trap within. At Clonmel, they built a coupure within the breach and lined it with artillery, muskets, and pikemen, thus creating a killing field just inside the walls. In both instances, Irish defenders were able to compel the superior English forces into granting surrender agreements with generous terms through heavy fighting and attrition to the besieging armies.

Тактика және ұйымдастыру

Бастапқыда керн немесе кейтерн жеке тайпалардың мүшелері болды, бірақ кейіннен викингтер мен ағылшындар Ирландияға келгенде, олар сарбаздарды орналастырудың жаңа жүйелерін енгізді, соның салдарынан керн – ең жоғары төлем жасаушыға қызмет ететін сарбаздар мен жалдамалы әскерге айналды. Керн жеңіл шабуылшы ретінде қаруланғандықтан және оқытылғандықтан, ашық майданда үлкен кемшілікке тап болды. Шабуыл кезінде керн мен жеңіл қаруланған атты әскерлер жаудың қатарын қорқыту арқылы, соққы беру тактикасы, соғыс айғайлары, мүйіздер мен сыбызғылардың көмегімен шабуылдайтын. Егер керн шабуылдан кейін жаудың қатарын бұза алмаса, қашуға мәжбүр болатын. Егер жаудың құрамы керн шабуылына төтеп бере алмаса, онда ауыр қаруланған және брондалған ирланд сарбаздары алға жылжып, артқы қатарлардан шабуылдайтын. Бұл бөлімшелер 13 ғасырдың соңында галлогласс немесе галлоғлайх деп аталатын әскерлермен алмастырылды, олар бастапқыда скандинавиялық-гелдік жалдамалы әскерлер болған, бірақ 15 ғасырға қарай Ирландиядағы көптеген туаталар өздерінің галлогласс әскерлерін құрып, дамытты. Гелдік ауыр жаяу әскерінің басты міндеті – керн мен хобелар сияқты жеңіл жауынгерлер қалың шайқаста соққыға ұшырағанда, босап, қайта топтасып, қажет болған жағдайда жаңадан құрылған шайқас шебінің артына тактикалық түрде шегіне білуіне көмектесу болды. Тюдорлар Ирландияны қайта басып алған кезде, Хью О'Нилл, Тирон графының басқаруындағы әскерлер континенттік шұңқыр және оқ ату тактикасын қабылдады. Шындығында, 16 ғасырдан бастап ирландтық гелдер соғыстағы ең заманауи әдістерді қолданды, оның ішінде отты қаруларға және заманауи тактикаға толық сенді. Олардың құрамында шұңқыр ұстаушылар, мушкетерлер және гелдік қылышбаздар болды, олар неміс ландскнехттері немесе испандық роделеро сияқты континенттік әскерлер сияқты қаруланып, шайқаса бастады. Олар осы тактиканы басып келген ағылшын әскерлерімен күресу үшін қолданды, бірақ бұл құрылымдар жеткілікті атты әскер қолдауы болмағандықтан осал болып шықты. Мүскетерлер және басқа да отты қарулар дәстүрлі гелдік соққы беру және шабуылдау тактикасымен бірге, көбінесе жау колонналарына қарсы тұзақтар құруда кеңінен қолданылды.

Initially Kern or ceithern were members of individual tribes, but later, when the Vikings and English came to Ireland, they introduced new systems of billeting soldiers, the kern became billeted soldiers and mercenaries who served the highest bidder. Because Kern were equipped and trained as light skirmishers, they faced a severe disadvantage in pitched battle. In battle, the kern and lightly armed horsemen would charge the enemy line after intimidating them with shock tactics, war cries, horns and pipes. If the kern failed to break an enemy line after the charge, they were liable to flee. If the enemy formation did not break under the kern's charge, then heavily armed and armoured Irish soldiers were moved forward and would advance from the rear lines and attack, these units were replaced in the late 13th century by the Gallowglass or Gallóglaigh, who at first were Norse Gaelic mercenaries but by the 15th century most large túatha in Ireland had fostered and developed their own hereditary forces of Gallowglass. The primary function of Gaelic Heavy infantry was so lighter combatants such as Kern and Hobelars caught in thick fighting could strike, break free, re group and tactically retreat behind the newly formed battle line if they needed to. By the time of the Tudor reconquest of Ireland, the forces under Hugh O'Neill, Earl of Tyrone had adopted Continental pike and shot tactics. Indeed, from the 16th century on, the Gaelic Irish fought with the most up to date methods of warfare, including full reliance on firearms and modern tactics. Their formations consisted of a mix of Pikemen, musketeers and Gaelic swordsmen who began to be equipped and fight more like the continental units like the German Landsknecht or the Spanish Rodelero. They used these tactics to fight the invading English forces, however these formations proved vulnerable without adequate cavalry support. Muskets and other Firearms were widely used in combination with traditional Gaelic shock and hit and run tactics, often in ambushes against enemy columns on the march.

Бейімделулер

Уақыт өте келе, гаэлдер Рим Британиясындағы шабуылдарын және отарларын күшейтті (шамамен 200–500 ж.б.д.). Бұл үшін теңіз күштері қажет болды, сондықтан көптеген кіші қайықтар, курахтар қолданылды. Гаэл әскерлері теңізде жиі болғандықтан (әсіресе Dál Riata гаэлдері), қару-жарақ өзгертуі керек болды. Жақсылықтар мен шаңғылар сирек кездесе бастады, өйткені оларды атқылау үшін тым көп орын қажет еді, ал кішкентай курахтар мұны мүмкін етпеді. Оның орнына, көбірек гаэлдер садақ пен жебелермен қаруланды. Мысалы, Шотландияның батысын отарлап, теңіз күшіне айналған Даль-Риата гаэлдері толығымен садақшылардан құралған әскерге айналды. Шаңғылар да қолданыстан шығып, олардың орнына садақтар мен өте тиімді теңіз қаруы – кранн табхаилл, бір түрдегі катапульта пайда болды. Кейіннен, гаэлдер викингтермен байланысқа түскенде, олардың көп үлкен норвегиялық қалқандарын және ауыр тілмелі қаруларын бұзу үшін ауыр қару-жарақ қажет екенін түсінді. Ауыр шабуылдау қылыштары мен тілмелі қарулар жиірек кездесті, сондай-ақ темір бас киімдер мен тілмелі қарулар да қолданылды. Гаэлдер викингтер қолданған екі қолды "Дания балтасын" үнемі қолдана бастады. Ирландиялық және шотландтық жаяу әскерлері өздерінің жергілікті садақтары мен шаңғыларымен қатар, Клеймор, балта және ауыр қарумен күресті. Бұл ауыр әскерлер Галоглах (Gallowglass) немесе "шетелдік сарбаздар" деп аталды және болашақта гаэл әскерлерінің маңызды бөлігін құрады. Бірнеше жүз жыл өткен соң Ирландия мен Британияға норманның келуі ирландтар мен шотландтарды почтамен жамылған нормандықтармен тиімді күресу үшін жылдам шабуылдаушы атты әскерді біріктірген, ауыр қаруланған жауынгерлерді қолдануға мәжбүр етті. Шотландияның тәуелсіздік соғыстары кезінде шотландтар ағылшын-нормандықтарға қарсы тұру үшін тиімді құрал жасады, ол Ұлыбританиядағы барлық майданды Гастингс шайқасынан бері басып алған. Шотландтық бүлікшілер Эндрю де Морей, Уильям Уоллес және шотланд королі Роберт Брюс нормандықтарға қарсылық ретінде шилтронды әзірлеумен және олардың біріктірілген қарулы соғысты ерте қолдануымен марапатталды. Сол кездегі ағылшын жылнамашылары шилтрондағы жауынгерлер туралы былай деді: "Олардың барлығы жаяу жүрді; таңдалған, ынталы, өткір балталармен және басқа қарулармен қаруланған, ал қалқандарын алдарында тығыз бекітіп, өткір фаланкс құрды." "Олардың бүйірлерінде балталары және қолдарында найзалары болды. Олар қалың қоршаудай алға жылжиды, мұндай фаланксты оңай бұзу мүмкін емес еді." Эндрю де Морей науқанның басында шилтрон қолданғаны белгілі, бірақ ол Стирлинг көпірінің шайқасында өлімге әкелген жарақаттан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Алғашқы ұрыстарда, мысалы, Фолкирк шайқасында Уильям Уоллес шилтрон қолданған кезде, қозғалмайтын фаланкс сияқты құрылымдар жеткілікті атты әскердің қолдауысыз ағылшын ұзын садақшыларына зардап шегуге бейім болды. Бірақ шотландтар бұдан сабақ алды және Эдуард II шотландтармен Баннокбернде кездескен кезде Роберт Брюс шилтронды бейімдеп, оны мобильді шабуылдық құрылымға айналдырды (кейінгі континенттік атақты Пайк Сквер сияқты). Осы тығыз мобильді құрылымдар мен жеткілікті атты әскердің қолдауымен шотландтар Баннокберн шайқасының екінші күні ағылшын ауыр атты әскерін Баннокбернде ұстап, Англияның Эдуард II әскерін жеңіп, Шотландияның тәуелсіздігіне жол ашты.

As time went on, the Gaels began intensifying their raids and colonies in Roman Britain (c. 200–500 AD). Naval forces were necessary for this, and, as a result, large numbers of small boats, called currachs, were employed. Gaelic forces were so frequently at sea (especially the Dál Riata Gaels), weaponry had to change. Javelins and slings became more uncommon, as they required too much space to launch, which the small currachs did not allow. Instead, more and more Gaels were armed with bows and arrows. The Dál Riata, for example, after colonizing the west of Scotland and becoming a maritime power, became an army composed completely of archers. Slings also went out of use, replaced by both bows and a very effective naval weapon called the crann tabhaill, a kind of catapult. Later, when the Gaels came into contact with the Vikings, they realized the need for heavier weaponry, so as to make hacking through the much larger Norse shields and heavy mail coats possible. Heavier hacking swords and polearm weapons became more frequent, as did Iron helmets and mail coats. Gaels began to regularly use the double handed "Dane Axe", wielded by the Vikings. Irish and Scottish infantry troops fighting with the Claymore, axes and heavier armour, in addition to their own native darts and bows. These heavy troops became known as the Gallòglaigh (Gallowglass), or "foreign soldiers", and formed an important part of Gaelic armies in the future. The coming of the Normans into Ireland and Britain several hundred years later also forced the Irish and Scots to use an increasingly large number of more heavily armoured warriors combined quick skirmisher cavalry in order to effectively deal with the mail clad Normans. During the Scottish Wars of Independence, the Scots had to develop a means to counter the Anglo Norman English and their devastating combined use of heavy cavalry and the Longbow. Which had dominated almost every battlefield in Great Britain since Hastings. The Scottish rebels Andrew de Moray, William Wallace and Scottish King Robert the Bruce can all be credited with the development of the Schiltron as a counter to the Normans and their early use of combined arms warfare. English Chroniclers of the era said of the warriors in the Schiltrons:

"They were all on foot; picked men they were, enthusiastic, armed with keen axes, and other weapons, and with their shields closely locked in front of them, they formed an impenetrable phalanx "
"They had axes at their sides and lances in their hands. They advanced like a thick set hedge and such a phalanx could not easily be broken." Andrew de Moray is credited with using the Schiltron early on in the campaign but he died shortly after sustaining a mortal injury at the Battle of Stirling Bridge. In early engagements, like when Schiltrons were used by William Wallace at the Battle of Falkirk, the immobile Phalanx like formations proved vulnerable to the English Longbowmen without adequate cavalry support. But the Scots learned from this and by the time Edward II met the Scots at Bannockburn, Robert the Bruce had adapted the Schiltron and turned it into a more mobile offensive formation (much like the later Pike Square of continental fame). With these tight mobile formations and adequate cavalry support. The Scots were able to use this innovative adaptation to pin the English heavy horse against the Bannockburn on the second day of the Battle of Bannockburn and routed the army of Edward II of England paving the way for eventual Scottish Independence.

Стандарттар мен музыка

Көптеген Гелл тайпаларының әрқайсысының өзіндік ерекше мәдениеті, символдары, геральдикасы, тулары және шайқас тулары болды. Әскербасылар немесе соғыс басшылары соғысқа қуыс бұқа мүйіздері сияқты үрлемелі аспаптарды алып жүретін және оларды жауынгерлерді шайқасқа шақыру үшін пайдаланатын. Кейіннен қаламұш гаэльдік тайпалар арасында танымалдыққа ие болып, үрлеме мүйіздер немесе карникс сияқты басқа да шақыру аспаптарын ығыстырды, олардың 14-шы ғасырдан бері қолданылғаны белгілі. Ең танымалдары – Ұлы Ирландия соғыс қаламұштары, оларды гаэльдік жалдамалы әскерлер еуропалық қақтығыстарда қолданды және олар әдеттегі салтанатты аспаптарға айналды. Қаламұш одан бері жалпы гаэльдік мәдениетінің маңызды символына айналды. Уиллеан қаламұшы мен Ұлы таулы қаламұшы өз елдерінің мәдениетінде маңызды рөл атқарады.

Галоглас

Гаэль соғыстарындағы ең маңызды скандинавиялық мұра – галлогласс, ирланд тілінде галоглай (gallóglaigh), шотланд гаэль тілінде галоглайх (gallòglaich) – ауыр жаяу әскер, шабуыл тобы және гаэль аристократиясының элиталық қауіпсіздік қызметі. Олардың функциясы ағылшын дворяндарының хаускарлдарына немесе Константинопольдің варяг гвардиясына ұқсас. Алғашқы галлогласс Гебрид аралдары мен аралдардан келген норвегия-гаэльдік жалдамалы әскерлер болды. Олар 13 ғасырда Шотландияның тәуелсіздік соғыстары мен Брюс жорығынан кейін Ирландияда пайда болды, бірақ 15 ғасырға қарай көптеген туаталардың өздерінің мұрагерлік галлогласс әскерлері болды. Олар гаэль және норвегиялық тактиканы біріктіре отырып, жаттығулар жасап, шайқасты, және олардың құны жоғары болды; олар әртүрлі уақытта Британ аралдарында, ең әйгілісі Ирландияда жалданып жұмыс істеді. Галлогласс қатысқан деп саналатын алғашқы шайқастардың бірі Коннахт шайқасы болды. Коннахт патшасы және англо-нормандарды жеңген Аэд на нГалл О Кончобэр 160 галлогласпен бірге саяхат еткені мәлім, олар оған құдалық сыйлық ретінде берілген. Галлогласс әдетте тілмеш және темір дулыға киіп, Dane балтасы, Sparth балталары, Lochaber балталары, ұзын қылыштар, Claymore және кейде найзалар немесе сүңгілер сияқты ауыр қару-жарақтарды қолданды. Осы галлоглаихтар шегінетін гаэльдерге "атты әскерлердің қысқа, күшті шабуылдар жасауына және олар қуылғанда артына шегінуіне мүмкіндік беретін жылжымалы қорғаныс шебін" ұсынды. Олардың ауыр қарулары оларды кернге қарағанда аз шапшаң етті, сондықтан оларды кейде шегіну жолындағы стратегиялық жерлерге орналастырды. Галлогластар жиі жалданып, континенттік армиялар мен бөлімшелерде жалдамалы әскерлер ретінде қызмет етті, мысалы, Голландтың көк гвардиясы, Швейцария гвардиясы, француз шотланд гвардиясы және Швеция королі Густав Адольфтың күштерінде. Кейіннен галлогласс скандинавиялық-гаэльдік тегінің белгісі емес, жауынгер кастасына айналды, ирландиялық галлогласс кландары өздерінің өнімдерін өндірді. 16 ғасырдан кейін Ирландиядағы соғыстарда атыс қаруын көбірек қолдануға қарамастан, галлогласс Тоғыз жылдық соғыс кезінде Хью О Ниллдің әскерлерінің маңызды бөлігі болып қала берді. 1601 жылы Кинсейл шайқасындағы ирландиялықтардың жеңілісінен кейін ауыр қаруланған жауынгерлерді жалдау ақырында азайды.

The most prolific Norse legacy in Gaelic warfare was the introduction of the Gallowglass, gallóglaigh (Irish) or gallòglaich (Scottish Gaelic), a kind of heavy infantry, shock troop and elite bodyguard for the Gaelic Nobility. Similar in function to the Housecarls of the English nobility or the Varangian Guard of Constantinople. The original Gallowglass were Norse–Gaelic mercenaries who came from the Hebrides and the Isles. They appeared in Ireland in the 13th century, following the Wars of Scottish Independence and the Bruce campaign but by the 15th century most large túatha had their own hereditary force of Gallowglass. They fought and trained in a combination of Gaelic and Norse techniques, and were highly valued; they were hired throughout the British Isles at different times, though most famously in Ireland. One of the first battles believed to have to included Gallowglass was the Battle of Connacht. As Áed na nGall Ó Conchobair, the King of Connacht who defeated the Anglo Normans, was known to travel with a retinue of 160 Gallowglass that he received as a dowry. Gallowglass usually wore mail and iron helmets and wielded heavy weaponry such as the Dane axe, Sparth axes, Lochaber axes, Longswords, Claymores and sometimes spears or lances. These Gallóglaigh furnished the retreating Gaels with a "moving line of defense from which the horsemen could make short, sharp charges, and behind which they could retreat when pursued". Their heavy armour made them less nimble than kern, so they were sometimes placed at strategic spots along the line of retreat. Gallowglasses were frequently hired and served as mercenaries in continental armies and units, such as the Dutch Blue Guards, Swiss Guard, the French Scottish Guard, and the forces of King Gustavus Adolphus of Sweden in his invasion of Livonia during the Thirty Years' War. Gallowglass later became a caste of warrior rather than a indicator of a norse gaelic origin, with Irish Gallowglass clans producing their own. Despite the increased usage of firearms in Irish warfare following the 16th century, Gallowglass remained an integral part of Hugh Ó Neill's forces during the Nine Years' War. Following the combined Irish defeat at the Battle of Kinsale in 1601, the recruitment of the heavily armoured warriors finally waned.

Хобелярлар

Хобелярлар – атты, өте жылдам қимылдайтын шабуылдаушы бөлімше. Кейбіреулері ат үстінде садақ атып, ал кейбіреулері жеңіл атты әскер болып саналатын. Бұл гаэль аттылары көп мақсатты болды және майданда түрлі рөлдерді атқара алды, оның ішінде жау бірліктерін оқшаулау үшін қолданылатын жылдам шабуылдаушы жаяу әскер, немесе жылдам және күтпеген шабуылдар үшін қолданылатын шабуылдаушы атты әскер. Ертедегі хобелярлар аз қару-жарақ киген, көбінесе толыққанды аттардың орнына кішкентай, жылдам, қарусыз аттар мен понилерге мініп жүрген. Хобелярлар әдетте шайқасқа түсіп, қарсыластарын мазалап, содан кейін жылдам қашу үшін аттарын пайдаланатын. Уақыт өте келе, хобелярлар атты әскердің көбірек міндеттері мен функцияларын орындауға қолданыла бастады. Роберт Брюс ағылшын тәжімен қақтығыстарында партизандық соғыс науқаны үшін осы аттарды пайдаланып, күніне 60-70 миль (100-110 км) жол жүріп үлкен жетістікке жетті. Олардың сәттілігі соншалық, Англияның Эдуард I-і, қақтығыста басымдық алу үшін Ирландиядан Шотландияға аттардың экспортын тоқтатты. Хобелярлар барлау, күзету және кавалерия бөлімшелеріне қол жеткізе алмайтын таулы аймақтар, тығыз орман және батпақты жерлер сияқты аймақтарда тықсыруда өте шебер болды. Ирландия, Ұлыбритания және одан тыс жерлерде шабуылдаушы атты әскер жеңіл және жылдам бөлімше ретінде кеңінен танылып, жоғары бағаланды. Шотландияның тәуелсіздік соғысында ағылшындар мен шотландтардың осы атты әскерді табысты қолданғаннан кейін, континенттік қақтығыстардағы соғысушылар да өз әскерлеріне ирландтық және шотландтық гаэлдерді жалдамалы әскер ретінде тарта бастады. Ағылшындар мен француздар бұл гаэль аттыларын жалдады және екеуі де ақырында осы концепцияны қайталады. Хобелярлар негізінен Шотландияның тәуелсіздік соғысы мен жүз жылдық соғыста қолданылды. Уақыт өте келе хобелярлар, керн сияқты, атты шабуылдаушылардан жеңіл атты әскердің қарапайым түріне айналды. Континентте 1311 жылдан бастап континенттік хобелярлар көбірек қаруланған және басқа атты әскер бөлімшелерінен ажыратылмады. Шотландияда хобелярлар қамал гарнизондарының шабуылдық күші ретінде қызмет етті. Хобелярлар ағылшындар мен шотландтардың екеуі де шекараны басып өтушілер ретінде пайдаланды, оларды шотланд шекарасының рейдерлері мен мосс-троуперлерінің ертедегі ізашарлары деп қарастыруға болады.

Hobelars were a mounted, highly mobile skirmisher unit. Some were mounted archers, some were merely light cavalry. These Gaelic horsemen were utilitarian and could fill multiple roles on the battlefield, including as mobile skirmisher infantry used to outmaneuver enemy units or that of skirmisher cavalry, used for quick and abrupt attacks. Early Hobelars wore little armour, they typically rode on smaller quicker unarmoured hobby horses and ponies rather than the full sized horses that Men at arms rode. Hobelars would typically dismount to fight, harry their opponents and then utilize their mounts as a quick getaway. As time went on, Hobelars began to be utilized for more and more cavalry tasks and functions. During his conflicts with the English crown, Robert the Bruce deployed the hobby for his campaign of guerilla warfare and mounted raids to great success, covering 60 to 70 miles (100 to 110 km) a day. They were so successful that Edward I of England prevented Irish exports of hobbies to Scotland in order to gain an advantage in the conflict. Hobelars were highly proficient at scouting, patrolling and ambushing in areas typically unreachable by cavalry units such a mountainous areas, thick forests and boggy swamps. Within Ireland and Great Britain and beyond, the skirmisher cavalry were a well known and highly valued as a light and mobile unit. After the successful and effective deployment of these horsemen by both the English and Scottish during the Scottish Wars of Independence. Belligerents in continental conflicts also began to hire Irish and Scottish Gaels as mercenary troops for their armies. Both the English and French hired these Gaelic horsemen and both eventually duplicated the concept themselves. Hobelars were principally utilized in engagements during the Scottish Wars of Independence and Hundred Years' War. After time the Hobelars slowly adapted from mounted skirmishers much like kern into a more basic form of light cavalry. On the continent, from 1311 on continental Hobelars became more and more armoured and less distinguishable from other cavalry units. In Scotland, Hobelars served as the offensive arm of castle garrisons. Hobelars were utilized as raiders across the border by both the English and Scots, they can be viewed as early predecessors to the reivers and moss troopers of the Scottish borderlands.

Кейінгі қару-жарақ

Кейінгі орта ғасыр мен Ренессанс дәуірінде Еуропадан қару-жарақ импорты гаэльдік қару-жарақ дизайнына әсер етті. Мысалы, неміс Zweihänder қылышын қарастырайық, ол жылдам және күшті кесулер мен ұрулар үшін қолданылатын ұзын, екі қолды қару. Ирландия қылыштары осы үлгілерден көшірілді, олар ерекше әшекейлеуге ие болды. Көбінесе, мысалы, олардың саптарында ашық сақиналар болды. Орта ғасырлардағы кез келген жергілікті ирландиялық қылышта, бұл тырнақтың ұшы тұмсық арқылы өтіп, сосын қақпақпен жабылатынын білдіреді. Бұл қылыштар көбінесе өте жақсы жасалған және сапалы болды. Шотландиялық қылыштар ежелгі скандинавиялық гаэльдік қылыштарында болған дәстүрлі "V" тәрізді қорғағыштарды пайдалануды жалғастырды, бұл қазір танымал "claymore" дизайнына әкелді. Бұл көптеген бұрынғы үлгілердің нәтижесі болды және Шотландияның символына айналды. Claymore 18 ғасырға дейін Gallowglass-тың әдеттегі балтарымен бірге қолданылды, бірақ оның орнына пистолеттер, мылтықтар және себетшелі қылыштар пайда бола бастады. Бұл claymore-дың қысқа нұсқалары болды, олар бір қолмен және қалқанмен бірге қолданылды. Бұл себетшелі кең қылыштар әлі күнге дейін Шотландияның символы болып табылады, сондай-ақ "targe" деп аталатын әдеттегі кішкентай дөңгелек қалқан да сондай.

Қызыл аяқтылар

Редшанк – Шотландия мен Ольстердің таулы аймақтары мен Батыс аралдарынан Ирландияда соғысу үшін жалданып келген әскерлердің лақап аты; олар 16 ғасырда ирланд әскерлерінің құрамында маңызды рөл атқарды. Оларды «қызыл аяқтылар» деп атаған, себебі ирландтар сияқты, олар клеткалы киім киіп, ең суық ауа-райында өзендерді жалаңаяқ кешіп өтетін. Алайда, бұл атау кемсіту мағынасында қолданылмаған, өйткені ағылшыздар қызыл аяқтылардың әскери қасиеттеріне жоғары баға берді. Қызыл аяқтылар көбінесе бірдей қаруланған, негізінен садақтармен (Уэльс пен Англияның ұзын садағынан өзгеше, Шотландия мен Ирландияның қысқа садағы) және бастапқыда екі қолмен ұсталатын қарулармен – клейморлар, шайқас балғалары немесе Лохабер балғаларымен қаруланған. Ағылшын сарбаздары Ирландияда соғысқан кейбір таулықтардың тізбекті қару кигенін хабарлаған, бұл қару басқа жерлерде көне заманнан бері қолданылмайтын еді. Кейінірек олар 16 ғасырдың басында Испанияда танымал болған қару-жарақ стилін – тарге мен бір қолды кең қылышты қабылдаған болуы мүмкін, және осы қаруды қолдану Ирландияға тараған болуы мүмкін. Мұшкеттермен бірге қолданылған бұл қарулар, кейін «таулық шабуыл» деп аталған тактиканың қалыптасуына ықпал еткен болуы мүмкін, яғни қылыш пен таргемен шабуыл жасау алдында, бірыңғай үйлестірілген мүшкет ату тактикасы. Көптеген гэль кландарының жасақтары, «катерандар» деп аталған, салыстырмалы түрде нашар қаруланған. 17 ғасырдың ортасында көптеген шотланд таулықтары, сондай-ақ «қызыл аяқтылар» деп аталған, Ирландияның Конфедерациялық соғыстарында соғысты, әсіресе Аласдер Мак-Колланың басшылығымен қызмет еткен кландар, өзі Клан Дональдтың Гебридтік тармағының мүшесі (Даннивегтің Клан Макдональдтың кіші отбасы). Алайда, Дунан төбесі мен Нокнанус шайқасында шайқасқан таулықтар соңғы қызыл аяқтылар болды. Кромвельдің жаулап алуы мен Вильгельм соғысы шотланд таулықтарын жұмысқа алуды тоқтатты, олардың жұмыс берушілерін – гэль аристократиясын жою арқылы, сондай-ақ Иона жарғылары мен таулық аймақтарды тазарту арқылы шотланд гэльдерін бейбіттендіру арқылы.

Redshank was a nickname for Scottish or Ulster mercenaries from the Highlands and Western Isles contracted to fight in Ireland; they were a prominent feature of Irish armies throughout the 16th century. They were called redshanks because similarly to the Irish they went dressed in plaids and waded bare legged through rivers in the coldest weather. The term was not derogatory however, as the English were in general impressed with the redshanks' qualities as soldiers. The redshanks were usually armed alike, principally with bows (the short bow of Scotland and Ireland, rather than the longbow of Wales and England) and, initially, two handed weapons like claymores, battle axes or Lochaber axes. English observers reported that some Highlanders fighting in Ireland wore chain mail, long obsolete elsewhere. Later in the period, they may have adopted the targe and single handed broadsword, a style of weaponry originally fashionable in early 16th century Spain from where its use could have spread to Ireland. Combined with the use of muskets, this could have influenced the development of what was later referred to as the "highland charge", a tactic of firing a single coordinated musket volley before closing at a run with sword and targe. Many Gaelic clan levies, called Caterans, would have remained relatively poorly armed. By the mid 17th century, a large number of Scottish Highlanders, also often called "redshanks", fought in the Irish Confederate Wars, notably the clansmen serving under Alasdair Mac Colla, himself a member of a minor Hebridean branch of Clan Donald (a cadet family of Clan MacDonald of Dunnyveg). However, the Highlanders who fought at the Battle of Dungan's Hill and Battle of Knocknanuss were to be the last of the redshanks. The subsequent Cromwellian conquest and Williamite War brought an end to Irish employment of Scottish Highland mercenaries through the destruction of their employers, the Gaelic nobility and by the pacification of the Scottish Gaels with the Statutes of Iona and the Highland clearances.

Галл соғыстары мен шайқастарының тізімі

Бұл - гаэлдер жетекші немесе маңызды рөл атқарған шайқастар мен қақтығыстардың тізімі.